Giáo dục tư tưởng trong nhà trường linh hoạt, sát thực tiễn

Nuôi dưỡng những giá trị tích cực

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo, giai đoạn 2020 - 2026, trên địa bàn thành phố phát sinh nhiều vụ việc liên quan đến học sinh xuất phát từ những ảnh hưởng tiêu cực từ không gian mạng. Đáng chú ý là tình trạng học sinh mâu thuẫn, xô xát bị quay video, phát tán trên mạng xã hội; lừa đảo, “bắt cóc online”, tham gia các nhóm tội phạm và nhiều hình thức xâm hại khác, gây tổn thương tâm lý, ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm của học sinh và môi trường giáo dục.

Trong giai đoạn này, trên địa bàn thành phố xảy ra 4 vụ “bắt cóc online”. Như tại phường Hòa Bình, cháu T.M.T. (sinh năm 2007) bị đối tượng giả danh Công an đe dọa, ép tham gia nhóm chat, gọi video giám sát 24/24 giờ và yêu cầu nộp 200 triệu đồng. May mắn, gia đình kịp thời trình báo, Công an phường tìm thấy cháu tại 1 nhà nghỉ.

Hay tại Trường THCS Lạc Viên (phường Ngô Quyền), có học sinh nghiện điện thoại, chơi game xuyên đêm, sau đó bắt nạt bạn, phải đi khám tâm lý.

Thầy giáo Nguyễn Minh Quý, Hiệu trưởng Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (phường Hưng Đạo) cũng cho biết, nhà trường cũng từng phải can thiệp khi học sinh lập nhóm trên mạng xã hội để nói xấu bạn.

Trước nguy cơ tác động bởi mạng xã hội, Ban giám hiệu Trường THCS Tô Hiệu (phường Lê Chân) xác định giáo dục chính trị, tư tưởng không thể chỉ thực hiện bằng lý thuyết hay tuyên truyền đơn thuần. Thời gian qua, nhà trường tăng cường “xây” sức đề kháng từ bên trong cho học sinh qua những hoạt động trải nghiệm được thiết kế có chủ đích, từ “Chạm xuân 2026”, Hội chợ Xuân Bính Ngọ đến chuyên đề Đội cấp thành phố “Vũ điệu tháng 3”, các hoạt động giáo dục pháp luật, lịch sử, văn hóa... Mỗi hoạt động hướng tới bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức thượng tôn pháp luật và trách nhiệm công dân.

Nhà giáo ưu tú Hà Huy Hiệp, Hiệu trưởng Trường THCS Tô Hiệu cho biết, trường có 2390 học sinh, nên nguy cơ ảnh hưởng lớn bởi mạng xã hội. Vì thế tại các hoạt động trải nghiệm, nhà trường trao vai trò chủ thể cho học sinh. Các em không chỉ nghe, xem mà trực tiếp tìm hiểu, lựa chọn cách thể hiện, xây dựng nội dung, tập luyện, biểu diễn và sáng tạo sản phẩm bằng công nghệ số.

Khi lịch sử được tái hiện, văn hóa được thực hành, pháp luật được đặt vào những tình huống gần gũi, các giá trị không còn dừng ở điều thầy, cô giáo truyền đạt mà được học sinh tự cảm nhận qua trải nghiệm. Từ đó, lòng yêu nước, ý thức pháp luật và trách nhiệm cộng đồng trở thành điểm tựa để các em nhận biết đúng - sai, lựa chọn giá trị và tự điều chỉnh hành vi.

Tại Trường THCS Nguyễn Bá Ngọc (phường An Biên), vai trò chủ động của học sinh được phát huy qua các cuộc thi, hoạt động sáng tác bài viết, video về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. 2 học sinh của trường là 2 tác giả nhỏ tuổi nhất vừa đoạt giải C Cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng năm 2026 cấp thành phố, thể loại video. Cô giáo Đặng Thị Hương Trang, giáo viên chủ nhiệm lớp 9B2 cho biết, video dự thi trên của học sinh thực hiện được giới thiệu trong các buổi sinh hoạt lớp, trường.

Từ đây, các em được hướng dẫn nhận diện tin giả, đối chiếu nguồn tin, phát hiện thủ đoạn cắt ghép, xuyên tạc, bóp méo sự thật, từng bước hình thành tư duy độc lập, phản biện. “Chính các em là những tuyên truyền viên sinh động, lan tỏa thông điệp bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đến bạn bè và trên mạng xã hội”, cô Trang cho biết.

Những cách làm từ cơ sở được triển khai trong định hướng chung của toàn ngành. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo, giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, văn hóa và kỹ năng sống được gắn với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, hướng tới xây dựng môi trường giáo dục kỷ cương, nhân văn. Năm học 2025 - 2026, toàn ngành tổ chức 1.003 hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng, 1.015 hoạt động giáo dục đạo đức, lối sống và phát động cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng thu hút 803 trường với 9.457 tác phẩm.

Các hoạt động giáo dục lòng yêu nước, trách nhiệm công dân, chủ quyền biển, đảo được triển khai đa dạng. Sở cũng biên soạn 4 cuốn tài liệu giáo dục đạo đức, lối sống, văn hóa, kỹ năng sống cho 4 cấp học và đẩy mạnh mô hình “Trường học xã hội chủ nghĩa”, góp phần bồi đắp phẩm chất, lòng yêu nước, trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho học sinh.

Tạo “miễn dịch” trước thông tin xấu, độc

Nếu trước đây thông tin sai lệch chủ yếu xuất hiện dưới dạng bài viết, thì nay chỉ một video ngắn, hình ảnh cắt ghép hay câu chuyện được kể có chủ đích trên mạng xã hội cũng có thể nhanh chóng tiếp cận hàng nghìn người. Học sinh tiếp cận công nghệ nhanh nhưng còn thiếu kinh nghiệm kiểm chứng thông tin, vì vậy cần được trang bị năng lực tự bảo vệ trên không gian mạng.

Từ thực tế đó, các trường chuyển từ tuyên truyền, cảnh báo sang trang bị kỹ năng để học sinh tự nhận diện, sàng lọc thông tin. Cô giáo Tiêu Thị Tám, Hiệu trưởng Trường THPT Hà Đông (xã Hà Đông) cho biết, 914 học sinh của trường là nhóm dễ bị tác động bởi thông tin xấu, độc nếu thiếu kỹ năng và bản lĩnh trên không gian mạng.

Thời gian tới, nhà trường tiếp tục tăng cường tuyên truyền, tập huấn kỹ năng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng; hướng dẫn học sinh tiếp cận nguồn tin chính thống, nhận diện tin giả, xuyên tạc. Qua đó, các em hình thành tư duy độc lập, không dễ bị dẫn dắt, đồng thời nhà trường đẩy mạnh lan tỏa những gương người tốt, việc tốt và nội dung tích cực để lấy “cái đẹp dẹp cái xấu”.

Đó cũng là hướng đi của Trường THCS Tô Hiệu. Nhà giáo ưu tú Hà Huy Hiệp cho rằng, “sức đề kháng tư tưởng” không hình thành từ những biện pháp cứng nhắc mà được bồi đắp qua những giá trị đã thấm vào nhận thức, tình cảm và hành vi của học sinh. Vì thế, nhà trường đang tiếp tục tổ chức những hoạt động trải nghiệm trong năm học mới để chủ động xây dựng nền tảng văn hóa, pháp luật và bản lĩnh từ sớm.

Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Uông Minh Long nhấn mạnh, nhà trường là “tuyến đầu” giúp học sinh hình thành sức đề kháng tư tưởng cả trên không gian mạng và trong đời sống. Vì vậy, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn định hướng nhận thức, bồi dưỡng nhân cách, đạo đức và khả năng phân biệt đúng - sai.

Các trường cần đổi mới giáo dục chính trị, tư tưởng gắn với trải nghiệm thực tế như tham quan di tích, bảo tàng, sân khấu hóa sự kiện, kể chuyện lịch sử, giao lưu với nhân chứng... Khi “xây” vững nền tảng giá trị và năng lực số, học sinh sẽ tự bảo vệ trước thông tin độc hại, đồng thời lan tỏa điều tích cực. Đây cũng là quá trình cần sự phối hợp thường xuyên giữa nhà trường, gia đình và xã hội, góp phần củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng từ học đường.

BÙI HƯƠNG