Cơ hội hòa bình mới tại Dải Gaza

Hội đồng Hòa bình do Mỹ bảo trợ vừa công bố lộ trình 15 điểm nhằm chấm dứt chiến sự tại Dải Gaza. Đây được đánh giá là sáng kiến toàn diện nhất kể từ khi xung đột bùng phát, hướng tới tái cấu trúc khu vực này trên cả ba phương diện an ninh, chính trị và kinh tế.

Trọng tâm của kế hoạch dựa trên nguyên tắc "Một chính quyền, một hệ thống pháp luật và một lực lượng vũ trang". Toàn bộ chức năng quản lý dân sự và an ninh sẽ giao cho Ủy ban Quốc gia quản lý Gaza (NCAG) - cơ quan hành chính mới của Palestine hoạt động độc lập trong giai đoạn chuyển tiếp. Các lực lượng vũ trang, bao gồm Hamas, sẽ từng bước chấm dứt hoạt động quân sự và niêm phong vũ khí hạng nặng.

Điểm đáng chú ý là số vũ khí này không bàn giao cho Israel mà lưu giữ dưới sự quản lý của NCAG và chịu giám sát của Ủy ban Kiểm chứng quốc tế (IVC). Song song với đó, Israel sẽ rút quân theo từng giai đoạn tương ứng với tiến độ giải giáp. Lực lượng Ổn định quốc tế (ISF) sẽ chịu trách nhiệm giám sát ngừng bắn, hỗ trợ đào tạo cảnh sát Palestine và bảo đảm viện trợ nhân đạo, tạo tiền đề cho chương trình tái thiết kéo dài nhiều năm.

Dù được xây dựng trên nguyên tắc "có đi có lại", lộ trình vẫn vướng phải rào cản lớn nhất từ bất đồng về trình tự thực hiện. Hamas đồng ý đưa vũ khí hạng nặng vào kho lưu giữ nhưng yêu cầu việc này phải triển khai song song với quá trình Israel rút quân để bảo đảm an toàn. Ngược lại, Chính phủ Israel cho rằng đề xuất chưa đáp ứng yêu cầu phi quân sự hóa hoàn toàn Gaza, đồng thời phía Israel cùng các lực lượng chính trị nội bộ đặt điều kiện Hamas phải giải giáp triệt để trước khi tính đến việc rút quân.

Sự thiếu hụt lòng tin sau nhiều năm chiến tranh, bài toán thu hồi lượng lớn vũ khí nhỏ cùng hệ thống hầm ngầm, năng lực thực thi của chính quyền mới NCAG và việc giải ngân nguồn lực tái thiết quốc tế tiếp tục là những thách thức không nhỏ. Việc lần đầu tiên xuất hiện một văn kiện toàn diện bao trùm từ ngừng bắn, quản trị đến tái thiết cho thấy nỗ lực chuyển từ xử lý khủng hoảng sang tìm kiếm giải pháp hậu xung đột lâu dài.

Tuy nhiên, thành bại của kế hoạch 15 điểm sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định chính trị của các bên trong việc dung hòa khoảng cách giữa giải giáp và rút quân.