Bồi đắp tình yêu Tổ quốc từ bản sắc văn hóa
Bắt đầu từ những điều gần gũi, tình yêu Tổ quốc và các giá trị bản sắc quê hương đang được trao truyền tới thế hệ trẻ.
Hiểu hơn về bản sắc quê hương
Một ngày đầu tháng 8, tại Bảo tàng Hải Phòng, những thông tin lịch sử tưởng chừng khô khan được kể lại theo cách sinh động trong chương trình “Dấu ấn Nhà hát thành phố”. Những thuyết minh dễ ghi nhớ được truyền đạt tới hơn 100 học sinh Trường THCS Hồng Bàng và Trường THCS Ngô Gia Tự. “Nhà hát thành phố được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX”; “ngày 23/8/1945, nhân dân Hải Phòng giành chính quyền tại Quảng trường Nhà hát”; “năm 1946, nơi đây diễn ra cuộc chiến đấu bảo vệ thành phố”...
Ngoài tìm hiểu kiến thức, học sinh có mặt trong chương trình còn trực tiếp tham gia “Mảnh ghép lịch sử”, trải nghiệm nghề khắc ván in mộc bản Thanh Liễu và khám phá không gian trưng bày của bảo tàng.
Phó Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Nguyễn Thị Hồng Hà cho biết: “Chúng tôi muốn các em không chỉ nghe về di sản mà còn được trực tiếp tham gia, tự tìm hiểu và ghi nhớ bằng trải nghiệm của mình. Khi lịch sử được tiếp cận theo cách gần gũi, các em sẽ dễ hình dung hơn về những con người, sự kiện và giá trị tạo nên diện mạo của thành phố hôm nay”.
Với em Nguyễn Duy Hoàng, học sinh Trường THCS Hồng Bàng (phường Hồng Bàng), điều đáng nhớ là em có thêm những thông tin về nơi trước đây mình thường đi qua: “Em biết Nhà hát thành phố là công trình đẹp và thường thấy khi đi qua. Sau chương trình, em biết nơi đây còn gắn với những sự kiện lịch sử của Hải Phòng. Em càng tự hào hơn về thành phố mình”, Duy Hoàng nói.
Từ công trình quen thuộc, trẻ có thêm câu chuyện để nhớ về thành phố. Những câu chuyện như vậy cũng là một phần của bản sắc văn hóa. Bản sắc không chỉ nằm trong những giá trị được xếp hạng hay bảo tồn, mà còn hiện diện trong cách cộng đồng nhớ về lịch sử, gìn giữ phong tục, kể chuyện về người đi trước, truyền lại tiếng nói, nghề nghiệp và những tập quán của vùng đất.
Nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Chỉnh, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hải Phòng cho rằng, việc tiếp xúc với văn hóa qua những trải nghiệm cụ thể giúp trẻ hình thành nhận thức về cộng đồng mà mình thuộc về. Khi hiểu quê hương có những giá trị riêng và biết những giá trị ấy được gìn giữ qua các thế hệ, trẻ sẽ có thêm cơ sở để gắn bó và trân trọng nơi mình sinh ra, lớn lên.
Riêng với Hải Phòng, nguồn chất liệu càng phong phú khi không gian văn hóa của thành phố được mở rộng, nối liền hệ thống di tích, danh nhân, lễ hội, làng nghề và những câu chuyện lịch sử của vùng Xứ Đông. Những giá trị không chỉ được lưu giữ, giới thiệu mà còn có thể trở thành những trải nghiệm gần gũi để trẻ hiểu hơn về nơi mình sinh ra, lớn lên. Theo thời gian, những trải nghiệm ấy dần trở thành ký ức về quê hương.
Tiếp nối mạch nguồn
Tại Chùa Linh Thứu, thành phố Boise, bang Idaho, Mỹ, lớp học tiếng Việt đã duy trì hoạt động tròn 10 năm. Mỗi Chủ nhật, có khoảng 30 - 40 em từ 6 đến 12 tuổi đến lớp. Phần lớn là con em người Việt sinh ra trên đất Mỹ, số còn lại là các em từ Việt Nam sang đoàn tụ cùng gia đình.
Tại lớp học, các em được học Tiếng Việt gắn với văn hóa Việt Nam và giáo lý. Những ngày Trung thu, Tết Nguyên đán hay Vu Lan cũng trở thành những giờ học đặc biệt. Các em mặc trang phục truyền thống, múa dâng hoa, dâng quà tặng ông bà, cha mẹ và cùng thực hành những phong tục quen thuộc của người Việt. Qua mỗi hoạt động, những nét văn hóa vốn chỉ được nghe kể dần trở thành trải nghiệm gần gũi với các em.
Tiêu chí “Còn ngôn ngữ, còn chữ viết, còn Tổ quốc” được lớp học duy trì từ ngày đầu hoạt động. Ở đây, tiếng Việt không chỉ là môn học mà còn là phương tiện để trẻ trò chuyện với người thân, tiếp cận những câu chuyện của gia đình và tham gia các sinh hoạt cộng đồng. Cùng với ngôn ngữ là những phong tục được các em trực tiếp thực hành.
Từ năm 2023, lớp học sử dụng giáo trình “Em Học Tiếng Việt” do anh Trần Trung Dũng, người con Hải Phòng đang sinh sống tại Mỹ, cùng Hội Liên lạc Việt kiều Hải Phòng phát hành. Giáo trình được biên soạn song ngữ Anh - Việt, phù hợp trẻ em Việt Nam sống trong môi trường sử dụng Tiếng Anh. Sau đó, sách cũng được trao tặng tới các sư trụ trì ở một số tiểu bang khác trong những dịp giao lưu, dự đại lễ.
Theo anh Trần Trung Dũng, giáo trình được biên soạn song ngữ để trẻ em Việt Nam ở Mỹ dễ tiếp cận việc học Tiếng Việt hơn, đồng thời làm quen với những nội dung gắn với đời sống và văn hóa Việt. Qua quá trình trao tặng sách, cách làm này cũng được chia sẻ với một số cộng đồng người Việt ở các tiểu bang khác.
Một lớp học được duy trì, một cuốn sách được trao đi, thêm những trẻ nhỏ có cơ hội làm quen với tiếng nói và văn hóa của cha mẹ. Với những em sinh ra và lớn lên ngoài Việt Nam, đó cũng là cách để những giá trị vốn không hiện diện thường xuyên trong đời sống trở thành một phần trải nghiệm của các em.
Bản sắc văn hóa, vì thế, không chỉ được lưu giữ bằng ký ức của thế hệ trước. Khi được trao truyền qua ngôn ngữ, phong tục và những sinh hoạt cụ thể, bản sắc trở thành một phần đời sống của thế hệ sau. Từ đó, trẻ có thể nhận biết cội nguồn, hiểu những giá trị mình được thừa hưởng và hình thành sự gắn bó với quê hương, đất nước.