Phát triển cây dược liệu dưới tán rừng

Mở hướng sinh kế mới

Tại tổ dân phố Bắc An, phường Nguyễn Trãi, nhiều lao động địa phương có thêm việc làm thời vụ tại khu rừng trồng sâm nam rộng gần 9 ha của anh Trần Văn Trọng. Sau 2 năm trồng, cây sinh trưởng, phát triển tốt và bắt đầu cho thu hoạch hoa từ đầu tháng 8/2026.

Anh Trọng cho biết, lao động chăm sóc vườn sâm có thu nhập bình quân khoảng 300 nghìn đồng/ngày. Gia đình anh đầu tư gần 1 tỷ đồng/ha để phát triển mô hình. Nếu đạt kết quả như kỳ vọng, khi bước vào giai đoạn thu hoạch, sâm nam có thể mang lại giá trị kinh tế cao, bình quân hơn 5 tỷ đồng/ha, vượt xa nhiều mô hình sản xuất khác. Không chỉ tạo nguồn thu cho gia đình, mô hình còn tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho lao động địa phương.

Tại các phường Kiến An, Nhị Chiểu..., một số hộ dân cũng đưa cây ba kích, loại dược liệu có giá trị kinh tế cao vào trồng dưới tán rừng. Ba kích ưa bóng mát, phù hợp với điều kiện sinh thái rừng và sau khoảng 3 năm có thể cho thu hoạch củ, mang lại nguồn thu ổn định.

Ông Nguyễn Văn Phúc ở phường Nhị Chiểu cho biết gia đình đã trồng thử nghiệm ba kích dưới tán rừng và dự kiến bắt đầu thu hoạch từ năm sau. Hiện ông tiếp tục ươm giống sâm nữ hoàng để mở rộng diện tích trồng khi thời tiết mát mẻ hơn vào mùa thu.

Theo đại diện Kiểm lâm Hải Phòng, nhiều khu rừng trên địa bàn có hệ thực vật phong phú. Đặc biệt, tại khu dự trữ sinh quyển thế giới Cát Bà, các nhà khoa học đã ghi nhận hàng trăm loài cây thuốc quý có giá trị trong y học cổ truyền như xạ đen, ba kích, hoài sơn, sâm cau, huyết dụ và nhiều loại nấm dược liệu. Đây là lợi thế lớn để phát triển vùng dược liệu gắn với kinh tế rừng.

Trong thời gian dài, nguồn tài nguyên này chủ yếu tồn tại trong tự nhiên. Người dân ven rừng đa số khai thác lâm sản hoặc canh tác nông nghiệp truyền thống với hiệu quả chưa cao, trong khi việc trồng cây dược liệu dưới tán rừng chưa được quan tâm đúng mức. Tình trạng khai thác tự phát kéo dài cũng khiến một số loài cây thuốc quý bị suy giảm.

Những năm gần đây, nhiều hộ dân bắt đầu đưa cây dược liệu vào trồng dưới tán rừng. Hướng đi này vừa góp phần bảo tồn nguồn gen cây thuốc quý, giảm áp lực khai thác từ tự nhiên, vừa tạo thêm việc làm, tăng thu nhập và từng bước thay đổi phương thức sản xuất của người dân vùng ven rừng.

Cần cơ chế, chính sách phù hợp

Mặc dù đã xuất hiện một số mô hình trồng cây dược liệu dưới tán rừng, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ lẻ. Việc nhân rộng những mô hình hiệu quả cũng gặp không ít khó khăn.

Theo phản ánh của một số hộ trồng rừng, trở ngại lớn nhất hiện nay là thiếu vốn để mở rộng sản xuất. Điều kiện canh tác trên đồi rừng còn nhiều hạn chế, nhất là hệ thống nước tưới, giao thông phục vụ chăm sóc và vận chuyển sản phẩm. Trong khi đó, đầu ra của một số loại dược liệu chưa ổn định, khiến người dân còn e ngại khi đầu tư ở quy mô lớn.

Ông Nguyễn Ngọc Sơn, chủ hộ trồng rừng ở phường Kiến An cho biết có thời điểm gia đình kết hợp trồng rừng với trồng ba kích nhưng chỉ duy trì được một thời gian. Nguyên nhân do việc tưới nước, chăm sóc gặp nhiều khó khăn, chi phí cao, trong khi thị trường tiêu thụ chưa ổn định nên không thể mở rộng diện tích. Bên cạnh đó, nhiều hộ dân vẫn chủ yếu sản xuất theo kinh nghiệm, chưa được tiếp cận đầy đủ với các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong chọn giống, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản sản phẩm.

Theo ông Lê Văn Tuân, Phó Trưởng Phòng Kinh tế, phường Trần Hưng Đạo, để phát triển kinh tế dưới tán rừng, cần lựa chọn những mô hình trồng dược liệu có quy mô phù hợp để tập trung hỗ trợ xây dựng mô hình điểm. Qua đó, người dân có điều kiện tham quan, học tập kinh nghiệm và nhân rộng những cách làm hiệu quả.

Đồng thời, cần khuyến khích doanh nghiệp liên kết với người dân, hợp tác xã để xây dựng chuỗi sản xuất dược liệu khép kín, từ sản xuất đến tiêu thụ; xây dựng thương hiệu và hỗ trợ xúc tiến thương mại nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

Để người dân yên tâm đầu tư phát triển dược liệu dưới tán rừng, theo ông Vũ Bá Công, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cần có sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và đẩy mạnh liên kết "bốn nhà", gồm Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà nông.

Thành phố cần nghiên cứu ban hành cơ chế, chính sách đặc thù, thông thoáng hơn về giao đất, giao rừng... để phát triển kinh tế ven rừng, đặc biệt là trồng dược liệu theo hướng hợp pháp, bền vững. Các địa phương cũng cần tạo điều kiện để người dân ven rừng tham gia các dự án phát triển cây dược liệu, nhất là những loài dược liệu quý đang có nguy cơ mai một trong các khu rừng tự nhiên.

HƯƠNG AN