Nông dân Hải Phòng chuyển mình cùng đô thị hóa
Nông dân Hải Phòng chủ động mở hướng phát triển dịch vụ và nâng tầm giá trị nông nghiệp để thích ứng với quá trình đô thị hóa.
Sinh kế mới
Chiều xuống, khu nhà trọ của ông Hoàng Văn Khánh ở phường Ái Quốc lại sáng đèn khi công nhân tan ca trở về. Ít ai biết, ông chủ nhà trọ từng là lão nông canh tác cả mẫu ruộng. Khi các dự án công nghiệp được triển khai, phần lớn diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi để xây dựng Nhà máy nước sạch Tiền Trung và nhiều nhà máy lân cận. Trước thực tế đó, ông xác định nếu tiếp tục trông chờ vào cây lúa sẽ khó bảo đảm cuộc sống.
Năm 2013, ông dùng tiền được đền bù thu hồi đất phục vụ dự án để đầu tư xây dựng 7 phòng trọ đầu tiên. Có nguồn thu ổn định, ông tiếp tục mở rộng quy mô. Sau hơn 10 năm, khu nhà trọ đã phát triển lên 29 phòng khá đầy đủ tiện ích, trở thành nguồn thu nhập chính của gia đình. Ông Khánh chia sẻ: "Tiền đền bù rồi cũng sẽ hết nếu không biết đầu tư. Cũng may nhà tôi còn tới 3 sào đất ở. Đô thị hóa mang đến cơ hội mới thì mình phải thay đổi để thích ứng".
Trường hợp như ông Khánh cũng khá phổ biến ở nhiều vùng quê ven đô. Khi đất nông nghiệp dần nhường chỗ cho các khu công nghiệp, khu đô thị và những tuyến giao thông mới, nhu cầu về nhà ở, thương mại, vận tải, cơ khí hay các loại hình dịch vụ cũng tăng lên. Nắm bắt cơ hội đó, nhiều nông dân đã mạnh dạn chuyển đổi sinh kế, tạo thêm nguồn thu thay vì chỉ phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp.
Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, Phó Chủ tịch Hội Nông dân phường Ái Quốc, toàn phường hiện có hơn 2.000 hội viên, trong đó khoảng 80% đã phát triển thêm nghề phụ ngoài sản xuất nông nghiệp. Điều đó cho thấy người nông dân ngày càng chủ động thích ứng với quá trình đô thị hóa, không còn bó hẹp trong tư duy "bám ruộng" như trước.
Giữ nghề nông bằng tư duy mới
Nếu nhiều nông dân lựa chọn chuyển sang kinh doanh dịch vụ thì cũng có không ít người vẫn gắn bó với đồng đất bằng một tư duy sản xuất khác. Thay vì mở rộng diện tích, họ tập trung nâng cao giá trị trên từng mét vuông đất còn lại. Ông Nguyễn Văn Tấn ở phường Thành Đông là một trong những người lựa chọn hướng đi ấy. Gia đình ông hiện chỉ còn khoảng 3.100 m² đất, gồm 1.000 m² ao nuôi thủy sản và hơn 2.000 m² chuồng trại, vườn chuyển đổi. Diện tích không lớn nhưng được quy hoạch hợp lý để phát triển mô hình chăn nuôi tổng hợp.
Thay vì đầu tư dàn trải, ông tập trung phát triển đàn dê sinh sản từ 130 đến 150 con, kết hợp nuôi hươu sao lấy nhung cùng một số gia cầm và thủy sản. Mô hình tận dụng hiệu quả nguồn cỏ, rau và phụ phẩm nông nghiệp tại địa phương, giúp giảm đáng kể chi phí thức ăn.
Theo ông Tấn, ưu điểm của chăn nuôi dê là có thể chủ động thời điểm xuất bán theo nhu cầu thị trường, không chịu áp lực phải bán cả đàn cùng lúc như nhiều loại vật nuôi khác. Bên cạnh đó, đàn hươu sao cũng mang lại giá trị kinh tế cao nhờ sản phẩm nhung hươu được thị trường ưa chuộng.
Câu chuyện của ông Tấn cho thấy trong bối cảnh quỹ đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, bài toán không còn là mở rộng diện tích mà là nâng cao giá trị trên diện tích hiện có.
Không chỉ ở Ái Quốc hay Thành Đông, bài toán chuyển đổi sinh kế cũng đang đặt ra tại nhiều địa phương khi quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ. Tại xã Bắc Thanh Miện, hơn 970 ha đất sẽ được thu hồi để phục vụ xây dựng Khu kinh tế chuyên biệt, trong đó phần lớn là đất nông nghiệp. Theo ông Vũ Văn Điệp, Trưởng Phòng Kinh tế xã Bắc Thanh Miện, địa phương sẽ tạo điều kiện thuận lợi để khuyến khích, thu hút người dân phát triển các ngành nghề, dịch vụ có tiềm năng.
Cùng với đó, xã sẽ rà soát, bố trí quỹ đất phù hợp cho các hộ và cơ sở sản xuất mở rộng mặt bằng, tạo thuận lợi trong quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất theo quy định; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, bảo đảm phát triển các ngành nghề, dịch vụ gắn với bảo vệ môi trường và an toàn lao động.
Đô thị hóa đang làm thay đổi căn bản diện mạo nhiều vùng quê. Cùng với những cơ hội về việc làm, hạ tầng và thị trường là yêu cầu phải chuyển đổi tư duy sản xuất của người nông dân. Có người lựa chọn phát triển dịch vụ để đón đầu nhu cầu của các khu công nghiệp, có người tiếp tục gắn bó với đồng đất bằng những mô hình nông nghiệp giá trị cao. Dù lựa chọn con đường nào, điểm chung vẫn là sự chủ động thích ứng trước những thay đổi của địa phương.
Khi người nông dân được tạo điều kiện để chuyển đổi nghề nghiệp, phát triển dịch vụ hoặc nâng cao giá trị trên diện tích đất còn lại, quá trình đô thị hóa sẽ không chỉ là sự thay đổi về hạ tầng mà còn trở thành động lực tạo dựng những sinh kế bền vững, giúp người dân làm giàu ngay trên chính quê hương mình.