Nghĩ về kinh tế đêm Côn Sơn - Kiếp Bạc

Lần đầu đến Lễ hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc, anh Nguyễn Ngọc Linh, một nhiếp ảnh gia đến từ Ninh Bình mải mê ghi lại những khoảnh khắc trầm mặc của khu di tích. Mái đền cổ, rừng thông reo và không khí thiêng liêng níu chân người nghệ sĩ. Anh Linh dự định ở lại qua đêm để sáng sớm hôm sau săn sương mờ trên núi Ngũ Nhạc.

Thế nhưng, loay hoay suốt từ chiều muộn, anh vẫn không tìm được một cơ sở lưu trú phù hợp gần khu vực di tích. Cuối cùng, anh đành gập máy, ngậm ngùi thu dọn hành lý di chuyển sang trung tâm thành phố để tìm chỗ ngủ. Câu chuyện của anh Linh phản ánh một thực trạng tồn tại nhiều năm qua: Khách muốn ở lại nhưng vùng di sản lại thiếu chỗ dừng chân.

Nhìn vào số liệu thống kê dịp Lễ hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026 có thể thấy sự nỗ lực lớn của địa phương trong việc chuẩn bị hạ tầng phục vụ du khách với 89 cơ sở ăn uống và 78 cơ sở lưu trú được huy động. Riêng tại 4 phường trung tâm lễ hội gồm Chu Văn An, Trần Hưng Đạo, Trần Nhân Tông và Nguyễn Trãi đã tập trung 51 cơ sở dịch vụ ăn uống với tổng sức chứa hơn 20.000 lượt khách/ngày.

Nhiều nhà hàng quy mô lớn có thể gánh những đoàn khách đông như Á Châu (khoảng 1.500 khách), Golf Palace, Hòa Lượng, Hoàn Hảo (mỗi nơi khoảng 1.000 khách). Các cơ sở còn lại rải đều từ 50 đến 500 chỗ ngồi, phân bố dọc các tuyến đường Hữu Nghị, Nguyễn Thái Học, Trần Hưng Đạo...

Tuy nhiên, sự dồi dào về hạ tầng ẩm thực lại hoàn toàn trái ngược với sự thâm hụt về cơ sở lưu trú chất lượng tốt quanh di sản. Dù hệ thống nhà hàng, khách sạn rải rác dọc các tuyến đường tạo thuận lợi nhất định, nhưng hầu hết các cơ sở này đều không ở gần khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, có cơ sở cách chùa Côn Sơn hàng chục km. Ở quanh di sản, nơi du khách có nhu cầu ở lại nhiều nhất để thưởng thức không gian văn hóa, hệ thống lưu trú chỉ dừng lại ở các nhà nghỉ bình dân hoặc cơ sở nhỏ lẻ.

Nơi đây vẫn vắng bóng các tổ hợp resort sinh thái hay homestay mang đậm bản sắc đủ sức giữ chân những du khách muốn tìm kiếm trải nghiệm sâu. Con số 20.000 lượt khách ăn uống/ngày cho thấy khả năng phục vụ khách trong ngày rất tốt, nhưng đồng thời làm lộ rõ sự bỏ ngỏ của thị trường nghỉ dưỡng ban đêm. Du khách đến thắp hương, ăn bữa trưa rồi rút đi, khiến nguồn thu du lịch chỉ dừng lại ở tiền vé và dịch vụ ăn uống cơ bản.

Sự lệch pha này là hệ quả của bài toán phát triển kinh tế đêm chưa có lời giải hoàn chỉnh. Lâu nay, việc khai thác di sản vẫn mang nặng tính mùa vụ, "mở cửa đón khách vào rồi trả khách về", khiến các hoạt động dịch vụ sau 18 giờ gần như bằng không. Muốn khai mở "mỏ vàng" kinh tế đêm và phá vỡ thế "sáng đón vạn khách, tối lại đìu hiu", địa phương cần những bước đi đột phá.

Cốt lõi của kinh tế đêm không chỉ là một giường ngủ qua đêm, mà là một hệ sinh thái trải nghiệm hoàn chỉnh. Địa phương cần tháo gỡ quy hoạch đất đai du lịch sinh thái quanh khu vực hồ và rừng thông để thu hút các nhà đầu tư lớn xây dựng khu nghỉ dưỡng đẳng cấp, tạo chốn dừng chân chất lượng cho du khách.

Song song đó, việc đánh thức không khí về đêm bằng các sản phẩm đặc thù như tour đêm Côn Sơn - Kiếp Bạc, phố ẩm thực kết hợp chợ đêm OCOP, cùng các không gian trình diễn nghệ thuật truyền thống sẽ mang lại "lý do" thuyết phục để du khách móc túi tiêu dùng. Đồng thời, cần khuyến khích người dân vùng đệm phát triển homestay trải nghiệm, biến mỗi ngôi nhà vườn thành một điểm dừng chân văn hóa.

Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc mùa thu 2026 đang đến rất gần, hứa hẹn lại đón hàng vạn lượt du khách và người dân thập phương về trẩy hội. Đây vừa là cơ hội lớn, vừa là "bài kiểm tra" áp lực đối với hạ tầng du lịch địa phương. Nếu bài toán lưu trú và các sản phẩm kinh tế đêm không sớm có lời giải thực chất, hình ảnh những dòng người vội vã rút đi khi hoàng hôn buông xuống sẽ vẫn tái diễn.

Đã đến lúc tính toán cho một tầm nhìn di sản không chỉ là nơi để tìm về trong chốc lát, mà phải trở thành điểm đến đủ sức níu giữ bước chân du khách ở lại qua những đêm trăng thu lung linh huyền ảo.

KIM GIANG