Từ những khu chung cư cũ đến diện mạo đô thị mới ở Hải Phòng
Từ những khu chung cư cũ xuống cấp, Hải Phòng đang từng bước tái thiết không gian sống, tạo diện mạo đô thị đồng bộ, hiện đại và an toàn hơn.
Dấu ấn một thời
Ngày những dãy nhà cũ tại chung cư Vạn Mỹ (phường Ngô Quyền) được tháo dỡ, ông Nguyễn Đình Bình không khỏi bùi ngùi vì đây từng là mái ấm của ông và nhiều gia đình cán bộ, công nhân, nơi họ gắn bó, lập nghiệp, nuôi con và chứng kiến thành phố đổi thay qua năm tháng.
Theo ông Bình, Vạn Mỹ cũng như nhiều khu tập thể được xây dựng trong giai đoạn thành phố đẩy mạnh phát triển công nghiệp, cảng biển, đáp ứng nhu cầu chỗ ở cho cán bộ, công nhân. Sau nhiều thập niên, các công trình xuống cấp, không gian sống không còn đáp ứng yêu cầu mới. Những dãy nhà cũ được tháo dỡ, nhường chỗ cho một diện mạo đô thị mới.
Đây không phải lần đầu thành phố bắt tay vào cuộc thay đổi những khu nhà cũ. Trước đó, giai đoạn từ năm 2017 - 2022, thành phố phá dỡ 18 chung cư bằng hình thức đổi đất lấy hạ tầng (BT). Tại các khu: Lam Sơn, Lê Lợi và Đồng Quốc Bình…, thành phố xây dựng 7 tòa nhà mới với hàng nghìn căn hộ.
Những khu nhà mới góp phần thay đổi diện mạo một số khu vực đô thị, đồng thời tạo điều kiện sống tốt hơn cho hàng nghìn người dân. Sau khi cơ chế BT không còn phù hợp, thành phố chuyển sang xây dựng nhà ở xã hội kết hợp giải quyết chỗ ở cho các hộ dân chung cư cũ.
Tuy nhiên, những thay đổi ấy chưa được thực hiện ở tất cả các khu chung cư cũ của thành phố. Sau hợp nhất, thành phố Hải Phòng mới có thêm 29 chung cư cũ ở phía Tây, trong đó có những khu nhà được xây dựng từ nhiều năm trước như khu tập thể Bình Minh, khu tập thể nhà máy Bơm… và còn nhiều khu tập thể ở phía Đông xuống cấp không thể đáp ứng nhu cầu an cư lâu dài của người dân.
Theo Sở Xây dựng, toàn thành phố hiện có 177 chung cư cũ, phần lớn xây dựng trong giai đoạn 1960 - 1990. Khu vực phía Đông có 148 chung cư, phía Tây 29 chung cư. Trong đó, 66 chung cư nguy hiểm cấp D, 58 chung cư cấp C, ảnh hưởng trực tiếp đến 9.000 hộ dân. Nhiều công trình đã hết hạn sử dụng, kết cấu xuống cấp, hệ thống điện, nước, thoát nước không còn đáp ứng yêu cầu.
Bà Nguyễn Thị Hòa ở khu chung cư Bình Minh (phường Lê Thanh Nghị) cho biết mỗi khi mưa bão, gia đình bà phải sơ tán sang ở nhờ người thân. Điều bà mong mỏi là khu nhà sớm được cải tạo để người dân có nơi ở an toàn, ổn định.
Những khu nhà ấy cần được thay thế, nhưng cùng với việc phá dỡ là bài toán về chỗ ở của hàng nghìn hộ dân. Từ thực tế đó, thành phố đang lựa chọn cách làm mới, vừa cải tạo những công trình xuống cấp, vừa tổ chức lại không gian đô thị và tính đến khả năng của từng gia đình.
Tái cấu trúc đô thị
Kỳ họp thứ 3, HĐND thành phố Hải Phòng khóa XVII diễn ra cuối tháng 7 vừa qua đã thông qua Nghị quyết về Đề án di dời cư dân kết hợp chỉnh trang đô thị và cải tạo, xây dựng lại các khu chung cư cũ. Không còn bó hẹp ở vài khu vực nhỏ, phạm vi thực hiện được mở rộng trên toàn bộ địa giới hành chính sau khi sắp xếp lại các đơn vị hành chính.
Từ các phường trung tâm như: Ngô Quyền, Gia Viên, Lê Chân, An Biên, Hồng Bàng cho đến Kiến An, Phù Liễn, Đồ Sơn, Lê Thanh Nghị, Thành Đông, Chí Linh…, ở đâu có chung cư cũ nguy hiểm, ở đó sẽ có sự vào cuộc đồng bộ của các ban, ngành chức năng thành phố.
Đánh giá về cuộc tái thiết cung cư cũ lần này, Giám đốc Sở Xây dựng Hải Phòng Nguyễn Thành Hưng cho rằng thành phố không đi theo lối mòn mà đặt các khu chung cư trong tổng thể quy hoạch không gian đô thị chung quanh.
Quỹ đất sau khi giải phóng mặt bằng sẽ được cân đối linh hoạt cho hạ tầng xã hội. Mảng xanh và các công trình dịch vụ công cộng được quan tâm đầu tư nhiều hơn. Cách làm này vừa giảm áp lực cho vùng lõi đô thị, vừa mang lại môi trường sống thoáng đãng, văn minh cho cộng đồng.
Từ quỹ đất được tạo lập sau di dời, thành phố có cơ hội tổ chức lại các khu dân cư theo hướng đồng bộ hơn. Những khoảng không gian trước đây bị chia cắt bởi các dãy nhà cũ có thể được kết nối. Các tuyến giao thông được mở rộng, bổ sung. Diện tích cây xanh, sân chơi và công trình công cộng được tính toán lại theo nhu cầu dân cư. Đây cũng là cách tạo thêm dư địa phát triển cho những khu vực nội đô vốn đã có mật độ xây dựng cao.
Ông Phạm Đức Hạnh, Chủ tịch Công ty TNHH một thành viên Quản lý và Kinh doanh nhà Hải Phòng cho biết việc bổ sung đồng bộ các cơ chế về tài chính, đất đai, đầu tư tạo thêm điều kiện tháo gỡ những điểm nghẽn từng ảnh hưởng tiến độ cải tạo chung cư cũ. Khi cơ chế được khơi thông, quỹ đất sau di dời có thể được khai thác, sắp xếp lại phù hợp với định hướng phát triển từng khu vực.
Từ những dãy nhà từng là biểu tượng của một giai đoạn phát triển, thành phố đang đứng trước cơ hội tạo nên những không gian đô thị phù hợp hơn với quy mô và nhu cầu của thành phố hôm nay. Khi những khu nhà cũ được thay thế bằng nhà ở an toàn, trường học, công viên, bãi đỗ xe và hạ tầng đồng bộ, thành phố có thể giải quyết những bất cập về hạ tầng, không gian sống đã tồn tại qua nhiều năm.
Nghị quyết số 18/2026/NQ-HĐND, có hiệu lực từ ngày 8/8/2026, quy định hỗ trợ 5 triệu đồng/hộ đối với trường hợp di dời khẩn cấp; hỗ trợ 3 triệu đồng/tháng để tự lo chỗ ở mới, tối đa 24 tháng. Người có công, hộ nghèo, cận nghèo và đối tượng bảo trợ xã hội được hỗ trợ tiền thuê nhà với mức từ 60 - 100%, tùy nhóm đối tượng. Việc hỗ trợ áp dụng cho các hộ đang thực tế sử dụng nhà tại chung cư thuộc diện phải di dời khẩn cấp theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền và phải đáp ứng các điều kiện về hồ sơ, giấy tờ nhà ở theo quy định.