Giám sát để kiến tạo phát triển, giám sát để phục vụ nhân dân

Sáng 30/7, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát với chủ đề: "Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI."

Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì và phát biểu chỉ đạo diễn đàn.

Đồng chủ trì diễn đàn có: Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; các Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh - Phó Trưởng ban thường trực ban tổ chức diễn đàn; Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga - Phó Trưởng ban tổ chức diễn đàn.

Tham dự diễn đàn có các đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng: Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, các Phó Chủ tịch Quốc hội: Nguyễn Khắc Định, Nguyễn Thị Thanh, Nguyễn Hồng Diên, Nguyễn Thị Hồng; lãnh đạo các cơ quan của Quốc hội, các bộ, ban, ngành Trung ương; đại diện lãnh đạo Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh, thành phố.

Diễn đàn được tổ chức nhằm trao đổi, thảo luận, đánh giá những kết quả nổi bật về hoạt động giám sát, việc triển khai các định hướng, nhiệm vụ đã được đề ra từ diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát lần thứ nhất (năm 2025).

Đồng thời, diễn đàn tập trung vào việc thực hiện đổi mới tư duy trong hoạt động giám sát, nhất là sau khi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2025 và các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành Luật có hiệu lực, đặc biệt trong bối cảnh tổ chức triển khai thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Qua đó, rút ra những bài học kinh nghiệm, những cách làm hay để tiếp tục phát huy và đề xuất các giải pháp góp phần thực hiện tốt hơn, tháo gỡ được các điểm nghẽn, cảnh báo sớm rủi ro, thúc đẩy hành động; nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.

Diễn đàn cũng hướng tới xác định những định hướng trọng tâm, những vấn đề lớn, những lĩnh vực then chốt cần tập trung giám sát trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI bảo đảm "trúng" và "đúng" những điểm nghẽn trong quá trình phát triển, những vấn đề cử tri và nhân dân quan tâm; việc thực hiện các chủ trương lớn của Đảng, việc tổ chức thi hành pháp luật, việc sử dụng nguồn lực quốc gia, quản lý tài sản công, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, trách nhiệm giải trình của các cơ quan Nhà nước, chú trọng giám sát dựa trên dữ liệu, bằng chứng, chỉ số định lượng.

Phát biểu chỉ đạo diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội; là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực Nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh.

Hoạt động giám sát cũng là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.

Những kết quả đạt được thời gian qua đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát của Quốc hội, nhất là trong bối cảnh đất nước đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược, nhiều nhiệm vụ đột phá và nhiều vấn đề chưa có tiền lệ, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia.

Do đó, không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ. Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.

Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.

Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị diễn đàn tập trung làm rõ 4 định hướng.

Theo đó, lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những "điểm nghẽn của điểm nghẽn," những lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và những vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật. Mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất.

Cùng với đó, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm. Đồng thời, siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng việc thực hiện.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý sau khi luật được ban hành, phải giám sát luật thực hiện như thế nào, nghị định, thông tư có được ban hành đồng bộ hay không. Đồng thời, giám sát những vấn đề thực tiễn đặt ra để tiếp tục hoàn thiện thể chế; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tháo gỡ điểm nghẽn, vướng mắc ở Trung ương và địa phương, nhất là khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp.

"Tinh thần phải thật rõ: Giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế," Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội mong muốn diễn đàn sẽ góp phần hình thành một tư duy giám sát mới cho Quốc hội khóa XVI: Giám sát để kiến tạo phát triển; giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia và cao nhất là phục vụ nhân dân, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu cũng đánh giá cao những kết quả và bước đổi mới rõ nét trong hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và của các đại biểu Quốc hội thời gian qua.

Theo Phó Thủ tướng, năm 2026 là năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (2026 - 2030) và Nghị quyết của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển đất nước. Bối cảnh mới đặt ra yêu cầu đối với việc hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.

Trước yêu cầu đó, Chính phủ kiến nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay; ưu tiên giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới được ban hành, các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh, những chính sách tác động trực tiếp trên diện rộng đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước.

Qua giám sát cần phân định rõ nội dung nào do pháp luật quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu khả thi; nội dung nào do hướng dẫn chậm, không thống nhất; nội dung nào do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực hoặc né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Phó Thủ tướng cho rằng, cần tăng cường khảo sát, giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã, nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân, doanh nghiệp tại địa phương; giám sát đồng thời cả việc giao nhiệm vụ và các điều kiện đảm bảo thực hiện, bao gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lực quản trị.

Qua đó kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không phân bổ đủ nguồn lực, cấp dưới được giao quyền nhưng không đủ khả năng để thực hiện, hoặc cấp trên buông lỏng kiểm tra, hậu kiểm; phát huy vai trò của Đoàn đại biểu Quốc hội, HĐND theo dõi phản ánh những vấn đề khó khăn phát sinh từ cơ sở.

Các kết luận giám sát của Quốc hội cần gắn với mục tiêu, trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết; làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, đảm bảo quyền lực được thực thi đúng thẩm quyền và đúng pháp luật.

Đồng thời tăng cường giám sát việc thực hiện các kết luận sau giám sát, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan, công khai và minh bạch của hoạt động giám sát.

Phó Thủ tướng lưu ý, hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, HĐND với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và hoạt động quản lý của Chính phủ. Việc phối hợp phải được thực hiện ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, xây dựng kế hoạch, thu thập thông tin và theo dõi kiến nghị; tăng cường chia sẻ dữ liệu, kế thừa thông tin, số liệu đã được kiểm chứng, tránh trùng lặp về đối tượng, nội dung, thời điểm và yêu cầu báo cáo.

Đồng thời cần tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp, hiệp hội, chuyên gia, các nhà khoa học tham gia cung cấp thông tin, phản biện và đánh giá độc lập.

Phó Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm giải trình, phối hợp đầy đủ, có trách nhiệm, chặt chẽ với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, với Đoàn đại biểu Quốc hội và các đại biểu Quốc hội trong công tác giám sát.

TT (tổng hợp)