Gỡ vướng để quản lý, sử dụng hiệu quả đất xen kẹt
Hải Phòng tập trung tháo gỡ vướng mắc trong việc cấp giấy chứng nhận cho đất nông nghiệp xen kẹt, bảo đảm đúng pháp luật và quyền lợi của người dân.
Gỡ “nút thắt” từ nguồn gốc, quy hoạch
Tại phường Lê Chân, tình trạng đất nông nghiệp xen kẹt trong khu dân cư đang đặt ra nhiều vấn đề cần được giải quyết. Theo phản ánh của ông Nguyễn Văn Cử, ở ngõ 2 đường Nguyễn Văn Linh, trên địa bàn tổ dân phố 41, 42 còn nhiều phần đất xen kẹt, có nguồn gốc đất nông nghiệp nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Một số hộ đã xây dựng nhà ở, nhà trọ, công trình cho thuê kinh doanh trên những diện tích này.
Theo ông Cử, việc các thửa đất tồn tại trong khu dân cư nhưng chưa được hoàn thiện hồ sơ pháp lý không chỉ gây khó khăn cho người dân trong quá trình quản lý, sử dụng, chuyển nhượng mà còn ảnh hưởng công tác quản lý nguồn thu từ đất. Người dân mong muốn cơ quan chức năng có giải pháp phù hợp, tạo điều kiện để những trường hợp đủ điều kiện được cấp giấy chứng nhận, vừa bảo đảm quyền lợi, vừa tăng hiệu quả quản lý Nhà nước.
Thực tế, đất xen kẹt đang là bài toán không dễ giải quyết tại nhiều xã, phường, đặc khu. Những diện tích này thường nằm lọt giữa các khu dân cư. Nhiều thửa không còn khả năng sản xuất nông nghiệp nhưng cũng chưa được công nhận là đất ở. Đây là nguyên nhân khiến đất bị bỏ hoang, sử dụng không hiệu quả, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ lấn chiếm, tự ý chuyển mục đích sử dụng. Trung tuần tháng 2/2026, phường Hồng Bàng phải tháo dỡ 3 công trình xây dựng trái phép trên đất công, đất nông nghiệp, trong đó có những thửa đất nông nghiệp xen kẹt liền kề đất ở. Trước đó, xã Tứ Kỳ kịp thời ngăn chặn một hộ dân chuẩn bị đổ móng xây nhà trên đất nông nghiệp xen kẹt.
Theo ông Nguyễn Đông Hải, Trưởng Phòng Xây dựng và Môi trường UBND phường Lê Chân, phần lớn diện tích đất nông nghiệp tại phường trước đây thuộc huyện An Hải, được sáp nhập về quận Lê Chân từ cuối năm 2003. Quá trình đô thị hóa làm hệ thống thủy lợi bị ảnh hưởng, nhiều diện tích không còn khả năng canh tác. Một số hộ tự san lấp, sử dụng vào mục đích khác; có trường hợp xây nhà từ trước thời điểm sáp nhập. Vì vậy, việc cấp giấy chứng nhận không thể chỉ căn cứ vào hiện trạng có nhà ở mà phải xác định rõ nguồn gốc, thời điểm và quá trình sử dụng.
Phân loại đúng để giải quyết đúng
Sau thời gian triển khai Nghị quyết số 22/2025/NQ-HĐND và Kế hoạch số 27/KH-UBND, công tác rà soát, phân loại đất nhỏ hẹp, xen kẹt trên địa bàn Hải Phòng đã có kết quả bước đầu. HĐND thành phố thông qua danh mục 67 khu đất tại 30 xã, phường để thực hiện các bước tiếp theo theo cơ chế đặc thù. Đây là cơ sở để từng bước đưa các khu đất đủ điều kiện vào sử dụng hiệu quả, tạo nguồn lực phát triển và tăng thu ngân sách.
Theo kế hoạch, các địa phương tiếp tục rà soát, xác định rõ nguồn gốc, hiện trạng, ranh giới, quy hoạch và tình trạng pháp lý của từng thửa đất; công khai các khu đất thuộc diện xử lý. Đối với diện tích do Nhà nước quản lý, việc giao đất, cho thuê đất phải tuân thủ quy định, bảo đảm công khai, minh bạch và ưu tiên lợi ích công cộng.
Luật sư Lê Thúy Quỳnh (Công ty Luật TNHH một thành viên PQD) cho rằng, “đất xen kẹt” không phải một loại đất được pháp luật quy định riêng nên không thể áp dụng một thủ tục chung cho tất cả trường hợp. Với diện tích người dân đang sử dụng, cần xác định rõ nguồn gốc, thời điểm, quá trình sử dụng, tình trạng tranh chấp và sự phù hợp với quy hoạch. Trường hợp đủ điều kiện, cơ quan chức năng cần hướng dẫn người dân hoàn thiện hồ sơ đăng ký, cấp giấy chứng nhận hoặc thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất theo quy định, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính. Đây là hướng xử lý vừa bảo đảm quyền lợi chính đáng của người sử dụng đất hợp pháp, vừa giúp Nhà nước quản lý và khai thác hiệu quả nguồn thu từ đất.
Đối với đất nhỏ hẹp, xen kẹt thuộc quỹ đất Nhà nước quản lý, không thể mặc nhiên công nhận quyền sử dụng cho hộ liền kề. Theo Điều 47 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP, trước hết phải xem xét khả năng sử dụng vào mục đích công cộng; chỉ khi không có nhu cầu sử dụng cho mục đích này và đáp ứng các điều kiện theo quy định mới xem xét giao đất, cho thuê đất đối với người sử dụng đất liền kề. Việc xử lý phải công khai, minh bạch, đúng quy hoạch và trình tự pháp luật.
Theo luật sư, cần giải quyết từng thửa đất trên cơ sở hồ sơ và căn cứ pháp lý cụ thể, không hợp thức hóa hành vi lấn chiếm, tự ý chuyển mục đích, xây dựng trái phép. Ngược lại, những hộ sử dụng đất ổn định, không tranh chấp, có nguồn gốc rõ ràng và đủ điều kiện cần được hướng dẫn, hỗ trợ hoàn thiện thủ tục, tránh để vướng mắc kéo dài ảnh hưởng quyền lợi hợp pháp. Qua đó, vừa khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, vừa bảo đảm lợi ích Nhà nước và giữ vững kỷ cương trong quản lý, sử dụng đất.