Phát huy giá trị những 'địa chỉ đỏ' trong đời sống hôm nay
Không chỉ gìn giữ các 'địa chỉ đỏ' để giáo dục truyền thống, nhiều địa phương đang tìm cách kể lại những câu chuyện lịch sử bằng hình thức gần gũi, hiện đại, phù hợp hơn với công chúng hôm nay.
Hấp dẫn cách kể mới về lịch sử
Tại xã Lai Khê, Trường THCS Tuấn Việt từng tổ chức Cuộc thi Đại sứ văn hóa tuyên truyền “Tiếng sấm đường 5”. Đây là địa danh gắn với những trận đánh trên tuyến đường 5 và tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng. Công trình tượng đài được xây dựng từ năm 2023, cao 21 m, gồm thân tượng đài, nhóm tượng nhân vật và hệ thống phù điêu tái hiện những trận đánh trên tuyến giao thông này.
Với học sinh, những câu chuyện lịch sử trở nên gần gũi hơn khi được trực tiếp nghe kể tại khu vực tượng đài.
Em Lê Khánh Huyền, học sinh Trường THCS Tuấn Việt chia sẻ, trước đây em chỉ biết về chiến tranh qua sách giáo khoa nên đôi khi cảm thấy những câu chuyện ấy khá xa vời. “Khi được tham quan tượng đài, nghe thầy cô và các bác cựu chiến binh kể lại, em cảm nhận rõ hơn sự gian khổ, hy sinh của thế hệ cha anh. Từ đó, em tự nhủ sẽ học tập, rèn luyện tốt hơn để góp phần xây dựng quê hương, đất nước”, Huyền nói.
Trên trang Facebook xã Nam Thanh Miện, video giới thiệu về di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia Đàn Thiện mở đầu bằng câu hỏi: Vì sao giữa làng quê lại tồn tại một trung tâm khuyến thiện nổi tiếng cả một vùng Bắc Bộ suốt hơn một thế kỷ?
Thay vì giới thiệu di tích bằng những thông tin khô cứng, video lần lượt gợi mở các lớp giá trị của Đàn Thiện. Video do chị Vũ Hiền giới thiệu nhận được hơn 40.000 lượt xem cùng hàng trăm lượt yêu thích, chia sẻ và bình luận.
Cách kể này cho thấy cách tiếp cận các địa chỉ đỏ đang có sự thay đổi. Di tích không chỉ là nơi dâng hương, tham quan vào dịp kỷ niệm mà còn trở thành đề tài để kể những câu chuyện lịch sử theo cách gần gũi, dễ tiếp cận hơn.
Trên mạng xã hội, nhiều địa phương, cá nhân chủ động giới thiệu di tích, địa chỉ đỏ bằng hình ảnh, video ngắn. Trong trường học, giáo dục truyền thống cũng được tổ chức đa dạng hơn. Học sinh được tham quan di tích, tham gia các cuộc thi tìm hiểu lịch sử địa phương thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức qua sách giáo khoa.
Từ một chuyến tham quan, cuộc thi hay video, lịch sử trở nên gần gũi hơn với người trẻ. Qua đó, các em hiểu hơn về quá khứ, biết trân trọng di tích và chủ động chia sẻ những câu chuyện lịch sử bằng cách kể phù hợp với thế hệ mình.
Đẩy nhanh số hóa để trao truyền ký ức tự hào
Nếu mạng xã hội giúp câu chuyện về di tích lan tỏa thì công nghệ tạo thêm cách thức để người dân, du khách tiếp cận các “địa chỉ đỏ” thuận tiện hơn.
Năm 2025, thông tin liên quan Tượng đài “Tiếng sấm đường 5” được số hóa với hình ảnh toàn cảnh, mô hình không gian 3D và hệ thống thuyết minh tích hợp. Người xem có thể truy cập bằng máy tính, điện thoại hoặc thiết bị di động. Thông qua mã QR, thông tin, hình ảnh về di tích được cung cấp ngay trên thiết bị cá nhân, không nhất thiết phải có hướng dẫn viên đi cùng. Đây là hướng đi phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng hiện nay.
Tại Hải Phòng, chuyển đổi số cũng được triển khai nhằm đưa các “địa chỉ đỏ” đến gần hơn với người dân. Từ năm 2022, Thành đoàn Hải Phòng triển khai công trình thanh niên “Chuyển đổi số trong quảng bá di tích lịch sử - văn hóa”. Đến nay, các cấp bộ Đoàn đã số hóa thông tin, gắn bảng mã QR tại hơn 500 điểm di tích. Hằng năm, hàng trăm nghìn lượt thanh thiếu nhi tham quan các địa chỉ đỏ và tiếp cận thông tin lịch sử theo hướng trực quan hơn.
Tại khu di tích quốc gia đặc biệt đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, từ năm 2024, Thành đoàn Hải Phòng phối hợp với các đơn vị tài trợ triển khai thí điểm công nghệ VR360, cho phép người xem tham quan không gian bên ngoài và các hạng mục bên trong di tích thông qua tour thực tế ảo.
Những công nghệ như VR360, bản đồ số, thuyết minh tự động góp phần làm mới hình thức quảng bá di tích. Nếu được xây dựng tốt, đây còn là cách mở rộng khả năng tiếp cận di sản, hỗ trợ giáo dục truyền thống và tạo thêm nền tảng cho du lịch văn hóa.
Tại đình Phú Lộc (xã Tuệ Tĩnh), người dân lựa chọn cách kể lịch sử bằng một bức phù điêu. Năm 2015, người dân địa phương góp sức dựng bức phù điêu rộng hơn 36 m², tái hiện hình ảnh làng quê và cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ngày 17/8/1945. Đây là dấu mốc đặc biệt trong lịch sử Phú Lộc.
Sáng 17/8/1945, lực lượng tự vệ và nhân dân Phú Lộc cùng các xã lân cận tập trung tại sân đình, tiến về huyện Cẩm Giàng, tịch thu vũ khí, sổ sách, tuyên bố xóa bỏ chính quyền cũ và thành lập Ủy ban cách mạng lâm thời.
Theo ông Hoàng Văn May, Trưởng Ban Khánh tiết đình Phú Lộc, Ban đã đề xuất với lãnh đạo địa phương xây dựng phù điêu nhằm ghi lại dấu mốc lịch sử và hình ảnh làng Phú Lộc xưa, giúp các thế hệ sau hiểu hơn về lịch sử của đình và quê hương. Bức phù điêu được thực hiện bởi những người thợ làng nghề gốm Phù Lãng.
Một bức phù điêu, mã QR hay video trên mạng xã hội đều là những cách khác nhau để đưa lịch sử đến gần hơn với mọi người. Qua đó, những câu chuyện về di tích không chỉ được lưu giữ mà còn tiếp tục hiện diện và lan tỏa trong đời sống hôm nay.