Dấu xưa 'kể chuyện' Cách mạng Tháng Tám

Những sân đình chuẩn bị cho ngày khởi nghĩa

Những ngày tháng Tám, trở về các làng quê gắn với phong trào cách mạng năm xưa, những ngôi đình cổ vẫn nằm giữa không gian quen thuộc của làng. Đằng sau mỗi mái đình ấy là một câu chuyện về một thời lịch sử, khi các tổ chức cách mạng được gây dựng, lực lượng tự vệ được thành lập và nhân dân từng bước chuẩn bị cho ngày giành chính quyền.

Đình Kim Sơn, thôn Kim Sơn, xã Kiến Hưng là một trong những địa điểm sớm ghi dấu phong trào cách mạng tháng Tám năm 1945 ở Hải Phòng. Từ năm 1944, phong trào Việt Minh tại đây phát triển mạnh, tạo tiền đề giành chính quyền.

Ngày 12/7/1945, tại đình Kim Sơn, Ủy ban Cách mạng lâm thời huyện Kiến Thụy (chính quyền cách mạng đầu tiên của vùng Duyên hải Bắc bộ) ra mắt nhân dân, nhận được sự đồng tình, ủng hộ.

Ngày 4/8/1945, khi quân Nhật và lính bảo an tấn công làng, tiếng trống đình cùng tiếng chuông, thanh la, mõ vang lên làm hiệu lệnh tập hợp. Sau 5 giờ chiến đấu, lực lượng tự vệ và nhân dân Kim Sơn buộc quân địch phải rút lui.

Nếu đình Kim Sơn ghi dấu sự ra đời sớm của chính quyền cách mạng, thì đình Đầu, xã Hợp Tiến lại gắn với quá trình xây dựng lực lượng cách mạng từ nhiều năm trước.

Tháng 8/1940, tại đình Đầu, Chi bộ Tạ Xá tổ chức hội nghị, quyết định thành lập Đội tự vệ chiến đấu Tạ Xá với hơn 40 người. Đây được xác định là lực lượng tiền thân của lực lượng vũ trang Hải Dương.

Giai đoạn 1941 - 1942, gầm sàn đình trở thành nơi cất giấu vũ khí của Liên tỉnh B, phục vụ hoạt động cách mạng. Ngày 22/8/1945, sân đình Đầu lại chứng kiến cuộc mít tinh lớn, nơi nhân dân tuyên bố xóa bỏ chính quyền thực dân phong kiến, thành lập Ủy ban cách mạng lâm thời và chọn đình làm trụ sở chính quyền cách mạng.

Những câu chuyện ấy cho thấy vai trò của đình làng trong thời điểm lịch sử đặc biệt. Từ một không gian sinh hoạt cộng đồng, đình trở thành nơi hội họp, cất giấu vũ khí, xây dựng lực lượng và sau đó là nơi công bố chính quyền mới.

Tiếng trống gọi người dân đứng lên

Giai đoạn 1940 - 1945, khu vực đình Đông, xã Nguyễn Lương Bằng có một căn hầm bí mật của Việt Minh, từng là nơi cất giữ tài liệu, vũ khí, luyện tập và trú ẩn của cán bộ cách mạng. Cuối tháng 4, đầu tháng 5/1945, Tỉnh ủy Hải Dương tổ chức hai hội nghị cán bộ chủ chốt tại đây, bàn việc xây dựng cơ sở Việt Minh, phát triển lực lượng và chuẩn bị giành chính quyền.

Ngày 13/8/1945, đình Đông tiếp tục là nơi họp Tỉnh ủy Hải Dương để chuẩn bị cho khởi nghĩa. Chỉ ít ngày sau, tiếng trống đình trở thành hiệu lệnh quan trọng.

9 giờ sáng 17/8/1945, sau khi nhận tin Nhật đầu hàng Đồng minh, Ban Chỉ đạo Việt Minh nổi trống tại đình Đông, hiệu triệu nhân dân toàn huyện đứng lên. Lực lượng vũ trang cùng đông đảo quần chúng, cờ đỏ sao vàng giương cao, tiến về huyện lỵ Thanh Miện. Đến 11 giờ 30, huyện lỵ giành được chính quyền, Ủy ban lâm thời của huyện được công bố.

Từ tiếng trống vang lên giữa làng quê, cả một đoàn người lên đường. Đằng sau khoảnh khắc ấy là nhiều năm chuẩn bị âm thầm của phong trào cách mạng.

Còn tại đình Phú Lộc, xã Tuệ Tĩnh, phong trào cách mạng được gây dựng từ những hoạt động bí mật. Năm 1944, đồng chí Nguyễn Gia Tám (tức Quý Hùng) tổ chức lớp học võ cho thanh niên, từ đó hình thành lực lượng tự vệ. Đình trở thành nơi hội họp, luyện tập và bàn việc cách mạng.

Trong nạn đói năm 1945, đình Phú Lộc còn là nơi hoạt động của Hội Cứu tế đỏ, vận động tiền, gạo nấu cơm phát cho người đói. Lực lượng tự vệ tiếp tục phát triển, tham gia phá kho thóc, chống thuế và thu được 6 khẩu súng trường của lính đồn thuế, chuyển lên chiến khu Đông Triều.

Ngày 16/8/1945, cuộc họp chuẩn bị tổng khởi nghĩa diễn ra tại đình. Sáng hôm sau, tự vệ và nhân dân Phú Lộc cùng các xã lân cận tập trung tại sân đình, tiến về huyện Cẩm Giàng, giành chính quyền và thành lập Ủy ban cách mạng lâm thời.

Ngày nay, những di tích ấy vẫn hiện diện giữa làng quê Hải Phòng, lưu giữ những dấu tích của một thời cách mạng, trở địa chỉ giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ.

Lịch sử hiện diện ở mái đình, sân đình, căn hầm, tiếng trống và những con đường mà lớp người đi trước từng bước qua trong mùa thu năm 1945. Những “địa chỉ đỏ” ấy giúp lưu giữ ký ức hào hùng về cách mạng tháng Tám, để mỗi thế hệ hiểu rằng thắng lợi của mùa Thu năm 1945 được tạo nên từ một quá trình chuẩn bị lâu dài, từ sức mạnh của tổ chức và trên hết là sự đồng lòng của nhân dân.

LINH LINH