Đảo Dấu - viên ngọc xanh giữa biển khơi
Có những hòn đảo khiến người ta nhớ bởi bãi cát trắng hay những khu nghỉ dưỡng hiện đại, nhưng cũng có những hòn đảo mà giá trị lớn nhất lại nằm ở những lớp trầm tích của lịch sử, của khoa học, của thiên nhiên và của lòng người. Đảo Dấu phía nam bán đảo Đồ Sơn (Hải Phòng) là một nơi như thế.
Có những hòn đảo khiến người ta nhớ bởi bãi cát trắng hay những khu nghỉ dưỡng hiện đại, nhưng cũng có những hòn đảo mà giá trị lớn nhất lại nằm ở những lớp trầm tích của lịch sử, của khoa học, của thiên nhiên và của lòng người. Đảo Dấu phía nam bán đảo Đồ Sơn (Hải Phòng) là một nơi như thế.
Giữa muôn trùng sóng nước vịnh Bắc Bộ, hòn đảo nhỏ tựa như một viên ngọc xanh nổi lên giữa biển khơi. Nơi đây không chỉ sở hữu rừng nguyên sinh hiếm có, ngọn hải đăng hơn 130 năm tuổi hay những bãi đá kỳ thú mà còn là nơi đặt mốc cao độ 0 quốc gia trên biển - điểm chuẩn để thiết lập hệ thống cao độ cho toàn lãnh thổ Việt Nam. Đó là giá trị mà không phải danh thắng nào cũng có được.
Theo người dân địa phương, thuở xa xưa hòn đảo có tên Song Ngư hoặc Cồn Dừa. Nhưng trong ký ức của những thế hệ ngư dân Đồ Sơn, cái tên đảo Dấu mới là cách gọi thân thuộc nhất. Bởi từ bao đời, hòn đảo là dấu hiệu nhận biết để tàu, thuyền định hướng khi ra vào các cửa biển, là "dấu mốc" giữa mênh mông sóng nước.
Ngày nay, nếu nhìn từ trên cao, đảo hiện lên với hình dáng như một trái tim xanh nổi giữa biển. Hòn đảo nguyên sinh rộng 12,5 km², quanh năm phủ kín màu xanh của rừng già. Trên đảo không có cư dân sinh sống cố định. Từ bến tàu trong khu du lịch Hòn Dấu, chỉ mất khoảng 10 phút đi tàu, du khách đã có thể đặt chân lên đảo.
Nếu xuất phát từ trung tâm thành phố Hải Phòng, hành trình cũng rất thuận tiện. Chỉ khoảng 20 km để đến bến tàu Đồ Sơn, rồi tiếp tục di chuyển khoảng 15 phút trên biển là đã đến với một không gian hoàn toàn khác biệt.
Ngay từ khi con tàu còn cách đảo vài trăm mét, màu xanh thẫm của rừng cây đã nổi bật giữa nền trời và mặt nước. Tiếng sóng vỗ đều vào ghềnh đá, mùi gió biển mằn mặn cùng không gian tĩnh lặng khiến nhịp sống vội vã lắng lại.
Ít ai biết rằng chính nơi đây đang đặt mốc cao độ 0 quốc gia, điểm chuẩn để xác định hệ thống cao độ trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Trước năm 1975, đất nước tồn tại hai mốc cao độ 0 tại đảo Dấu và Mũi Nai (Hà Tiên). Sau ngày đất nước thống nhất, Hòn Dấu được lựa chọn là mốc cao độ duy nhất của hệ độ cao quốc gia.
Ông Nguyễn Quang Diện, Chủ tịch UBND phường Đồ Sơn cho biết từ con số "0" ấy, mọi công trình giao thông, thủy lợi, cầu đường, nhà cao tầng, hệ thống đo đạc trên khắp đất nước đều được tính toán và quy chiếu. Một hòn đảo nhỏ nhưng lại mang ý nghĩa đặc biệt đối với sự phát triển của quốc gia. Đó là điều khiến Hòn Dấu khác biệt với bất kỳ điểm du lịch biển nào.
Theo tư liệu lịch sử Đảng bộ thành phố Hải Phòng, sau khi thực dân Pháp chiếm Hải Phòng năm 1873, đến năm 1876 xây dựng cảng Hải Phòng và 1884 khởi công xây dựng hải đăng trên đảo Dấu, hoàn thành năm 1896. Đến tháng 6/1898, ngọn đèn chính thức phát sáng.
Công trình có chiều cao 63,5 m so với mực nước biển, gồm hai phần chính là tòa trưng bày và tháp đèn. Ánh sáng của hải đăng có tầm chiếu hơn 20 hải lý, trở thành "con mắt" dẫn đường cho tàu, thuyền ra vào cảng Hải Phòng suốt hơn một thế kỷ qua. Không chỉ là công trình hàng hải, đây còn là một trong 3 ngọn hải đăng cổ nhất Việt Nam.
Hơn 130 năm tồn tại, ngọn hải đăng đã chứng kiến biết bao biến động của lịch sử. Những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đây là vị trí quân sự đặc biệt quan trọng nên luôn được bảo vệ nghiêm ngặt. Đầu năm 1950, bộ đội chủ lực Kiến An đã tổ chức trận tập kích đánh phá hải đăng nhằm ngăn cản tàu chiến Pháp ra vào cảng Hải Phòng. Đến cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ, đảo Dấu trở thành một "túi bom". Theo tư liệu, không quân Mỹ đã thực hiện 116 trận oanh kích xuống hòn đảo nhỏ này. Năm 1967, ngọn hải đăng bị bom đánh đổ.
Nhưng ánh sáng dẫn đường chưa bao giờ tắt. Sau đó, công trình được xây dựng lại. Mỗi đêm, ánh đèn vẫn bền bỉ quét qua mặt biển, tiếp tục dẫn lối cho những con tàu cập cảng và cho những chuyến ra khơi của ngư dân.
Có lẽ cũng bởi vậy mà khi đứng dưới chân hải đăng hôm nay, người ta không chỉ ngắm nhìn một công trình kiến trúc cổ mà còn cảm nhận được sức sống bền bỉ của một chứng nhân lịch sử.
Để lên tới đỉnh hải đăng, du khách phải bước qua 125 bậc cầu thang gỗ xoáy trôn ốc. Từng vòng cầu thang đưa người đi cao dần lên giữa bức tường đá dày, để rồi khi bước ra hành lang tròn trên đỉnh tháp, trước mắt là biển trời bao la mở rộng đến tận chân trời. Đó là khoảnh khắc chạm tới sự bình yên, tĩnh lặng mà nhiều người đến đây chỉ muốn dừng lại thật lâu.
Nếu hải đăng là linh hồn của lịch sử thì khu rừng nguyên sinh lại là linh hồn của thiên nhiên đảo Dấu. Khác với nhiều hòn đảo đã được khai thác mạnh cho du lịch, đảo Dấu vẫn giữ gần như nguyên vẹn hệ sinh thái tự nhiên. Những con đường nhỏ nằm dưới tán cây cổ thụ phủ bóng mát rượi. Ở đây có hàng chục cây đa cổ thụ vươn tán rộng, nhiều cây có tuổi đời từ 300 - 700 năm, thân cây lớn tới mức nhiều người ôm không xuể. Rễ cây ôm lấy những tảng đá lớn, thân cây phủ đầy rêu phong, dây leo chằng chịt tạo nên khung cảnh như bước vào một khu rừng nhiệt đới nguyên sinh.
Đi sâu hơn, du khách sẽ gặp quần thể đa búp đỏ nổi tiếng với những bộ rễ khổng lồ xòe rộng, tạo nên không gian vừa hùng vĩ vừa huyền bí. Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam đã công nhận cùng lúc 35 cây đa búp đỏ trên đảo là Cây Di sản Việt Nam vào năm 2013.
Bao quanh đảo là những bãi đá tự nhiên xếp lớp. Dưới tác động của sóng biển và thời gian, các khối đá tạo nên hình thù độc đáo, được nhiều người ví đẹp không kém gành Đá Đĩa nổi tiếng của Phú Yên (nay thuộc tỉnh Đắk Lắk).
Khi bình minh lên hoặc lúc hoàng hôn buông xuống, cả vùng ghềnh đá nhuộm màu vàng cam rực rỡ. Mặt biển trong xanh phản chiếu bầu trời tạo nên những khung hình mà chỉ cần một chiếc điện thoại cũng có thể lưu giữ được vẻ đẹp đầy mê hoặc.
Nằm giữa rừng cây là đền Nam Hải Thần Vương, nơi người dân Đồ Sơn gửi gắm niềm tin trước mỗi chuyến vươn khơi. Theo truyền thống, lễ hội diễn ra vào tháng 2 âm lịch hằng năm với nghi lễ tạ ơn biển cả. Ông Nguyễn Văn Kiên, người trông coi đền Nam Hải Thần Vương ở đảo Dấu cho biết: "Đối với ngư dân vùng biển Đồ Sơn, ngôi đền là chỗ dựa tinh thần. Trước mỗi chuyến vươn khơi, nhiều người đến thắp nén hương, cầu mong chuyến đi biển bình an, tôm cá đầy khoang”.
Tiếng chuông chùa, tiếng sóng biển và tiếng gió xuyên qua tán rừng hòa quyện thành một bản nhạc thiên nhiên bình yên hiếm có. Có lẽ chính sự giao thoa giữa khoa học, lịch sử, tín ngưỡng và sinh thái đã tạo nên bản sắc riêng của đảo Dấu.
Năm 2009, đảo Dấu được công nhận là Di tích và Danh lam thắng cảnh cấp quốc gia. Tuy nhiên, so với giá trị mà hòn đảo đang sở hữu, tiềm năng du lịch vẫn chưa được khai thác tương xứng.
Nội dung: Minh Nguyệt - Hải Vân
Ảnh: Thành Chung
Trình bày: Tuấn Anh