Sắp xếp trường học và bài toán đội ngũ
Sắp xếp trường học là yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực, nhưng phía sau đó là bài toán bố trí đội ngũ cần được tính toán thấu đáo, hợp lý.
Theo chỉ đạo của Chính phủ, các địa phương đang rà soát, thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp công lập theo hướng tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả hoạt động. Mục tiêu đặt ra là mỗi đơn vị hành chính cấp xã bảo đảm tối thiểu 1 cơ sở giáo dục mầm non, 1 cơ sở giáo dục phổ thông cung ứng đủ cấp tiểu học, THCS; đồng thời giảm tối thiểu 30% đầu mối, những nơi có điều kiện thuận lợi giảm khoảng 50% so với thời điểm ngày 1/7/2025, hoàn thành trước ngày 30/8/2026.
Đây là chủ trương phù hợp trong bối cảnh mạng lưới trường học ở một số nơi còn nhỏ lẻ, phân tán, chưa khai thác hết hiệu quả đầu tư. Tại Hải Phòng, ngành giáo dục đã rà soát thực trạng quy mô trường lớp để xây dựng phương án sắp xếp phù hợp. Theo đó, bình quân mỗi trường mầm non hiện có 15,4 lớp; mỗi trường THCS khoảng 17,3 lớp, thấp hơn khá nhiều so với quy mô tối đa theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đáng chú ý, khoảng 60% số trường THCS hiện có dưới 15 lớp.
Những con số này cho thấy việc tổ chức lại mạng lưới trường học là cần thiết nhằm hình thành những cơ sở giáo dục có quy mô phù hợp hơn, thuận lợi trong đầu tư cơ sở vật chất, tổ chức dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục.
Tuy nhiên, sắp xếp trường học không chỉ là câu chuyện của trường lớp, địa điểm hay tên gọi. Điều quan trọng hơn là sau sắp xếp, đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên sẽ được bố trí như thế nào để nhà trường mới có thể hoạt động ổn định, hiệu quả.
Khi nhiều trường cùng cấp học được hợp nhất, thay đổi đầu tiên là bộ máy quản lý. Nếu trước đây mỗi trường có hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng thì sau sắp xếp, số lượng vị trí quản lý sẽ phải tính toán lại theo quy mô và yêu cầu thực tế của đơn vị mới.
Đây là yêu cầu khách quan trong quá trình tinh gọn bộ máy. Tuy nhiên, việc bố trí cán bộ quản lý cần được thực hiện thận trọng, dựa trên năng lực, phẩm chất, uy tín, kết quả công tác và yêu cầu phát triển của nhà trường sau sắp xếp. Những cán bộ không tiếp tục đảm nhận vị trí quản lý cũng cần được xem xét bố trí công việc phù hợp với chuyên môn, kinh nghiệm để tiếp tục đóng góp cho ngành giáo dục.
Bởi mỗi cán bộ quản lý không chỉ gắn với một chức danh, mà còn mang theo nhiều năm kinh nghiệm trong tổ chức, điều hành nhà trường. Nếu được sử dụng đúng, đây sẽ tiếp tục là nguồn lực quan trọng trong quá trình xây dựng những cơ sở giáo dục sau sắp xếp.
Với giáo viên, bài toán đặt ra không chỉ là số lượng mà còn là sự phù hợp giữa đội ngũ với nhu cầu thực tế. Sau khi các trường hợp nhất, có thể xuất hiện tình trạng thừa giáo viên ở môn học này nhưng lại thiếu ở môn học khác; nơi này dư giáo viên nhưng nơi khác vẫn cần bổ sung.
Vì vậy, việc bố trí giáo viên cần được tính toán trên cơ sở số lớp, số học sinh, cơ cấu môn học và chuyên môn đào tạo của từng người. Các giải pháp như luân chuyển, biệt phái hoặc bố trí dạy liên trường cần được nghiên cứu phù hợp với điều kiện thực tế. Mục tiêu không chỉ là giải quyết số lượng mà quan trọng hơn là sử dụng hiệu quả đội ngũ hiện có.
Đối với nhân viên trường học, việc sắp xếp cũng cần căn cứ vào vị trí việc làm và nhu cầu hoạt động của từng nhà trường. Các vị trí như kế toán, văn thư, thư viện, thiết bị, y tế học đường đều có vai trò trong việc duy trì hoạt động ổn định của cơ sở giáo dục. Vì vậy, việc bố trí lại cần được thực hiện hợp lý, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động.
Một vấn đề khác cần được quan tâm là phương thức điều hành sau sắp xếp. Khi quy mô trường học lớn hơn, phạm vi quản lý rộng hơn, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ quản lý cũng thay đổi. Người đứng đầu nhà trường không chỉ quản lý một cơ sở đơn lẻ mà phải tổ chức, phối hợp hoạt động của nhiều bộ phận, nhiều nhóm giáo viên. Điều đó đòi hỏi sự phân công rõ ràng, phối hợp chặt chẽ và cách làm khoa học hơn.
Sắp xếp trường học vì thế không nên chỉ nhìn ở việc giảm số lượng đầu mối. Điều quan trọng là sau sắp xếp, các trường có vận hành tốt hơn, đội ngũ có phát huy được năng lực, chất lượng giáo dục có được nâng lên hay không.
Để đạt được mục tiêu đó, việc xây dựng phương án đội ngũ cần được thực hiện song song với phương án sắp xếp trường lớp. Các tiêu chí lựa chọn, bố trí cán bộ, giáo viên cần rõ ràng, khách quan; quá trình triển khai cần có sự trao đổi, tạo đồng thuận trong đội ngũ.