Rủi ro tiềm ẩn khi mua tour du lịch tự phát

Tour du lịch tự phát phổ biến trên mạng

Kỳ nghỉ Quốc khánh 2/9 kéo dài 5 ngày, từ ngày 29/8 - 2/9, tạo dư địa để thị trường du lịch tăng trưởng, đồng thời mở ra cơ hội quảng bá điểm đến, thúc đẩy những sản phẩm du lịch mới.

Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng có sức ảnh hưởng mạnh đến quyết định của du khách, sự tham gia của KOL, KOC vào quảng bá du lịch trở thành một xu hướng khó đảo ngược. Những người sáng tạo nội dung về du lịch đang góp phần đưa cảnh quan, con người, văn hóa, ẩm thực Việt Nam đến gần hơn với công chúng.

Nếu được thực hiện đúng hướng, hoạt động này có thể mang lại nhiều giá trị cho ngành du lịch. Những nội dung chân thực, hấp dẫn có khả năng truyền cảm hứng, kích cầu thị trường, góp phần đưa những vùng đất còn ít người biết đến trở thành điểm đến được quan tâm.

Đặc biệt, đối với các khu vực nông thôn, miền núi, những bản làng đang phát triển du lịch cộng đồng, hiệu quả quảng bá của người sáng tạo nội dung có thể tạo ra tác động rõ rệt. Một điểm đến có homestay, ẩm thực truyền thống, sản phẩm thủ công và các hoạt động trải nghiệm nhưng chưa được biết đến có thể nhanh chóng thu hút sự chú ý chỉ sau một video được lan tỏa rộng rãi.

Tuy nhiên, sức ảnh hưởng trên mạng xã hội cũng đang kéo theo một vấn đề cần được nhận diện rõ là ranh giới giữa quảng bá điểm đến với trực tiếp kinh doanh, tổ chức tour du lịch.

Chị Vũ Mai Hằng, ở phường Cầu Giấy, Hà Nội cho biết thường tham khảo các video giới thiệu trên mạng xã hội trước khi lựa chọn điểm đến. Theo chị Vũ Mai Hằng, tour tự phát có ưu điểm là lịch trình linh hoạt, du khách có thể chủ động lựa chọn điểm đến, thời gian và hoạt động trải nghiệm, không bị bó buộc theo chương trình tour cố định hay phải tham gia các điểm mua sắm bắt buộc.

Theo ông Nguyễn Hữu Cường, Tổng Giám đốc Tràng An Travel, xu hướng lựa chọn KOL, KOC không đơn thuần xuất phát từ sức ảnh hưởng của người nổi tiếng mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách khách hàng lựa chọn và quyết định một chuyến đi.

Bên cạnh việc quan tâm đến giá tour hay lịch trình, khách hàng ngày càng chú trọng những trải nghiệm mà họ tin tưởng, cảm thấy hấp dẫn và muốn được tham gia cùng cộng đồng có chung sở thích.

Đặc biệt, khách hàng trẻ có xu hướng tin vào trải nghiệm thực tế từ những người họ thường xuyên theo dõi hơn các thông tin quảng cáo thuần túy. Khi KOL, KOC trực tiếp trải nghiệm và chia sẻ về lịch trình, chi phí, dịch vụ ăn ở, điểm tham quan..., khách hàng có thể hình dung rõ hơn về những gì mình sẽ nhận được và dễ dàng đưa ra quyết định.

Một lợi thế khác của KOL, KOC là khả năng tạo xu hướng nhanh chóng. Một điểm đến vốn chưa nằm trong kế hoạch của du khách có thể trở thành lựa chọn mới chỉ sau một video hấp dẫn. Từ trải nghiệm cá nhân, KOL, KOC có thể tạo cảm hứng và thúc đẩy nhu cầu khám phá của cả cộng đồng.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, cần phân định rõ ranh giới giữa quảng bá du lịch và kinh doanh dịch vụ lữ hành. Việc một KOL, KOC chia sẻ trải nghiệm và giới thiệu điểm đến là hoạt động quảng bá có giá trị. Nhưng khi chuyển từ giới thiệu điểm đến sang công khai chào bán tour, gom khách và thu tiền để tổ chức chuyến đi thì bản chất của hoạt động đã thay đổi.

Một trong những nguy cơ đối với tour tự phát là khoảng cách giữa hình ảnh quảng bá trên mạng xã hội và trải nghiệm thực tế của khách hàng. Những hình ảnh đẹp, video hấp dẫn có thể tạo cảm giác về một chuyến đi hoàn hảo nhưng không phải lúc nào nội dung trên mạng cũng phản ánh đầy đủ điều kiện về phương tiện, lưu trú, ăn uống, lịch trình và mức độ an toàn.

Trong hoạt động du lịch, nhiều tình huống bất ngờ có thể xảy ra như phương tiện gặp sự cố, khách mất tài sản, vấn đề về an toàn thực phẩm, thời tiết thay đổi hoặc tai nạn. Những tình huống này đều đòi hỏi người tổ chức phải có năng lực xử lý và trách nhiệm rõ ràng.

Rủi ro càng lớn đối với các loại hình trekking, leo núi, thám hiểm hang động, chèo SUP, kayak hoặc những hoạt động có yếu tố mạo hiểm. Trong những trường hợp này, kinh nghiệm xử lý tình huống, nhân sự chuyên môn, phương án bảo đảm an toàn và khả năng cứu hộ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Bên cạnh rủi ro về an toàn, hoạt động du lịch tự phát còn có thể đặt du khách trước nguy cơ bị lừa đảo. Việc giao dịch trực tiếp với một cá nhân trên mạng xã hội, chuyển tiền vào tài khoản cá nhân mà không có hợp đồng, thông tin pháp lý và cơ chế bảo đảm quyền lợi rõ ràng có thể khiến khách gặp khó khăn khi xảy ra tranh chấp.

Một đối tượng xấu có thể xây dựng uy tín trong thời gian dài bằng những giao dịch nhỏ, cung cấp dịch vụ đúng cam kết để tạo niềm tin. Khi đã có lượng người theo dõi lớn, đối tượng có thể đưa ra các chương trình với mức giá hấp dẫn, kêu gọi nhiều người chuyển tiền nhưng sau đó không cung cấp dịch vụ như cam kết.

Trong những tình huống này, lượng người theo dõi, lượt thích hay số lượt xem không thể thay thế cơ chế bảo đảm pháp lý. Việc một dịch vụ từng được cung cấp đúng cam kết trong những lần trước cũng không đồng nghĩa các giao dịch tiếp theo chắc chắn an toàn.

Không thể thay thế trách nhiệm pháp lý

Vấn đề tour tự phát không chỉ liên quan đến quyền lợi của du khách mà còn tác động đến môi trường cạnh tranh trong ngành du lịch.

Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, một doanh nghiệp lữ hành hoạt động hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện kinh doanh, tổ chức bộ máy chuyên môn, thực hiện nghĩa vụ thuế và các nghĩa vụ khác theo quy định, đồng thời chịu trách nhiệm trước khách hàng về dịch vụ cung cấp.

Trong khi đó, nếu một cá nhân chỉ cần lập tài khoản mạng xã hội, đăng tải nội dung, gom khách, nhận tiền rồi tự tổ chức chuyến đi mà không thực hiện những nghĩa vụ tương ứng, sự chênh lệch này có thể tạo ra cạnh tranh không bình đẳng với những doanh nghiệp đang hoạt động đúng quy định.

Bản thân KOL, KOC cũng có thể đối diện với những rủi ro pháp lý nếu hoạt động thực tế đã mang tính kinh doanh dịch vụ lữ hành nhưng không đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Trường hợp xảy ra sự cố gây thiệt hại về sức khỏe, tính mạng hoặc tài sản của khách, trách nhiệm pháp lý sẽ được xem xét căn cứ vào hành vi, lỗi và hậu quả cụ thể. Vì vậy, cần phân biệt giữa một nhóm bạn cùng góp tiền đi du lịch với trường hợp một cá nhân công khai chương trình, chào bán, gom khách, thu tiền rồi tổ chức chuyến đi nhằm mục đích kinh doanh.

Ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội cho rằng, thay vì tự tổ chức tour, hướng đi phù hợp hiện nay là KOL, KOC hợp tác với các doanh nghiệp lữ hành có giấy phép phù hợp.

Theo đó, người sáng tạo nội dung tiếp tục phát huy thế mạnh trong xây dựng nội dung, kể chuyện, truyền cảm hứng và tiếp cận khách hàng. Trong khi đó, doanh nghiệp lữ hành đảm nhiệm xây dựng chương trình, ký hợp đồng, thu tiền, tổ chức, điều hành tour, bố trí phương tiện, lưu trú, hướng dẫn viên, bảo hiểm và chịu trách nhiệm về dịch vụ.

Cùng với trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp, du khách cũng cần chủ động kiểm tra thông tin trước khi đăng ký tour.

Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, vấn đề đặt ra không phải là hạn chế vai trò của những người sáng tạo nội dung mà cần tạo ra khuôn khổ hợp tác minh bạch, trong đó sức mạnh truyền thông của KOL, KOC được kết nối với năng lực tổ chức và trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp lữ hành.

Quảng bá một điểm đến và trực tiếp kinh doanh, tổ chức tour là hai hoạt động khác nhau. Khi ranh giới này được nhận diện rõ, người sáng tạo nội dung có thể tiếp tục phát huy sức mạnh lan tỏa, doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, còn du khách được bảo vệ tốt hơn về quyền lợi.

Trong một thị trường du lịch ngày càng phát triển, lượng người theo dõi hay số lượt xem có thể tạo ra sức ảnh hưởng lớn nhưng không thể thay thế giấy phép kinh doanh, năng lực chuyên môn và trách nhiệm đối với sự an toàn của du khách. Đây là nguyên tắc cần được đặt lên hàng đầu trong quá trình xây dựng môi trường du lịch Việt Nam văn minh, chuyên nghiệp, an toàn và hấp dẫn.

TT (tổng hợp)