Di sản tiếp lửa truyền thống Anh hùng

Nhân dịp kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh (2/9/1945 - 2/9/2026), bà BÙI THỊ NGUYỆT NGA, Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng trao đổi với phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Hải Phòng về nhiệm vụ bảo tồn, phát huy giá trị di sản và khơi dậy khát vọng phát triển thành phố trong giai đoạn mới.

- Bà có thể cho biết, Bảo tàng Hải Phòng đang khẳng định vai trò như thế nào trong việc gìn giữ các giá trị lịch sử, kết nối quá khứ với hiện tại?

- Kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám thành công và Quốc khánh (2/9/1945 - 2/9/2026) là dấu mốc lịch sử thiêng liêng để mỗi người dân đất Cảng xúc động ôn lại chặng đường đấu tranh kiên cường, bất khuất của quê hương. Khi bước chân vào Bảo tàng Hải Phòng, công chúng không đơn thuần chỉ nhìn ngắm những cổ vật tĩnh lặng, mà đang bước vào một cuốn sử thi bằng hiện vật trực quan và sống động nhất về mảnh đất và con người nơi đầu sóng ngọn gió.

Từ tòa nhà bảo tàng mang phong cách kiến trúc Gothique châu Âu cổ điển trên phố Điện Biên Phủ, công trình được xây dựng từ năm 1919, trải qua hơn một thế kỷ thăng trầm cùng lịch sử thành phố, cho đến hệ thống trưng bày rộng tới 1.283 m² được phân chia khoa học thành 16 phòng với 12 chủ đề lớn, người xem như được sống lại chiều dài quá khứ hào hùng. Mỗi hiện vật, bản đồ hay tài liệu tại bảo tàng đều phác họa trọn vẹn tinh thần lao động cần cù, sáng tạo và ý chí sắt đá, sự hy sinh anh dũng của các thế hệ cha anh. Nhờ đó, người xem cảm nhận trọn vẹn giá trị của hòa bình, thêm thấu hiểu và tự hào sâu sắc về truyền thống "Trung dũng - Quyết thắng" vẻ vang của quê hương.

Sau chủ trương sáp nhập tỉnh Hải Dương và thành phố Hải Phòng để thành lập thành phố Hải Phòng mới từ ngày 1/7/2025, Bảo tàng Hải Phòng có thêm cơ sở 2 tại số 11 đường Hồng Quang, phường Thành Đông. Tại đây lưu giữ 55.464 tài liệu, hiện vật với các nội dung tại nhà trưng bày chính về lịch sử tự nhiên và xã hội của Hải Dương xưa từ khởi thủy đến trước khi hợp nhất và nhà trưng bày gốm.

- Để những giá trị di sản ấy không chỉ nằm lại trong các không gian trưng bày mà thực sự lan tỏa mạnh mẽ vào đời sống xã hội, bảo tàng đã và đang triển khai những giải pháp gì trong công tác khai thác, phát huy giá trị di sản?

- Bảo tàng Hải Phòng tích cực đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng chuyên môn, gắn kết chặt chẽ các hoạt động trưng bày với hơi thở thời sự và đời sống văn hóa đương đại. Đơn vị không chỉ bảo quản tốt hiện vật trong kho mà phải đưa hiện vật "sống" lại trong lòng công chúng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Bảo tàng Hải Phòng đã giới thiệu đến 64.100 lượt khách tham quan với 5 trưng bày chuyên đề quan trọng đậm dấu ấn thời sự như “80 năm Quốc hội Việt Nam - Dấu ấn, niềm tin và hy vọng”, “Sắc xuân qua cổ phục truyền thống và các hoạt động trải nghiệm Tết xưa”, trưng bày “Hải Phòng dấu ấn lịch sử - Hội tụ và tỏa sáng” chào mừng Lễ hội Hoa Phượng Đỏ 2026. Riêng chuyên đề phối hợp “Hải Phòng miền di sản” tại Bảo tàng Hưng Yên đón 541 lượt khách. Không gian trưng bày “Khoảnh khắc Di sản” tại Lễ hội mùa xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc 2026 đón 4.012 lượt khách.

Đặc biệt, công tác giáo dục di sản cho thế hệ trẻ được đẩy mạnh thông qua các giờ học lịch sử thực tế và chương trình trải nghiệm sáng tạo như phối hợp với Trường THCS Bình Minh tổ chức chuyên đề di sản văn hóa xứ Đông, chương trình trải nghiệm làm bánh đậu xanh truyền thống cho học sinh Vinschool, hay chuỗi hoạt động Hè chủ đề “Khám phá Bảo vật quốc gia trống đồng Hữu Chung và trải nghiệm vẽ nón lá truyền thống” tại cơ sở 2.

Những sự kiện và trưng bày này không chỉ làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân đất Cảng mà còn góp phần quảng bá mạnh mẽ hình ảnh một thành phố Hải Phòng năng động, giàu bản sắc văn hóa đến với bạn bè trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, việc chăm lo, duy trì tốt các thiết chế văn hóa, di tích lịch sử như Đền Nghè, Bãi cọc Cao Quỳ, Đình Kênh và di tích 1/42 Mê Linh cũng được đơn vị quan tâm.

Thời gian tới, để tiếp tục là điểm “chạm” kết nối lịch sử và hiện tại cho nhân dân và du khách, đơn vị tiếp tục chuẩn bị các trưng bày lớn như chuyên đề “Bác Hồ với Hải Phòng” nhân kỷ niệm 80 năm Ngày Bác Hồ lần đầu về thăm thành phố (21/10/1946 - 21/10/2026), trưng bày kỷ niệm 65 năm Ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển (23/10/1961 - 23/10/2026), chuyên đề 80 năm Ngày toàn quốc kháng chiến (19/12/1946 - 19/12/2026), phối hợp với Bảo tàng tỉnh Lào Cai thực hiện chuyên đề “Từ cảng biển đến biên giới - Trăm năm trên những đường ray”, cũng như đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để nâng cao trải nghiệm cho công chúng.

Tiếp tục xây dựng hồ sơ khoa học di tích Đền Nghè và Đình An Biên, phường Lê Chân, thành phố Hải Phòng trình Chính phủ xem xét, xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, và triển khai công tác lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể Lễ rước nước cầu ngư, xã Hùng Thắng, thành phố Hải Phòng...

- Bà có thể chia sẻ thêm về công tác thu thập, bổ sung các hiện vật mới đang đóng vai trò ra sao trong việc làm phong phú thêm những chứng cứ lịch sử về truyền thống "Trung dũng - Quyết thắng" của thành phố?

- Kho tàng di sản của thành phố chỉ thực sự có sức sống bền bỉ và dòng chảy không ngừng khi được bồi đắp mỗi ngày. Công tác nghiên cứu, sưu tầm và bổ sung hiện vật mới chính là mạch nguồn để lấp đầy những khoảng trống lịch sử, mang lại cái nhìn đa chiều, chân thực nhất về chặng đường chiến đấu, lao động và xây dựng thành phố.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Bảo tàng Hải Phòng nghiên cứu, sưu tầm bổ sung được 51 hiện vật về cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp, hoàn thành xây dựng bộ sưu tập thời kỳ bao cấp, đồng thời tiến hành quét 316 ảnh lưu trữ trên máy tính và nhập cơ sở dữ liệu cho 351 hiện vật vào phần mềm quản lý. Mỗi tài liệu gốc, bức ảnh tư liệu, hay kỷ vật kháng chiến, hiện vật chiến tranh biên giới được đưa về bảo tàng đều là một mảnh ghép vô giá.

Những chứng cứ lịch sử ấy, sau khi được cẩn trọng bảo quản, xử lý kỹ thuật số và đưa vào hệ thống trưng bày khoa học, đã giúp Bảo tàng Hải Phòng tái hiện sâu sắc hơn những chiến công oanh liệt và sự hy sinh thầm lặng của quân dân Hải Phòng qua các thời kỳ. Chính sự bồi đắp không ngừng ấy đã biến bảo tàng thành một nguồn sử liệu sống động, tiếp lửa truyền thống cho các thế hệ hôm nay vững bước trên con đường xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố công nghiệp hiện đại, văn minh, thông minh và bền vững.

Cùng với đó, đơn vị sẽ đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ hiện đại vào trưng bày, triển khai đề tài khoa học cấp thành phố về Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm. Chúng tôi quyết tâm làm sao để mỗi hiện vật, mỗi tư liệu tại bảo tàng thực sự trở thành những ngọn lửa truyền cảm hứng, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ các cấp, hiện thực hóa khát vọng xây dựng Hải Phòng trở thành thành phố cảng công nghiệp hiện đại, văn minh, thông minh và bền vững, xứng đáng với truyền thống "Trung dũng - Quyết thắng" vẻ vang của quê hương.

- Trân trọng cảm ơn bà!

THU HẰNG (thực hiện)