Bản đồ Xanh

Trọng rẽ vào làng Trạch. Gió bấc, trời mưa phùn, đường gạch lồi sống trâu.

Không còn ai trên đường. Trời đã sẩm tối. Trên những ngọn tre đầu làng, vài sợi khói bếp bị mưa tán ra lẩn quẩn trên lớp ngói cũ bạc màu theo thời gian.

Tiếng xoong nồi va vào nhau loảng xoảng trong gian bếp nhà ai ngay đầu làng. Trẻ con trêu đùa. Cả tiếng lợn đòi ăn eng éc.

Các cổng tre đã khép hờ. Trời mưa...

Lúc trước khi đi giao hàng, sếp bảo, gần thôi, cứ rẽ vào ngã ba Quý, đi chừng mấy gập dây thừng, rẽ phải theo đường tàu chạy, lại rẽ trái, qua hai cánh đồng, hỏi làng Trạch, nhà ông Bắc.

Lúc nhận lệnh cũng đã 5 giờ chiều. Lại chiều thứ Bảy...

Hàng chỉ có một gói giấy báo cũ, cầm nặng nặng như cục sắt. Xe gặp bùn lầy cứ khục khặc mấy lần định chết máy, có lúc bực mình muốn quay về. Trọng lại nhớ cái duyên đến với công việc này.

Thông, người cùng từng rửa cà rốt với Trọng ở xưởng nhà Du đã có lần rủ Trọng đi xuất khẩu lao động. Rồi sau đó, cà rốt hết mùa, Thông đã đi làm ở đâu đó. Thêm một thời gian, anh rể của Trọng kết nối giới thiệu để cậu làm công việc giao hàng từ bưu cục này.

Ngày đầu giao hàng, Trọng nhận việc đến một làng cách nơi làm việc tới hai mươi cây số, vào nhà khách nhận hàng suýt chút nữa gặp tai nạn, hỏng mất đôi giầy mới mua để đi làm. Sau hôm đó, anh rể cho Trọng đôi giầy như cao su bảo đi tạm. Đôi giầy tuy xấu, nhưng với thời tiết và tình trạng đường lội như hôm nay, đôi giầy phát huy tác dụng. Mỗi khi xe bết bùn định đổ, Trọng chống chân xuống đường, dính như phanh.

Gốc tre phía trước có người con gái đang buộc trâu, lòng Trọng reo lên như bắt được vàng. Thời tiết này, gặp được người mà hỏi thăm là may mắn lắm. Trọng nhấn ga, bánh xe vượt qua ổ gà đầy nước, đầu xe lắc mạnh.

- Cô cho hỏi nhà ông Bắc!

- Làng này có ông Bắc phía Nam, lại có một ông Bắc phía Tây.

- Ông Nguyễn Văn Bắc ạ.

- Ông Bắc Nam, anh quay lại đi.

- Quay lại, còn xa không ạ?

- Không, cái cổng gỗ sơn màu gụ gần gốc nhãn ấy.

Người ấy lại cúi xuống buộc trâu.

Bánh xe trước của Trọng đã lép xẹp. Trọng cúi xuống tìm, mò ra một mẩu sắt nhỏ đã đâm vào lốp. Xe hết hơi, đành dắt xe vào cái cổng được chỉ dẫn.

Cổng khép. Chưa gọi đến câu thứ hai, ông Bắc khoác áo mưa ra mở cổng. Từng giọt nước mưa rơi từ trên vành mũ xuống má ông lão, long lanh.

- Cháu mang bưu phẩm tới cho ông - Trọng cất lời.

Mắt ông Bắc bừng sáng, tay vội đỡ cánh cổng để mở được to hơn.

- Tôi chờ đã lâu. Mời anh vào nhà làm chén trà nóng đã. Mưa gió quá nhỉ?

Trà pha xong, khay chén tỏa khói. Nhấp ngụm thấy nóng người. Ông Bắc cũng khà một tiếng sảng khoái. Gói giấy báo được chậm rãi cởi ra. Một chiếc kéo làm thủ công nhưng trông rất chắc chắn, sắc ngọt.

- Kéo tỉa răm đấy. Phải đặt một xưởng thủ công tận trong Nam đưa ra anh ạ.

- Tỉa răm? Ông dùng món này vào việc gì vậy ông?

- Cho vườn cây của tôi.

Lúc này, Trọng mới quan sát kỹ mảnh vườn trước sân nhỏ. Có tới vài chục chậu cây cảnh bày quanh sân. Cũng từng nghe nói, nhiều người chơi cây cảnh mê mẩn, có người phát tài nhưng cũng có người đầu tư bao năm mà chưa hồi vốn.

Thêm chén trà nữa, ông Bắc kể cho Trọng nghe, tất cả những chậu cây trong vườn đều một tay ông ươm trồng, cắt tỉa. Ông đã bán một cây để lo công việc cho cậu con cả. Giờ có cây kéo này, ông sẽ tập trung để hoàn thiện tác phẩm riêng mà ông tâm huyết.

Ông Bắc kể chuyện say sưa. Trọng cũng nghe say sưa, niềm say mê cây cảnh của ông như truyền phần nào sang cho Trọng. Chuyện một hồi, khoác áo mưa, ông Bắc đưa Trọng đi qua nhà ngang, ra ngắm cây cảnh mà lúc trước ông bảo đang dành tâm huyết để hoàn thành.

Mưa vẫn giăng giăng trong màn đêm dần buông, ánh đèn pin loang loáng, Trọng ngỡ ngàng khi nhìn thấy tấm bản đồ Việt Nam được tạo tác từ một cây sanh quê xanh biếc, sừng sững. Hình chữ S tựa một chú rồng bay lên mềm mại, uyển chuyển, tràn trề sức sống, mà đầy uy nghiêm, trầm mặc. Gốc, thân, cành, lá đã vào khuôn đâu đấy, có chỗ lồi, chỗ lõm như bờ biển, lại có vài tán la, tán bổng vươn ra khỏi khuôn khổ.

- Bác định tạo hình gì ở mấy cành vươn ra này? - Trọng chỉ vào những cành đang la đà, hỏi.

- Cứ như trên bản đồ, cậu đoán xem!

Trọng nheo mày. Nhớ ra, reo lên:

- Bác giỏi thật. Có phải mấy cành này bác định làm quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa, đúng không?

Ông Bắc cười khà khà gật gù:

- Thế mới phải đặt hàng cây kìm này chuyển ra. Tỉ mỉ, kỳ công lắm.

- Bác bắt đầu làm từ khi nào?

- Tôi bắt tay thực hiện tấm Bản đồ Xanh này từ hai mươi tám năm nay.

- Hai mươi tám năm để cắt tỉa một cây cảnh dáng Bản đồ? Hẳn là bác phải đam mê lắm. Cây này phải có ý nghĩa với bác lắm?

Ông Bắc gật gù, vỗ vai Trọng:

- Đúng là hữu duyên thiên lý năng tương ngộ. Tối nay anh ở lại đây, tôi sẽ kể chuyện về cây Bản đồ Xanh này cho anh nghe, rồi đam mê tự khắc tìm đến với anh.

Ông Bắc quàng vai Trọng như thân thiết từ lâu lắm.

Lên nhà, chiếu đã chải, mâm cơm đã dọn, rau luộc, cá kho, đậu luộc, cảm giác quen thuộc xâm lấn lấy Trọng. Cô gái chỉ đường lúc nãy đi tìm chén. Bà vợ ông Bắc đang bê nồi cơm ra.

- Cô đây là…

- Con gái út tôi đấy. Nhà hiếm hoi chỉ được hai mụn con. Anh lớn đi làm xa, con út vừa đi ra đồng về.

Cô gái chào khách rồi đi xuống bếp. Chảo lạc đang dậy mùi bay lên thơm phức. Hai ông con ngồi ăn cơm, câu chuyện về người lính ra Cô Lin làm nhiệm vụ bảo vệ đảo khiến Trọng lặng người...

Trọng từng đọc câu chuyện kể về thuyền trưởng tàu HQ 505 là Vũ Huy Lễ đã dũng cảm, sáng suốt như thế nào. Khi tàu HQ505 đang di chuyển vào đảo thì tàu nước ngoài liên tiếp khiêu khích. Sớm hôm sau 14.3.1988, tàu nước ngoài đã tấn công Bộ đội Việt Nam đang bảo vệ cờ trên các đảo Gạc Ma, Cô Lin, Len Đao và nã súng vào các thuyền HQ505, 604, 605. HQ 505 bốc cháy ngùn ngụt. Vị thuyền trưởng này đã có một quyết định lịch sử, bằng mọi cách phải đưa tàu lên bãi cạn vì cứ để tàu dưới biển thì tàu chìm mà anh em cũng thương vong. Họ đã dùng một máy tiến, một máy lùi để tàu quay mũi hướng về phía đảo. Tiếng san hô cọ rào rào vào thân tàu.

Bộ đội trên tàu dập lửa, ông Bắc cùng đồng đội được lệnh dùng thuyền cao su sang Gạc Ma cứu vớt công binh, bộ đội trên tàu HQ 604 bị nước ngoài bắn chìm và đưa được 44 chiến sĩ trong đó có thương binh, tử sĩ về an toàn.

Trước biển, cờ Tổ quốc đã tung bay, dù nguy nan còn kéo dài hàng tháng trời. Chủ quyền đảo Cô Lin được giữ vững.

Nhưng chuyện đưa cây sanh trên thuyền HQ 604 trên đảo Gạc Ma về làm bản đồ Việt Nam thì phải đợi đến ông Bắc kể, Trọng mới được biết.

Khi thuyền cao su chạm mạn tàu HQ 604, tất cả vội vã lên tàu cứu đồng đội, chiến sĩ Bắc tìm thấy một người lính bị thương nặng ở đùi, máu chảy như suối, vội xé áo băng bó vết thương, rồi dìu đồng đội sang thuyền, vừa khom lưng cõng người bị thương thì Bắc đá chân phải một cây sanh đã bể bầu đất nằm lăn lóc trên sàn. Người bị thương thều thào: “Quà của mẹ, thằng Xanh mang theo cùng ra đảo. Mẹ bảo cho Xanh đỡ nhớ nhà, nhớ mẹ! Rạng sáng, Xanh đã hy sinh khi giữ lá cờ trên đảo!”. Bắc một tay ôm lưng đồng đội, một tay cầm cây sanh đút vào túi quần, rồi xốc nách, cõng anh băng băng xuống xuồng cao su. Hôm đó là ngày 14/3/1988.

Cô con gái bần thần ngồi tựa vào góc tường, khẽ lấy tay áo lau những giọt nước mắt. Người mẹ lặng lẽ đi vào buồng trong.

Trọng và ông Bắc nhìn mắt nhau. Muốn ôm chặt lấy ông Bắc một cái mà không hiểu sao anh không thể nhúc nhích được.

Đêm. Trời ngớt mưa. Gần sáng thì trăng lên. Cửa sổ bị gió đập nên Trọng tỉnh giấc. Không thấy ông Bắc nằm bên cạnh, Trọng lần ra sân, qua nhà ngang. Dưới trăng, ông Bắc đang đứng như tượng bên cây Bản đồ. Trăng sáng, ánh sáng kỳ lạ đang tràn xuống cây sanh, tràn xuống vai ông như suối nguồn. Tâm hồn Trọng bừng sáng theo.

Chủ nhật.

Trọng đến chơi. Ông Bắc đã có ý đón khách bằng bài học tỉa răm. Kéo bấm ngọt thỉu. Nắng đứng bóng thì quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa đã hiện ra, như những nắm bông, xanh mướt, bồng bềnh, lá sanh khum vào nhau tạo đảo nổi, đảo chìm, cành sanh nâu sậm vươn ra nối đảo về với đất liền.

Hai tháng sau thì sân vườn nhà Trọng cũng đã ươm đầy bầu cây: sanh, đa, lộc vừng, tùng, hoa sứ, hoa giấy… Mỗi khi nghỉ việc, Trọng đến học uốn tỉa cây, không chỉ có ông Bắc, mà người con gái ông cũng đã tự tay pha trà mời bố, mời khách, sau thì quanh quẩn ở vườn nhặt cỏ. Càng ngày Trọng càng thích đưa bưu phẩm đến những làng xóm xa xôi, vì đến nơi đó anh đã tìm mua được mấy gốc nhài, gốc giấy đem về cắt tỉa lên chậu khá đẹp. Trọng mơ ước có một ngày sẽ tạo tác ra một tác phẩm nghệ thuật nào đó như ông Bắc đã làm ra Bản đồ Xanh.

Vừa mua được một cây dành dành, Trọng chở ngay đến nhà thầy nghề ra mắt. Ông Bắc khen, đã có con mắt biết nhìn ra cây đẹp, cây lạ. Ông lại khoe:

- Một người đi ô tô đến, trả cây Bản đồ Xanh bốn trăm triệu.

Tai Trọng ù đi:

- Ông không bán?

- Bốn trăm triệu là quá to nhưng chưa là gì so với cây kỷ vật này.

Bản đồ Xanh phơn phớt quả vàng sau kẽ lá, như đồng như biển quấn lấy nhau. Trọng ngắm mê đi.

Nhưng không ai ngờ, một hôm, vợ chồng ông Bắc và con gái về quê ăn cỗ, ở nhà, cậu con trai lớn đã gọi thợ bán cây đi. Vừa về tới sân, thấy mất cây, ông Bắc ú ớ rồi ngã vật xuống rồi ốm liệt giường. Nghe tin ông ốm, Trọng vội vã đến thăm. Nhận ra Thông, bạn cùng làm trong xưởng cà rốt khi trước. Hóa ra, Thông bán cây để lấy tiền đặt cọc đi xuất khẩu lao động.

-Bán cây cho ai? - Trọng hỏi.

- Ông Bính, nghệ nhân bên Cẩm Giàng. - Thông trả lời nhỏ đủ để Trọng nghe, giọng đầy hối lỗi.

Trọng rồ ga, chiếc xe máy phóng vút đi, Thông ngồi sau chực rớt ra khi gặp ổ gà.

Đến nơi, ông Bính nghệ nhân được nghe câu chuyện Trọng kể, đi vòng quanh cây Bản đồ Xanh tới cả chục vòng. Rồi vào mặc bộ quân phục đi ra chỗ hai thanh niên đang đứng đực mặt bên cây.

- Hai cậu cứ thong thả gọi thợ đến chở cây về. Tôi đi trước.

- Bác đồng ý cho cháu chuộc cây ạ? - Thông lắp bắp.

Ông Bính không nói, lên xe phóng đi. Khi cây về đến nhà an toàn thì ông Bắc đã đang ngồi bàn uống trà, bên kia là nghệ nhân Bính.

Hóa ra họ là đồng đội. Người đi lên rừng đánh trận biên giới năm 1979, người xuống biển đánh trận Gạc Ma 1988.

Đầu Xuân, Trọng lên đường nhập ngũ.

Hôm ấy có mưa Xuân, có hoa đào, có cả người con gái làng Trạch đến tiễn. Trao vội cho Trọng chiếc khăn tay thêu hoa hồng, người ấy khẽ kể: “Xã vừa xây xong trường mới, Bản đồ Xanh sẽ được dành làm quà tặng nhân dịp khánh thành. Bố muốn Bản đồ sẽ mãi xanh trên sân trường"...

Truyện ngắn của NGUYỄN THU HẰNG