'Đánh thức' vườn thực vật Côn Sơn
Vườn thực vật Côn Sơn ở phường Trần Hưng Đạo là 'ngôi nhà' chung của hàng chục nghìn cá thể thực vật khắp mọi miền.
Bảo tồn nguồn gen quý
Vườn thực vật Côn Sơn nằm liền kề di tích quốc gia đặc biệt Côn Sơn nhưng không nhiều người biết đến địa điểm lý thú này. Khi bước qua cánh cổng vườn là cả một thế giới thực vật phong phú, đa dạng, kích thích thị giác của mỗi người.
"Làn gió mới" từ Chương trình 327 năm 1992 về phủ xanh đất trống, đồi núi trọc đã làm thay đổi nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc trồng cây gây rừng. Vườn thực vật Côn Sơn được xây dựng từ mong mỏi của cán bộ quản lý và hộ nhận khoán rừng khi muốn có nơi để bảo tồn nguồn gen thực vật quý, vừa để nghiên cứu, vừa phục vụ sản xuất.
Chính vì vậy, năm 1995, vườn bắt đầu được vun trồng bằng các loại cây rừng đưa về từ mọi miền Tổ quốc. Đến năm 1998, vườn thực vật được phủ xanh.
Hiện nay, vườn thực vật Côn Sơn có hàng chục nghìn cá thể thực vật ở 450 loài khác nhau. Nhiều loại cây mang giá trị kinh tế cao quý hiếm như: lim xanh 2.732 cây, sao đen 328 cây, sến mật 225 cây, mun 187 cây, de hương 177 cây, sưa đỏ 150 cây, đinh hương 80 cây, kim giao 29 cây, dầu song nàng 23 cây… Trong đó, có 30 loài cây có trong sách đỏ, chiếm 10% số loài thực vật thân gỗ trong sách đỏ Việt Nam.
Ngoài cây thân gỗ, vườn thực vật Côn Sơn cũng là nơi trú ngụ của hàng chục loại dược liệu quý như: bách diệp, kim giao, long não...
Nhận thức được vai trò, giá trị của vườn thực vật Côn Sơn nên không chỉ cơ quan quản lý mà hộ nhận khoán rừng cũng luôn có ý thức bảo vệ, giữ gìn. Ông Nguyễn Văn Ngân nhận nhiệm vụ trông nom vườn gần 30 năm qua chưa khi nào lơ là việc chăm sóc vườn thực vật. Ông Ngân cho biết: “Vườn thực vật nằm cạnh khu di tích, khách tham quan nhiều nên việc bảo vệ, canh chừng vất vả hơn những khu rừng khác. Mặc dù vậy, tôi vẫn không quản ngại khó khăn, tận tâm gìn giữ từng gốc cây rừng”.
Đánh thức tiềm năng
Không chỉ bảo tồn nguồn gen, vườn vật thực Côn Sơn còn phục vụ đắc lực cho sản xuất, phát triển kinh tế đồi rừng. Qua quá trình trồng thử nghiệm, sàng lọc, nhiều loài cây sinh trưởng, phát triển tốt đã được đưa vào phục vụ sản xuất, trồng rừng, trồng làm cây cảnh, cây bóng mát đường phố. Nhưng không chỉ dừng lại ở đó, vườn thực vật còn có tiềm năng về du lịch sinh thái, cần sớm được khai thác và phát huy hiệu quả.
Với vị trí thuận lợi, nằm cạnh di tích Côn Sơn, vườn thực vật có thể thành nơi tham quan, khám phá và trải nghiệm cho du khách trong nước và quốc tế. Từ đó, tạo nguồn thu để bảo tồn và phát triển vườn. Ý tưởng này đã được đơn vị quản lý tính toán từ lâu.
Tuy nhiên, vào tháng 9/2024, vườn thực vật Côn Sơn bị ảnh hưởng nặng nề do sức tàn phá của cơn bão Yagi. Một số cây cổ thụ bị bật gốc, cành cây gẫy đổ. Vì thế, nhiệm vụ cấp bách hiện tại là khôi phục vườn thực vật sau bão.
Theo ông Phạm Quang Trưởng, Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng và Khuyến nông Hải Phòng, vườn thực vật Côn Sơn có giá trị lớn về nghiên cứu khoa học, bảo vệ đa dạng sinh học. Vì vậy, để phát huy tốt hơn những giá trị này, vườn cần được quan tâm, đầu tư tương xứng. Trước mắt là tập trung cải tạo, chỉnh trang lại vườn sau ảnh hưởng của bão.
Cùng với trồng bổ sung những loài cây bị thiệt hại, cần rà soát, sắp xếp lại các khu vực trồng cây, gắn tên khoa học và thông tin cơ bản tại từng loài để thuận tiện cho công tác quản lý, nghiên cứu cũng như giúp du khách dễ dàng tìm hiểu, nhận biết. Đây cũng là cách từng bước nâng cao giá trị của vườn, để nơi đây không chỉ là không gian bảo tồn mà còn trở thành địa điểm học tập, trải nghiệm về đa dạng sinh học. Từ đó góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sống của mỗi người.