'Trái tim' của đô thị Hải Phòng
Giữa lòng Hải Phòng, dải vườn hoa bừng sáng trở lại, mở đầu hành trình hồi sinh không gian văn hóa trung tâm thành phố.
Từ những giá trị di sản, thành phố kiến tạo điểm đến vừa mới vừa cũ bằng một tư duy mới, nơi quá khứ và hiện tại hòa nhịp phát triển.
Dải vườn hoa trung tâm Hải Phòng là không gian xanh, văn hóa và cảnh quan quan trọng của thành phố, hình thành qua nhiều lớp lịch sử từ thời Pháp thuộc và được chỉnh trang qua nhiều giai đoạn.
Điểm nhấn trên dài vườn hoa là hồ Tam Bạc vốn là lạch Liêm Khê, thuộc làng An Biên cũ, nhánh nối sông Tam Bạc với Sông Cấm (cổng chính cảng Hải Phòng). Năm 1885, người Pháp nắn thẳng và mở rộng lạch Liêm Khê thành kênh, chiều dài 2,8km, rộng 74m, sâu 7m, ngăn giữa khu vực người Tây và người Việt. Năm 1925, người Pháp lại lấp đi một đoạn, từ cảng Hải Phòng đến Nhà triển lãm ngày nay. Đoạn sông còn lại là sông Tam Bạc, dân gian gọi là Sông Lấp. Năm 1985, nhân kỷ niệm 30 năm ngày giải phóng Hải Phòng, Sông Lấp cũng tròn 100 tuổi (1885-1985), thành phố đắp đập Tam Kỳ, nối đường Trần Nguyên Hãn với đường Quang Trung, đoạn sông này thành hồ và được đặt tên là hồ Tam Bạc. Hồ Tam Bạc có độ sâu 3m, diện tích mặt hồ khoảng 4,82ha.
Dọc dải trung tâm vườn hoa là nơi lưu giữ nhiều giá trị lịch sử văn hóa, kiến trúc Pháp tiêu biểu như: Nhà hát, Bưu điện, Bảo tàng, Tòa án, Trụ sở làm việc của HĐND-UBND Hải Phòng cũ. Trên dải vườn hoa còn có thêm những điểm nhấn như: Nhà kèn xây dựng đầu thế kỷ XX, Quán hoa xây dựng và hoàn thành năm 1944, đặc biệt là Nhà hát thành phố được xây dựng năm 1898 và hoàn thành vào năm 1900 (cùng năm với Nhà hát Thành phố Hồ Chí Minh và trước Nhà hát lớn Hà Nội 11 năm). Cũng trên dải vườn hoa còn có tượng đài Nữ tướng Lê Chân và nhiều vườn hoa mang tên của các nhân vật lịch sử như: nữ tướng Lê Chân và địa danh trang An Biên, những anh hùng Nguyễn Văn Trỗi, Kim Đồng, danh nhân Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du đã làm nên sự khác biệt cho khu vực dải vườn hoa và Quảng trường trung tâm thành phố.
.png)
Ở Hải Phòng, "trái tim' của thành phố chính là dải vườn hoa trung tâm và quảng trường Nhà hát thành phố. Những giá trị lịch sử, văn hóa ấy đã trở thành biểu tượng, minh chứng thông qua những công trình đang hiện hữu như Nhà hát, Bưu điện, nhà Ga, quán hoa... Sau hơn 8 thập kỷ đồng hành cùng lịch sử, những quán hoa cổ vẫn giữ nguyên vẻ đẹp của một biểu tượng kiến trúc. Và từ chính không gian giàu giá trị ấy, nhịp sống mới đang được đánh thức khi thành phố chuẩn bị đưa phố đi bộ trung tâm vào hoạt động, mở ra kỳ vọng về một trung tâm văn hóa, du lịch và kinh tế đêm hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc.
Giữa dải vườn hoa xanh mát, 5 quán hoa nhỏ hiện lên với mái ngói cong mềm mại như những nét chấm phá đầy thi vị giữa không gian đô thị hiện đại. Ít ai biết rằng công trình này đã được xây dựng từ năm 1944 với mục đích ban đầu là nơi bán hoa phục vụ các lễ hội và những đêm biểu diễn nghệ thuật tại Nhà hát thành phố. Hơn cả một địa điểm kinh doanh, quán hoa nhanh chóng trở thành một phần ký ức, điểm chạm văn hoá của người Hải Phòng.
Kiến trúc của quán hoa mang đậm dấu ấn truyền thống Việt Nam. Với phong cách và lối kiến trúc của làng quê Bắc Bộ, bốn góc có bốn cột gỗ lim đỡ hệ thống vì kèo được làm theo kiểu chồng rường bào chơn đóng bén tạo thế đăng đối để đỡ hệ mái tạo sự vững chãi. Trên mái, bờ nóc tạo hình hoa chanh bốn cánh tỏa về bốn hướng đông, tây, nam, bắc. Những bờ dải vút cong về 4 góc theo kiểu déo góc tạo vẻ thanh thoát. Phần mái được lợp ngói vẩy rồng truyền thống trong các công trình kiến trúc truyền thống của người Việt.
5 quán được bố trí liên tiếp trên diện tích khoảng 300 m², mỗi quán rộng gần 20 m², cao gần 4 m và cách nhau 6 m, tạo thành một tổng thể hài hòa. Điều đặc biệt nhất chính là sự đối thoại giữa hai nền kiến trúc.
Nếu Nhà hát thành phố mang phong cách châu Âu cổ điển thì quán hoa lại đậm hồn Á Đông. Hai công trình đứng cạnh nhau suốt hơn 80 năm, tạo nên sự giao thoa độc đáo giữa phương Đông và phương Tây, góp phần hình thành bản sắc riêng hiếm nơi nào có được.
"Tôi từng đến nhiều thành phố ở Việt Nam nhưng rất hiếm nơi có sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc phương Đông và phương Tây như ở đây. Tôi nghĩ nơi này sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn nếu có thêm các hoạt động văn hóa vào buổi tối”, một du khách người nước ngoài từng nhận xét.
Hơn 8 thập kỷ trôi qua, quán hoa đã chứng kiến biết bao đổi thay của thành phố Cảng. Có thời điểm công trình xuống cấp, nhiều hạng mục bị ảnh hưởng bởi thời gian. Cuối năm 2024, thành phố quyết định tạm dừng hoạt động kinh doanh để tiến hành chỉnh trang, phục dựng toàn diện. Đến đầu năm 2026, đúng dịp chuẩn bị đón xuân, công trình hoàn thành.
Những mái ngói cũ, cột, kèo, các chi tiết kiến trúc truyền thống được giữ gần như nguyên trạng, trả lại vẻ đẹp vốn có cho công trình. Sự hồi sinh ấy không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di sản. Đó còn là cách thành phố gìn giữ ký ức đô thị, gìn giữ một phần tâm hồn Hải Phòng.
Với nhiều người dân, quán hoa không đơn thuần là một công trình kiến trúc. Đó là nơi lưu giữ những bức ảnh cưới, những cuộc hẹn đầu tiên, những buổi dạo chơi ngày cuối tuần hay những ký ức tuổi thơ gắn với dải vườn hoa trung tâm. Khi quán hoa trở lại, nhiều người tìm đến không chỉ để ngắm hoa mà còn để tìm lại một phần ký ức của chính mình.
Hiếm có đô thị nào sở hữu một trục không gian xanh kéo dài gần 3 km ngay giữa trung tâm như Hải Phòng. Trên diện tích gần 21 ha, dải vườn hoa trung tâm kết nối liên hoàn nhiều công trình có giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc sắc.
Từ đây, những tuyến phố sẽ dẫn đến các công trình kiến trúc Pháp cổ như trụ sở cũ của UBND thành phố, Ngân hàng Nhà nước, Bưu điện, Bảo tàng Hải Phòng... tạo nên một quần thể kiến trúc hiếm có. Không gian ấy giống như một bảo tàng mở. Mỗi hàng cây, mỗi quảng trường, mỗi công trình đều kể một câu chuyện về lịch sử hình thành và phát triển của thành phố Cảng.
Việc chỉnh trang, cải tạo quán hoa vì thế không chỉ làm đẹp cảnh quan mà còn góp phần hoàn thiện "bức tranh" di sản đô thị, giúp dải trung tâm tiếp tục giữ vai trò là không gian sinh hoạt văn hóa của nhiều thế hệ người Hải Phòng.
Bà Nguyễn Thị Vân Anh, Phó Chủ tịch UBND phường Hồng Bàng cho biết, phường xác định khu vực dải vườn hoa trung tâm và quảng trường Nhà hát thành phố là "trái tim" của đô thị Hải Phòng. “Chúng tôi sẽ phối hợp các sở, ngành xây dựng phương án vận hành phố đi bộ một cách bài bản, bảo đảm tuyệt đối an ninh, an toàn, văn minh đô thị tạo thêm sản phẩm du lịch đặc sắc, hình thành không gian sinh hoạt văn hóa chất lượng cao, để người dân và du khách có thể cảm nhận rõ nét bản sắc Hải Phòng ngay giữa trung tâm thành phố”, bà Vân Anh chia sẻ.
Nếu việc cải tạo, nâng cấp quán hoa là bước khởi đầu thì Lễ hội Hoa Phượng Đỏ - Hải Phòng 2026 chính là dấu mốc chứng minh sức sống mới của dải trung tâm thành phố.
Lần đầu sau 13 mùa lễ hội, toàn bộ khu vực dải vườn hoa và quảng trường Nhà hát được tổ chức thành chuỗi không gian văn hóa, lịch sử, ẩm thực, nghệ thuật đường phố và trưng bày quy mô lớn. Không gian ấy đưa người dân và du khách đi qua nhiều tầng cảm xúc.
Ở một góc là Hải Phòng xưa với những giá trị truyền thống được tái hiện qua kiến trúc, hình ảnh và các hoạt động văn hóa. Ở góc khác là một Hải Phòng trẻ trung, hiện đại, năng động với âm nhạc, nghệ thuật đường phố, trình diễn ánh sáng và các hoạt động trải nghiệm.
Đặc biệt hơn, lễ hội còn thể hiện sự hội tụ những giá trị văn hóa của Hải Phòng và Hải Dương sau hợp nhất, tạo nên bức tranh đa sắc màu về vùng đất mới đang trên đà phát triển. Trong 7 ngày diễn ra chuỗi sự kiện, khoảng 128.800 lượt người đã đến tham quan, trải nghiệm. Riêng trong tháng 5/2026, Hải Phòng đón khoảng 1,85 triệu lượt khách du lịch, thu hút gần 692,6 triệu USD vốn đầu tư nước ngoài và tổng thu ngân sách đạt hơn 15 nghìn tỷ đồng. Những con số tích cực ấy cho thấy sức bật mạnh mẽ của thành phố, đồng thời mở ra nhiều kỳ vọng khi phố đi bộ và các hoạt động kinh tế đêm chính thức vận hành.
Thành công của lễ hội trở thành tiền đề quan trọng để Hải Phòng chuẩn bị khai trương không gian đi bộ - ẩm thực đêm khu vực dải vườn hoa trung tâm và Nhà hát thành phố vào cuối tháng 8/2026, diễn ra vào tối thứ 6 và thứ 7 hằng tuần. Đây không chỉ là việc mở thêm một tuyến phố dành cho người đi bộ mà là một bước đi chiến lược nhằm phát triển kinh tế đêm, đa dạng hóa sản phẩm du lịch và nâng cao chất lượng đời sống đô thị. Khi thành phố lên đèn, quảng trường nhà hát và dải vườn hoa sẽ trở thành nơi gặp gỡ của nghệ thuật, ẩm thực, mua sắm và các hoạt động cộng đồng.
Công ty CP Foody - ShopeeFood được UBND thành phố giao xây dựng cơ sở dữ liệu ẩm thực số của thành phố; kết nối các doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh du lịch, dịch vụ, ẩm thực; xây dựng chương trình biểu diễn nghệ thuật đa dạng tại khu vực phố đi bộ; nghiên cứu thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh của người dân và du khách; hoàn thiện phương án tổ chức phố đi bộ.
Nếu được tổ chức bài bản, nơi đây sẽ là "phòng khách" của thành phố về đêm, nơi người dân thư giãn sau những ngày làm việc và cũng là điểm dừng chân không thể thiếu trong hành trình của du khách.
Ông Vũ Đình Tiến, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng cho biết: "Để không gian đi bộ - ẩm thực đêm thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, chu đáo, đồng bộ từ cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật, sản phẩm đa dạng, nội dung phong phú đến công tác tuyên truyền, quảng bá, sự tham gia phối hợp của các sở, ngành, địa phương". Đây không chỉ là nơi để người dân, du khách đi dạo, mà còn trở thành điểm đến thường xuyên giúp người dân và du khách mỗi khi đến Hải Phòng dịp cuối tuân có thể tham quan, tìm hiểu, trải nghiệm và thưởng thức ẩm thực, hòa mình vào không gian âm nhạc truyền thống, nghệ thuật đường phố vui nhộn, hấp dẫn.
Theo ông Tiến, yếu tố quan trọng của không gian phố đi bộ - ẩm thực đêm là phải có tính kết nối về ẩm thực - thưởng thức nghệ thuật đường phố - trải nghiệm vui chơi mua sắm - lưu trú - checkin điểm tham quan di tích, công trình kiến trúc tiêu biểu… Do đó, những sản phẩm được giới thiệu phải bảo đảm chất lượng, loại hình phong phú, các gian hàng phải có tính nhận diện cao, các sản phẩm phải là những món ăn đặc trưng, tiêu biểu của Hải Phòng và các vùng miền, đồng thời tổ chức đa dạng các chương trình văn hóa, văn nghệ, biểu diễn nghệ thuật và hoạt động tương tác để người dân, du khách không chỉ đến tham quan mà còn có thể trực tiếp tham gia, trải nghiệm. Cùng với đó, công tác tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi trên các nền tảng mạng xã hội, tạo sự lan tỏa để không gian trở thành một điểm đến quen thuộc, món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân và du khách khi đến Hải Phòng.
Hải Phòng có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển không gian này khi nằm tại khu vực trung tâm thành phố, có vị trí thuận tiện, không gian cảnh quan đẹp, hệ thống công trình kiến trúc, văn hóa tiêu biểu và nhiều điểm đến có giá trị để kết nối thành các hành trình trải nghiệm. Trong đó, Nhà hát thành phố là một biểu tượng nổi bật, cùng nhiều công trình kiến trúc, cảnh quan tạo thành những điểm check-in hấp dẫn. Đây là những lợi thế để hình thành một không gian vừa mang đặc trưng đô thị cảng, vừa tạo được sức hút đối với người dân và du khách.
Trước mắt, UBND thành phố giao Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch là cơ quan thường trực cùng các sở, ngành, địa phương phối hợp với Công ty CP Foody - ShopeeFood tổ chức và Công ty CP Foody - ShopeeFood trực tiếp vận hành trong 2 tháng đầu (từ cuối tháng 8 đến cuối tháng 10). Sau thời gian này, mô hình sẽ được đánh giá, hoàn thiện và giao UBND phường Hồng Bàng quản lý, vận hành. Đây được coi là 1 sản phẩm du lịch mới, gia tăng trải nghiệm cho du khách, làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần của người dân, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của địa phương trong định vị để hướng đến phát triển kinh tế đêm trên địa bàn thành phố.
Đó là nhịp đập của một đô thị biết trân trọng quá khứ để kiến tạo tương lai, biết biến di sản thành động lực phát triển và từng bước khẳng định vị thế của một thành phố cảng hiện đại, văn minh, đáng sống và ngày càng hấp dẫn trên bản đồ du lịch Việt Nam.
Nội dung: MINH NGUYÊN
Ảnh: TRUNG KIÊN
Trình bày: TUẤN ANH