'Mạnh tay' với hành vi xâm phạm quyền tác giả

Nhiều vi phạm

Chỉ trong vài phút, một fanpage bán hàng trên mạng xã hội đã đăng tải bài giới thiệu về một điểm du lịch tại Hải Phòng. Nội dung mạch lạc, hình ảnh đẹp, lượng tương tác khá cao. Thế nhưng, toàn bộ bài viết thực chất được sao chép nguyên văn từ nội dung bài báo của một cơ quan báo chí.

Hình ảnh minh họa cũng được lấy từ trang cá nhân của một nhiếp ảnh gia mà không hề xin phép hay ghi nguồn. Sau khi tác giả phát hiện, bài viết nhanh chóng bị gỡ xuống… Đó là một trong rất nhiều câu chuyện về vi phạm bản quyền phổ biến trên không gian mạng hiện nay.

Theo phản ánh, những hành vi vi phạm bản quyền đang diễn ra ở nhiều lĩnh vực của đời sống như nhiều cửa hàng kinh doanh lấy ảnh của người khác để quảng cáo sản phẩm; các website sao chép nguyên bài báo nhằm tăng lượng truy cập; một số doanh nghiệp vẫn sử dụng phần mềm không có giấy phép; không ít trung tâm đào tạo phô tô giáo trình thay vì mua sách bản quyền.

Nhiều quán cà phê, nhà hàng mở nhạc phục vụ khách nhưng chưa thực hiện nghĩa vụ về quyền tác giả, quyền liên quan theo quy định của pháp luật.

“Điều đáng lo ngại hơn là khi tác phẩm bị sao chép tràn lan, người sáng tạo sẽ mất động lực đầu tư cho những sản phẩm mới. Doanh nghiệp chân chính cũng chịu thiệt vì phải cạnh tranh với những đơn vị sử dụng trái phép tài sản trí tuệ của người khác. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế sáng tạo”, nhạc sĩ Hoài An, Hội Nhạc sĩ Hải Phòng chia sẻ.

Đặc biệt, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo thêm những thách thức mới. Nhiều người sử dụng AI để tạo hình ảnh quảng cáo, thiết kế logo hoặc viết nội dung rồi mặc nhiên cho rằng sản phẩm đó hoàn toàn "miễn phí". Trong khi đó, nếu dữ liệu đầu vào hoặc sản phẩm đầu ra xâm phạm quyền của người khác thì vẫn có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.

Theo luật sư Dương Đức Trọng, Trưởng Văn phòng Luật sư TH Bảo Tín (Đoàn Luật sư thành phố Hải Phòng), có rất nhiều tổ chức, cá nhân vẫn thường xuyên có hành vi vi phạm bản quyền chỉ vì thói quen sinh hoạt và làm việc hằng ngày, hoàn toàn không có ác ý hay chủ đích trục lợi bất chính.

Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, vô tình hay không biết luật không phải là căn cứ để miễn trừ trách nhiệm pháp lý khi hành vi vi phạm bản quyền (quyền tác giả, quyền liên quan) đã xảy ra. Quyền tác giả phát sinh ngay khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới một hình thức nhất định, không phụ thuộc vào việc đã đăng ký hay chưa. Vì vậy, việc tác phẩm được công khai trên Internet không đồng nghĩa với việc mọi người được tự do khai thác.

Pháp luật hiện hành cũng quy định khá đầy đủ các chế tài xử lý. Theo Nghị định số 341/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan, mức xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan có thể lên tới 250 triệu đồng đối với cá nhân và 500 triệu đồng đối với tổ chức, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Trường hợp xâm phạm với quy mô thương mại, thu lợi bất chính lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều 225 Bộ luật Hình sự.

Tôn trọng sáng tạo từ những hành động nhỏ

Những năm gần đây, việc bảo vệ quyền tác giả tại Việt Nam nói chung và Hải Phòng đang được siết chặt hơn. Nhiều vụ việc xâm phạm bản quyền trên môi trường số đã bị điều tra, xử lý. Gần đây, cơ quan chức năng đã khởi tố một số vụ án liên quan đến hành vi sao chép, khai thác trái phép tác phẩm âm nhạc trên nền tảng số và dữ liệu karaoke nhằm mục đích thương mại, cho thấy vi phạm bản quyền không còn chỉ dừng ở xử phạt hành chính mà có thể bị xử lý hình sự khi đủ yếu tố cấu thành.

Điển hình như hồi tháng 5 vừa qua, Bộ Công an công bố khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo điều 225 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Các vụ án gồm: Vụ án xảy ra tại Công ty cổ phần Thương mại và Dịch vụ truyền thông Bihaco (Công ty BH Media); vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Lululola Entertainment; vụ án xảy ra tại nhóm 1900 Group; vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Mây Sài Gòn và vụ án xảy ra tại Trung tâm Giọng ca để đời...

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý cũng liên tục cảnh báo về tình trạng sử dụng phần mềm không có bản quyền, sao chép tác phẩm trên Internet, phát nhạc trong cơ sở kinh doanh nhưng không thực hiện nghĩa vụ về quyền tác giả và quyền liên quan. Theo đại diện Sở Khoa học và Công nghệ, việc xử lý các trường hợp vi phạm cũng gặp nhiều khó khăn.

Chẳng hạn, khó xác định mức độ thiệt hại về kinh tế của chủ sở hữu nên không có căn cứ xử lý. Nhiều trang web không thu phí trực tiếp mà sống nhờ quảng cáo trá hình hoặc bán dữ liệu người dùng nên khó xác định dòng tiền thu lợi bất chính. Quy định trách nhiệm cụ thể của các nền tảng công nghệ trung gian trong việc gỡ bỏ nội dung vi phạm đôi khi còn chậm và chưa theo kịp thực tế...

Nhìn rộng hơn, đối với một thành phố đang hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số như Hải Phòng, việc hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền càng trở nên cấp thiết. Điều đó không bắt đầu từ những quy định pháp luật mà từ chính nhận thức của mỗi người. Khi sử dụng một bức ảnh trên Internet, hãy kiểm tra điều kiện sử dụng hoặc xin phép tác giả. Khi trích dẫn bài viết, hãy ghi rõ nguồn.

Khi doanh nghiệp cần hình ảnh quảng cáo, hãy thuê nhiếp ảnh gia hoặc mua ảnh từ các kho dữ liệu hợp pháp. Khi sử dụng phần mềm, cần mua giấy phép thay vì cài đặt bản "crack". Khi mở nhạc tại nhà hàng, quán cà phê hay khách sạn để phục vụ hoạt động kinh doanh, cần thực hiện đúng quy định về quyền tác giả và quyền liên quan...

Đối với nội dung do AI tạo ra, người sử dụng cũng cần kiểm tra kỹ điều khoản của nền tảng, tránh sử dụng các sản phẩm có nguy cơ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người khác.

Cũng theo luật sư Dương Đức Trọng, bên cạnh ý thức của người dân và doanh nghiệp, công tác tuyên truyền pháp luật về quyền tác giả bằng những hình thức dễ tiếp cận cần được đẩy mạnh; tăng cường thanh tra, kiểm tra trên môi trường số; đồng thời hỗ trợ tác giả đăng ký quyền tác giả và ứng dụng công nghệ để bảo vệ tác phẩm...

TÂM PHÚC