Giảm đầu mối, tăng hiệu quả nguồn lực đầu tư cho phát triển

Sáng 19/8, tiếp tục đợt 2 Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã nghe trình bày các tờ trình, báo cáo về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành một Chương trình mục tiêu quốc gia.

Tích hợp thực chất, giữ nguyên tổng nguồn lực

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình bày Tờ trình tóm tắt về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035. Chương trình này được xây dựng trên cơ sở tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, mục tiêu của việc tích hợp nhằm tổ chức lại cấu trúc Chương trình theo nhóm vấn đề cần giải quyết, khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải, thu gọn đầu mối quản lý, đơn giản hóa thủ tục, tăng khả năng lồng ghép nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước; bảo đảm hoàn thành đầy đủ các mục tiêu Quốc hội đã quyết nghị.

Về quan điểm thực hiện, Chính phủ khẳng định không tích hợp "cơ học", không làm thay đổi, thu hẹp hoặc sai lệch mục tiêu, phạm vi, đối tượng thụ hưởng và các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết nghị đối với 4 chương trình.

Nội dung điều chỉnh chủ yếu là cơ cấu lại nhiệm vụ để tránh trùng lặp; thiết kế theo logic chính sách chung, chuẩn hóa theo mục tiêu, đối tượng, địa bàn, nguồn lực và sản phẩm đầu ra; giảm đầu mối, giảm văn bản và thủ tục trung gian, tập trung nguồn lực cho đầu tư phát triển và nhiệm vụ trực tiếp tạo kết quả; phân cấp mạnh theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, gắn với giám sát, đánh giá kết quả.

Về nguồn lực thực hiện, chương trình giữ nguyên dự kiến tổng nguồn lực khoảng 808.558 tỷ đồng. Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao Chính phủ rà soát, quyết định cơ cấu từng nguồn vốn, cơ cấu chi đầu tư và chi thường xuyên của ngân sách trung ương bảo đảm triệt để tiết kiệm chi thường xuyên. Đáng chú ý, phương thức phân bổ ngân sách nhà nước sẽ đổi mới từ "phân bổ theo nhu cầu đăng ký" sang kết hợp nhu cầu với kết quả thực hiện mục tiêu, giải ngân, năng lực và điều kiện sẵn sàng thực hiện.

Nội dung Chương trình sau tích hợp gồm 7 nhóm nhiệm vụ cụ thể là: Phát triển hạ tầng thiết yếu, bảo vệ môi trường; phát triển kinh tế nông thôn, sản xuất, đa dạng hóa sinh kế, việc làm và thu nhập; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo và nguồn nhân lực; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; bảo tồn và phát triển văn hóa; chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi (ưu tiên nhà ở, đất ở, nước sinh hoạt, tái định cư, đất sản xuất, chuyển đổi nghề, vùng dược liệu); quản lý, vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung, chuyển đổi số, kiểm tra, đánh giá và truyền thông.

Về phương thức quản lý, chương trình chuyển mạnh từ quản lý nặng về đầu vào sang quản lý theo kết quả đầu ra, vận hành trên cơ sở dữ liệu dùng chung để theo dõi đồng bộ tiến độ, giải ngân và đối tượng thụ hưởng.

Theo đó, cơ cấu tổ chức quản lý gồm: Ban Chỉ đạo Trung ương do Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng ban chỉ đạo, điều hành, điều phối; Bộ Nông nghiệp và Môi trường sử dụng Văn phòng điều phối hiện có làm cơ quan điều phối chung.

Các bộ quản lý ngành chịu trách nhiệm quản lý nhóm mục tiêu, thiết kế chính sách, chỉ tiêu, tiêu chí và đánh giá kết quả đầu ra, không làm trung gian phân bổ và quyết toán.

Bộ Tài chính là đầu mối tổng hợp phân bổ, sử dụng, thanh toán, quyết toán và kết quả thực hiện. Địa phương chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ, điều chỉnh và phương thức thực hiện.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cũng nêu rõ nguyên tắc phân cấp mạnh mẽ: "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", gắn liền với giám sát, đánh giá kết quả.

Đẩy mạnh phân cấp đi đôi với trách nhiệm giải trình

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Lâm Văn Mẫn khẳng định, Hội đồng Dân tộc nhất trí cao với sự cần thiết tích hợp thực chất 4 chương trình mục tiêu quốc gia hiện hành thành một Chương trình tổng thể nhằm giảm đầu mối, tăng lồng ghép nguồn lực, đẩy mạnh phân cấp và quản lý theo kết quả đầu ra, đúng theo tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị.

Hội đồng Dân tộc nhận thấy hồ sơ của Chính phủ đã tiếp thu nghiêm túc ý kiến kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ bản đáp ứng các yêu cầu của Luật Đầu tư công. Việc tích hợp này đảm bảo không thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng, quyền lợi và mức độ ưu tiên đối với các đối tượng thụ hưởng.

Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã, thôn đặc biệt khó khăn, Hội đồng Dân tộc đề nghị nguyên tắc "ưu tiên ở mức cao nhất" phải được bảo đảm xuyên suốt từ phân bổ nguồn lực đến giám sát, với các tiêu chí và hệ số phân bổ đủ mạnh, đồng thời phải theo dõi và báo cáo riêng về nguồn lực cũng như kết quả thụ hưởng.

Về phân bổ nguồn lực, Hội đồng Dân tộc thống nhất không áp dụng cơ học tỷ lệ cố định giữa vốn đầu tư công và kinh phí thường xuyên. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Nghị quyết của Quốc hội cần xác định rõ tổng vốn và cơ cấu vốn đầu tư công - kinh phí thường xuyên để giao Chính phủ chủ động điều hành chi tiết trong phạm vi được giao.

Về phân cấp quản lý, Hội đồng Dân tộc tán thành nguyên tắc trao quyền chủ động cho địa phương, nhưng lưu ý phân cấp phải đi đôi với tiêu chuẩn, định mức, dữ liệu, năng lực thực hiện, hậu kiểm và trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, trước khi phân cấp đến cấp xã, cần phải đánh giá kỹ điều kiện thực hiện; đối với những nơi chưa đủ điều kiện, cấp tỉnh tiếp tục thực hiện hoặc hỗ trợ trong thời gian chuyển tiếp.

Hội đồng Dân tộc cũng đồng tình với giải pháp xử lý nhiệm vụ chuyển tiếp và kế hoạch năm 2027. Theo đó, đối với kế hoạch năm 2027, cơ bản nhất trí tiếp tục lập dự toán theo các chương trình hiện hành, sau khi Nghị quyết của Chính phủ được ban hành sẽ sắp xếp, tích hợp theo cơ chế mới nhằm tránh gián đoạn nhiệm vụ, dự án và quyền lợi của người thụ hưởng.

Trên cơ sở đó, Hội đồng Dân tộc đề nghị Quốc hội xem xét, quyết định phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035.