Châu Phi trước thách thức tội phạm mạng xuyên biên giới

Xu hướng nguy hiểm

Báo cáo được xây dựng từ dữ liệu của 36 quốc gia châu Phi, cho thấy tội phạm mạng đang chuyển từ hoạt động đơn lẻ sang các mạng lưới có tổ chức và xuyên biên giới.

Đây là xu hướng đáng lo ngại, khiến công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm mạng ngày càng khó khăn. Interpol cho rằng quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ, với hơn 1,1 tỷ thuê bao di động, đang tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế châu Phi. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình này cũng khiến Lục địa đen trở thành mục tiêu hấp dẫn của tội phạm mạng.

Tương tự nhiều khu vực khác trên thế giới, các hình thức tấn công phổ biến tại châu Phi gồm lừa đảo thanh toán điện tử, đánh cắp dữ liệu, phát tán mã độc tống tiền và giả mạo danh tính.

Các khu vực cũng nổi lên với những loại tội phạm khác nhau. Đông Phi ghi nhận nhiều vụ gian lận thanh toán di động và tấn công hạ tầng, trong khi Tây Phi và Trung Phi là điểm nóng của lừa đảo qua thư điện tử doanh nghiệp và lừa đảo tình cảm. Nam Phi, với mức độ kết nối internet cao, trở thành địa bàn hấp dẫn của nhiều mạng lưới tội phạm quốc tế.

Interpol đặc biệt lo ngại việc tội phạm sử dụng AI để tạo video giả mạo chất lượng cao, danh tính số giả và các kịch bản lừa đảo có sức thuyết phục, đủ khả năng vượt qua nhiều biện pháp bảo mật truyền thống.

Điều này khiến các vụ tấn công, lừa đảo không chỉ gia tăng mà còn trở nên tinh vi, khó phát hiện hơn. Dù nhiều quốc gia đã nâng cao cảnh giác và coi bảo vệ không gian mạng là một mặt trận an ninh mới, thiệt hại tài chính do tội phạm mạng gây ra tại châu Phi vẫn tăng mạnh, từ 192 triệu USD năm 2024 lên 484 triệu USD trong giai đoạn cuối năm 2025 đến đầu năm 2026.

Tăng tốc hoàn thiện khung pháp lý

Nam Phi, với hệ sinh thái số phát triển, hệ thống cáp quang biển tiên tiến và khu vực tài chính hội nhập sâu rộng, đã trở thành mục tiêu của các tập đoàn tội phạm xuyên quốc gia, các mạng lưới lừa đảo doanh nghiệp và tấn công hạ tầng.

Theo Interpol, Nam Phi chiếm tới 92% tổng số vụ mã độc tống tiền được phát hiện trên toàn châu Phi. Quốc gia này cũng chiếm 70% số vụ lừa đảo qua thư điện tử doanh nghiệp, 30% các vụ tống tiền tình dục kỹ thuật số và 43,6% tổng số lỗ hổng hệ thống trên toàn châu lục.

Interpol xác định Nam Phi là địa bàn hoạt động của các mạng lưới tội phạm sử dụng AI để lừa đảo doanh nghiệp tại Mỹ và châu Âu. Tình trạng rò rỉ dữ liệu trên các hệ thống cũng tạo điều kiện để tội phạm sử dụng AI xây dựng danh tính giả, qua mặt hệ thống xác thực và mở tài khoản ngân hàng, tín dụng phi pháp.

Nhiều quốc gia châu Phi đang đẩy nhanh việc hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng. Trong năm 2025, có 17 quốc gia ban hành hoặc sửa đổi các quy định về phòng, chống tội phạm mạng. Các chiến dịch phối hợp giữa lực lượng chức năng các nước và Interpol đã bắt giữ hơn 1.500 nghi phạm, thu hồi hơn 100 triệu USD tài sản bất hợp pháp.

Interpol khuyến cáo các quốc gia châu Phi tăng cường đầu tư cho năng lực điều tra số, đào tạo nhân lực về AI và an ninh mạng, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng và nhà mạng.

Theo Interpol, bảo vệ không gian mạng không còn đơn thuần là vấn đề công nghệ mà đã trở thành một mặt trận an ninh mới, có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển bền vững của châu Phi.