Trung tâm dữ liệu trở thành mặt trận mới trong xung đột Mỹ - Iran

Trung tâm dữ liệu thành mục tiêu tấn công

Theo truyền thông Mỹ ngày 3/8, Iran đã mở rộng các mục tiêu tấn công từ nhà máy lọc dầu, hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và các điểm du lịch của các nước láng giềng sang các trung tâm dữ liệu - hạ tầng công nghệ được xem là nền tảng của nền kinh tế số và sự phát triển AI.

Iran đã tiến hành nhiều cuộc tập kích nhằm vào các trung tâm dữ liệu tại một số quốc gia láng giềng, trong khi Mỹ đáp trả bằng cuộc tấn công vào một trung tâm dữ liệu của Iran.

Nếu trước đây các trung tâm dữ liệu chủ yếu đối mặt với nguy cơ bị tấn công mạng thì từ năm 2026, các cơ sở này bắt đầu trở thành mục tiêu của những cuộc tập kích trực tiếp. Diễn biến này đặt ra thách thức lớn đối với các chính phủ coi AI là yếu tố then chốt bảo đảm an ninh quốc gia và tăng trưởng kinh tế, đồng thời tạo thêm áp lực đối với ngành công nghệ đang đầu tư mạnh vào hệ thống trung tâm dữ liệu quy mô lớn trên toàn cầu.

Theo các nguồn tin, Iran và Mỹ đã tấn công ít nhất 5 trung tâm dữ liệu tại khu vực vùng Vịnh. Đáng chú ý, vào cuối tháng trước, Iran tiếp tục phóng tên lửa lần thứ hai nhằm vào trung tâm dữ liệu của Amazon tại Bahrain.

Hệ thống theo dõi dịch vụ Amazon Web Services (AWS) cho thấy hoạt động tại khu vực này vẫn bị gián đoạn kể từ cuộc tấn công đầu tiên ngày 30/4. Trong khi đó, hình ảnh vệ tinh cho thấy cơ sở AWS bị hư hại nghiêm trọng.

Ngay từ những ngày đầu xung đột, Iran đã công khai quan điểm coi các trung tâm dữ liệu là mục tiêu quân sự hợp pháp. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã công bố danh sách 29 mục tiêu công nghệ trong khu vực dự kiến bị tấn công, trong đó có các cơ sở thuộc Amazon, Google, Microsoft, Nvidia và Palantir.

Sau vụ tập kích trung tâm dữ liệu Amazon ngày 21/7, chính quyền Iran tuyên bố trên Telegram rằng cơ sở này tiếp tục bị tấn công do Amazon cung cấp dịch vụ điện toán đám mây phục vụ hoạt động tình báo quân sự của Mỹ.

Amazon hiện nắm giữ nhiều hợp đồng với Chính phủ Mỹ, trong đó có một phần của dự án năng lực điện toán đám mây tác chiến chung trị giá 9 tỷ USD. Google, Microsoft và Oracle cũng tham gia dự án này.

Các trung tâm dữ liệu tại vùng Vịnh không chỉ có vai trò quan trọng đối với quân đội Mỹ và ngành AI mà còn là nền tảng trong tham vọng đưa khu vực trở thành trung tâm AI toàn cầu thứ ba bên cạnh Mỹ và Trung Quốc.

Saudi Arabia đã dành một phần đáng kể trong quỹ đầu tư quốc gia trị giá 1.000 tỷ USD để phát triển AI. Trong khi đó, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã ký thỏa thuận với chính quyền Tổng thống Donald Trump năm 2025 để xây dựng Stargate - trung tâm dữ liệu AI trị giá 500 tỷ USD, được xem là dự án lớn nhất cùng loại bên ngoài nước Mỹ. OpenAI, Oracle, Nvidia và Cisco đều tham gia dự án này.

Bahrain, Kuwait, Oman, Qatar, Saudi Arabia và UAE cũng đã cam kết đầu tư hơn 2.000 tỷ USD vào các dự án AI với Mỹ, với điều kiện giảm phụ thuộc vào các công nghệ AI tương tự của Trung Quốc.

Giám đốc chiến lược toàn cầu của RBC Capital Markets Helima Croft cho biết, điều này khiến các quốc gia vùng Vịnh ngày càng gắn kết với Mỹ, đồng thời khiến các tài sản AI của họ trở thành mục tiêu trong các cuộc tấn công của Iran.

Bà Helima Croft nhận định: "Xét trên bề mặt, các cuộc tấn công và những lời cảnh báo rộng hơn đang làm suy giảm niềm tin vào một khu vực vốn được kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm quan trọng về đổi mới và đầu tư AI. Đồng thời, tình hình hiện nay cũng cho thấy vai trò ngày càng lớn của các công ty công nghệ trong chiến tranh và ngoại giao, cũng như mức độ sẵn sàng của Mỹ trong việc bảo vệ các doanh nghiệp này".

Rủi ro gia tăng đối với hạ tầng AI

Theo các chuyên gia, dù làn sóng đầu tư AI khiến trung tâm dữ liệu trở thành khái niệm được nhắc đến nhiều trong những năm gần đây, nhưng loại hạ tầng này thực tế đã tồn tại hàng chục năm và từ lâu đóng vai trò quan trọng trong hoạt động quân sự.

Quân đội nhiều quốc gia vận hành hệ thống chỉ huy và kiểm soát ở phía sau tiền tuyến, vì vậy đối phương luôn tìm cách làm gián đoạn hệ thống liên lạc thông qua gây nhiễu điện tử và sau đó là các cuộc tấn công mạng.

Tuy nhiên, việc các trung tâm dữ liệu bị phá hủy trực tiếp bằng vũ khí mới chỉ xuất hiện trong thời gian gần đây.

Theo phân tích, có hai nguyên nhân chính dẫn đến sự thay đổi này. Thứ nhất, AI đã trở thành lĩnh vực có ý nghĩa kinh tế đặc biệt quan trọng đối với Mỹ và các nước vùng Vịnh, khiến Iran có thể gây thiệt hại đáng kể bằng các cuộc tấn công sử dụng UAV với chi phí tương đối thấp. Thứ hai, Iran cho rằng các trung tâm dữ liệu phục vụ mục đích quân sự nên có thể được xem là mục tiêu hợp pháp.

Những diễn biến mới được đánh giá sẽ tác động mạnh đến cả doanh nghiệp đầu tư trung tâm dữ liệu lẫn các chính phủ đang thúc đẩy phát triển loại hạ tầng này.

Theo các chuyên gia, về bản chất, trung tâm dữ liệu là những cơ sở chứa lượng lớn thiết bị công nghệ có giá trị rất cao. Hiện chưa có nhiều giải pháp giúp các công trình này chống chịu hiệu quả trước các cuộc tấn công bằng bom đạn hoặc UAV.

Chính vì vậy, các trung tâm dữ liệu thường được xây dựng theo nguyên tắc dự phòng. Nếu trước đây mục tiêu là ứng phó thiên tai, sự cố đứt cáp và các rủi ro kỹ thuật thì hiện nay khả năng duy trì hoạt động khi bị tấn công cũng trở thành yêu cầu quan trọng. Khi một trung tâm dữ liệu bị vô hiệu hóa, dữ liệu và năng lực xử lý có thể được chuyển sang các trung tâm khác để giảm thiểu gián đoạn.

Dù xung đột vẫn tiếp diễn, các quốc gia vùng Vịnh vẫn sở hữu nguồn lực tài chính lớn và tiếp tục theo đuổi chiến lược phát triển AI. Tuy nhiên, các doanh nghiệp nước ngoài có thể sẽ thận trọng hơn khi cân nhắc đầu tư nếu cho rằng tài sản của họ chưa được bảo vệ đầy đủ.

Trong khi đó, chi phí bảo hiểm đối với các trung tâm dữ liệu đang tăng nhanh, thậm chí nhiều trường hợp không thể mua được bảo hiểm. Ngay cả khi có bảo hiểm, các doanh nghiệp công nghệ cũng không thể chuyển toàn bộ rủi ro cho phía bảo hiểm.

Trong bối cảnh giá chip, vật liệu xây dựng, nhân công và nhiều chi phí khác cùng tăng mạnh do nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu bùng nổ, những rủi ro phát sinh từ xung đột được đánh giá là thách thức lớn đối với các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này.

TT (tổng hợp)