Đề nghị Trung ương đầu tư tuyến nhánh đường sắt ga Nam Đồ Sơn và tuyến đường song hành của vành đai 5

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, sáng 12/8, Quốc hội thảo luận về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường vành đai 5 - vùng Thủ đô Hà Nội và việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga và đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) phát biểu thảo luận về 2 dự án này.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Uỷ viên Thành uỷ, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng cơ bản thống nhất với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và chủ trương đầu tư Dự án đường vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội.

Đại biểu đề nghị phân định trách nhiệm nguồn vốn đối với tuyến nhánh đường sắt từ ga Nam Hải Phòng đến khu bến Nam Đồ Sơn và tuyến đường song hành vành đai 5 đoạn qua thành phố Hải Phòng.

Theo phương án hiện nay, Hải Phòng có trách nhiệm huy động nguồn lực đầu tư tuyến nhánh và ga Nam Đồ Sơn; đồng thời, cần bố trí khoảng 17.755 tỷ đồng đầu tư tuyến đường song hành của vành đai 5 trên địa bàn thành phố.

Đại biểu đề nghị Quốc hội xem xét bố trí ngân sách Trung ương cho hai nội dung này vì 2 lý do.

Trong đó, một số nguồn thu từ hoạt động sau khai thác sẽ nộp về ngân sách Trung ương. Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng là hành lang vận tải quốc gia, nối cửa khẩu quốc tế Lào Cai, vùng trung du miền núi phía Bắc, vùng Thủ đô với hệ thống cảng biển Hải Phòng.

Theo phương án điều chỉnh, tuyến chính kết thúc tại ga Nam Hải Phòng và từ đây kết nối với các khu bến Lạch Huyện, Đình Vũ, Nam Đồ Sơn. Tuyến nhánh Nam Đồ Sơn vì vậy là đoạn kết nối cuối cùng đưa hàng hóa của cả hành lang kinh tế ra cảng biển. Nguồn thu từ hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra tại cảng này trong phạm vi chỉ tiêu trung ương giao sẽ nộp về ngân sách Trung ương.

Tương tự, vành đai 5 là tuyến đường liên vùng, kết nối trực tiếp với nhiều tuyến cao tốc, quốc lộ và các trục giao thông lớn, tạo thành mạng lưới liên thông giữa Hà Nội và các tỉnh trong vùng Thủ đô cũng như các địa phương lân cận. Hiệu quả của tuyến đường không dừng lại trong địa giới một tỉnh, thành phố.

Đại biểu đề nghị xác định nguyên tắc: Công trình có tính chất quốc gia, phục vụ lợi ích liên vùng và tạo động lực tăng trưởng cho nhiều địa phương thì trách nhiệm đầu tư cũng nên được xác lập tương xứng với phạm vi hưởng lợi.

Cần xem xét kỹ việc một địa phương dành nguồn lực quá lớn cho những cấu phần hạ tầng quốc gia đi qua địa bàn trong khi ngân sách địa phương chưa thực sự đáp ứng tốt việc này.

Cụ thể, theo rà soát của thành phố Hải Phòng, tổng nhu cầu đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 548.500 tỷ đồng, trong khi khả năng cân đối từ ngân sách thành phố khoảng 232.089 tỷ đồng, mới đáp ứng khoảng 42% nhu cầu. Trong nguồn lực này, hơn 95.607 tỷ đồng phải ưu tiên cho các nhiệm vụ bắt buộc, dự án chuyển tiếp, vốn đối ứng và những nghĩa vụ đã cam kết.

Ngoài các nhiệm vụ phát triển của địa phương, Hải Phòng còn cần bố trí khoảng 112.018 tỷ đồng cho các chương trình, nhiệm vụ và dự án Trung ương giao hoặc dự kiến giao, từ hạ tầng giao thông chiến lược, hệ thống Bắc Hưng Hải đến quốc phòng, an ninh, chuyển đổi số và triển khai các nghị quyết lớn của Bộ Chính trị.

Sau khi cân đối các nhiệm vụ bắt buộc và những nhiệm vụ Trung ương giao, nguồn còn lại của thành phố chỉ khoảng 24.464 tỷ đồng. Nếu tiếp tục bố trí khoảng 17.775 tỷ đồng cho đường song hành vành đai 5 và khoảng 6.000 tỷ đồng cho tuyến nhánh Nam Đồ Sơn, ngân sách thành phố chỉ còn rất ít (chưa đến 700 tỷ đồng) cho các dự án khởi công mới.

Trong khi đó, Hải Phòng vinh dự được trung ương tin tưởng giao mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 13 - 14%. Muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng cao nhất trong số các địa phương trong toàn quốc như trên, thành phố phải tiếp tục tạo ra các không gian và động lực phát triển mới, phải đầu tư cho hạ tầng đô thị, công nghiệp, logistics, khoa học - công nghệ và kết nối giao thông.

Cùng thời điểm đó, từ năm 2026, cơ chế phân chia nguồn thu tiền sử dụng đất thay đổi; thành phố cần điều tiết 20% về ngân sách trung ương, tương ứng theo tính toán khoảng 36.200 tỷ đồng trong 5 năm. Đây là nguồn trước đây địa phương có thể sử dụng toàn bộ cho đầu tư phát triển.

Trong trách nhiệm đóng góp cho các dự án quốc gia, thành phố Hải Phòng đã và sẽ dành nguồn lực rất lớn cho giải phóng mặt bằng, tái định cư và các dự án chiến lược trên địa bàn.

Tuy nhiên, cần nhìn tổng thể nguồn vốn đầu tư cho các hạng mục công trình nêu trên ở một cấp độ cao hơn: Nếu Trung ương giao cho một địa phương mục tiêu tăng trưởng rất cao, đồng thời giao thực hiện nhiều nhiệm vụ hạ tầng quốc gia, trong khi dư địa tài khóa của địa phương giảm xuống, thì việc tiếp tục giao thêm trách nhiệm đầu tư ở các công trình trọng điểm quốc gia nên được cân nhắc trong tổng thể phân bổ nguồn lực quốc gia.

Nếu nguồn lực địa phương bị dồn quá lớn vào những cấu phần hạ tầng mang tính quốc gia, thành phố sẽ thiếu vốn cho chính những dự án tạo tăng trưởng mà Trung ương giao địa phương thực hiện.

Do đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga đề nghị Quốc hội xem xét bố trí ngân sách trung ương đầu tư tuyến nhánh đường sắt kết nối ga Nam Hải Phòng với khu bến Nam Đồ Sơn và tuyến đường song hành thuộc Dự án Vành đai 5 đoạn qua địa phận Hải Phòng, vừa phân định hợp lý trách nhiệm ngân sách đối với hạ tầng quốc gia, vừa tạo điều kiện để một cực tăng trưởng quan trọng có đủ nguồn lực thực hiện chính mục tiêu tăng trưởng mà đất nước giao phó.

Cùng băn khoăn về nguồn vốn và cơ cấu vốn thực hiện dự án, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Uỷ viên hoạt động chuyên trách Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội lưu ý việc báo cáo giải trình đề nghị không quy định cụ thể cơ cấu nguồn vốn trong nghị quyết để bảo đảm linh hoạt trong điều hành.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đồng tình với sự linh hoạt, nhưng khi tổng mức đầu tư tăng 42,4% và phần vốn còn thiếu chưa xác định được nguồn, việc giữ quy định về nguồn vốn ở mức khái quát sẽ làm giảm cơ sở để Quốc hội đánh giá nghĩa vụ ngân sách và nghĩa vụ trả nợ.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề nghị nghị quyết ít nhất phải xác lập nguyên tắc huy động vốn, giới hạn nghĩa vụ ngân sách nhà nước và trách nhiệm báo cáo Quốc hội khi cơ cấu vốn thay đổi làm tăng nghĩa vụ trả nợ hoặc ảnh hưởng đến cân đối nguồn lực quốc gia.

Ngoài ra, báo cáo giải trình cho rằng pháp luật về đầu tư công đã quy định nên không cần thể hiện trong nghị quyết. Miễn một thủ tục thẩm định không đồng nghĩa với miễn nghĩa vụ chứng minh.

Đại biểu đề nghị bổ sung tại điều 3 chế độ báo cáo Quốc hội tại kỳ họp cuối năm về tiến độ, giải ngân, kết quả huy động vốn vay và phương án xử lý trong trường hợp khoản vay không thu xếp đủ.

PV