Gọi tên đồng đội giữa đại ngàn ký ức
Với những người lính trở về từ bom đạn, hành trình tìm kiếm hài cốt đồng đội là tâm nguyện, là lời hứa theo suốt cuộc đời.
Hành trình trở lại chiến trường xưa
Nhiều năm qua, ông Phạm Ngọc Mậu, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Hải Phòng cùng các hội viên bền bỉ lên đường "đi tìm đồng đội". Không còn ba lô nặng trĩu, không còn súng trên vai, hành trang của những người lính năm xưa nay là những cuốn sổ, những tập hồ sơ, những danh sách liệt sĩ và những cái tên bị thời gian phủ mờ nhưng chưa bao rời khỏi ký ức.
Ông Mậu năm nay đã ở tuổi 78, là thương binh hạng 2/4, nhập ngũ năm 1967, từng chiến đấu tại Bình Định, Quảng Ngãi và bị thương trong một trận đánh ở Xương Rồng, Quảng Ngãi năm 1972.
Trong Chiến dịch “500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt và xác định danh tính liệt sĩ", ông và nhiều cựu chiến binh trở lại các chiến trường xưa, đặc biệt là địa bàn Quân khu 7, Quân khu 5 để tìm kiếm từng manh mối.
Ông Mậu cho biết, từ các đơn vị, nghĩa trang và địa phương, hội đã tiếp cận được nhiều danh sách liệt sĩ đang an nghỉ tại các nghĩa trang phía Nam nhưng thông tin trên bia mộ chưa đầy đủ. Có trường hợp chỉ có họ tên, thiếu quê quán, có trường hợp chưa xác định được đơn vị, cũng có những ngôi mộ chưa xác định đầy đủ danh tính.
Từ những danh sách ấy, hội tiếp tục đối chiếu với thông tin của các địa phương, đơn vị chiến đấu, gia đình và hướng dẫn thân nhân thực hiện các thủ tục cần thiết, trong đó có giám định ADN để xác định danh tính. “Đưa được các liệt sĩ về với quê hương, với bản quán, với anh em là điều chúng tôi mong muốn nhất”, ông Mậu chia sẻ.
Từ khi thực hiện chương trình, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Hải Phòng đã thu thập được danh sách hơn 200 liệt sĩ quê Hải Phòng, Hải Dương trước đây đang an nghỉ tại nghĩa trang các tỉnh phía Nam, chưa được đưa về quê hương.
“Đi hàng chục ngày, ăn ở trong đó hàng chục ngày, rồi ngồi với nhau, vận động nhau, tra từng danh sách, tìm từng thông tin. Phức tạp lắm, không thể làm nhanh được. Nhưng khi xin được một danh sách như thế thì sung sướng lắm”, ông Mậu nói.
Món nợ ân tình với những người nằm lại
Chiến tranh lùi xa đã hơn nửa thế kỷ. Những người lính năm xưa đều đã cao tuổi, sức yếu dần. Nhưng vì đồng đội, nhiều người vẫn tự học cách sử dụng máy tính, điện thoại thông minh để tìm kiếm thông tin liệt sĩ.
Những bàn tay từng cầm súng, cầm cuốc, cầm bản đồ hành quân năm nào nay lại kiên nhẫn gõ từng cái tên trên máy tính. Họ tìm kiếm trên các trang thông tin chính thống về liệt sĩ, đối chiếu danh sách, tra cứu quê quán, đơn vị, địa điểm hy sinh, nghĩa trang đang an táng.
Theo phân công của lãnh đạo hội, tháng 7 vừa qua, ông Đỗ Hữu Nhuần, Phó Chủ tịch Hội lại lên đường vào Quân khu 5, trở về vùng chiến trường Bình Định năm xưa để kết nối thông tin và tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Năm 2024, một hội viên của hội tại Bình Định phối hợp với các cựu binh Mỹ tổ chức tìm kiếm và khai quật thành công một khu mộ tập thể tại đồi Xuân Sơn, với khoảng 60 liệt sĩ.
Sau đó, đoàn tiếp tục tìm kiếm tại khu vực An Quý, Hoài Nhơn, Hoài Châu, Bình Định, nơi được cho là có một khu mộ tập thể với hơn 100 liệt sĩ đặc công thuộc Sư đoàn 3 Sao Vàng hy sinh năm 1969. Tuy nhiên, đến nay vị trí chính xác của khu mộ vẫn chưa được xác định.
Hơn nửa thế kỷ sau ngày những người lính ấy ngã xuống, những người đồng đội năm xưa vẫn không thôi tìm kiếm. Bởi phía sau mỗi cái tên là một gia đình, là nỗi đau đáu, trăn trở và thương nhớ khôn nguôi.
Ở tuổi ngoài 80, ông Trần Đại Dương, Phó Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Hải Phòng, phụ trách Chi hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Tây Hải Phòng, vẫn miệt mài với công việc tìm kiếm, xác minh thông tin liệt sĩ. Ông từng là người lính Sư đoàn 324, trực tiếp tham gia nhiều trận đánh ác liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Những ký ức chiến tranh trong ông chưa bao giờ phai nhạt. Ông từng chứng kiến những người đồng đội hôm trước còn trò chuyện, hôm sau đã nằm lại giữa rừng sâu. Có người hy sinh quá nhanh, không kịp để lại một dòng địa chỉ cho gia đình.
Có lẽ chính những ký ức ấy đã níu bước chân ông suốt nhiều năm sau ngày đất nước hòa bình. Ông cùng các hội viên đối chiếu danh sách liệt sĩ của địa phương, hồ sơ các đơn vị chiến đấu, thông tin tại nghĩa trang và các nguồn dữ liệu chính thống. Có những trường hợp phải đi qua nhiều tỉnh, nhiều nghĩa trang, kiểm tra từng bia mộ để tìm một cái tên quen thuộc.
Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ thành phố Hải Phòng đã tư vấn, hỗ trợ 62 thân nhân gia đình liệt sĩ, cung cấp thông tin về 295 liệt sĩ, tiếp nhận 13 hồ sơ tìm kiếm, giải quyết 11 hồ sơ, hỗ trợ đưa 2 hài cốt liệt sĩ về quê hương. Hội còn tích cực triển khai các hoạt động tri ân, vận động nguồn lực xã hội và tổ chức nhiều chương trình thiện nguyện tại thành phố Hải Phòng và tỉnh Bắc Ninh với tổng giá trị gần 150 triệu đồng.
Giữa đại ngàn ký ức, những tiếng gọi vẫn vọng về một cái tên, một quê hương, một người mẹ, một gia đình. Và những người lính già vẫn bước đi mang theo lời hứa của tuổi thanh xuân: còn sức khỏe, còn đi tìm đồng đội.