Hoàn thiện pháp lý quản lý đất nghĩa trang

Nhu cầu lớn

Theo khảo sát, phần lớn giao dịch giữa người mua và chủ đầu tư công viên nghĩa trang hiện được thể hiện dưới hình thức hợp đồng cung cấp dịch vụ.

Đáng chú ý, dù nhiều dự án được xác định có quyền sử dụng đất lâu dài, người mua thường chỉ được ghi nhận trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chung của toàn bộ dự án, chưa có giấy chứng nhận riêng cho từng khách hàng.

Thực tiễn công tác quản lý đất đai và trật tự xây dựng tại một số địa phương cho thấy, nếu thiếu sự quản lý chặt chẽ và quy hoạch phủ kín, công tác quản lý nghĩa trang sẽ dễ nảy sinh những bất cập, ảnh hưởng trực tiếp đến quy hoạch chung và cảnh quan môi trường.

Đơn cử qua công tác kiểm tra thực tế vào đầu năm 2025 tại khu vực nghĩa trang Cựu Viên, thuộc các tổ dân phố Cựu Viên 1 và Cựu Viên 2, quận Kiến An (cũ), cơ quan chức năng ghi nhận những trường hợp người dân tự ý san lấp, đào lấn chân núi và phân ô xây dựng mộ trái phép. Cụ thể, tại khu vực này đã xuất hiện tình trạng phân chia tự phát thành 12 ô với chiều dài trung bình khoảng 8 m và chiều rộng 6 m, trong khi không có tổ chức hay cá nhân nào đứng ra nhận là chủ đầu tư công trình.

Những vụ việc phát sinh tại cơ sở này phản ánh thực trạng buông lỏng quản lý cục bộ, gây ảnh hưởng đến trật tự xây dựng, quy hoạch sử dụng đất và môi trường sinh thái. Tình trạng này cũng diễn ra tại một số địa phương khác như núi Sơn Đào (phường Thuỷ Nguyên), phường Lê Chân hay việc hơn 400 ngôi mộ giả để chiếm đất ở xã An Khánh. Các vụ việc này dù đã được chính quyền địa phương giải quyết kịp thời nhưng cũng để lại những hệ luỵ về quản lý và sử dụng đất nghĩa trang trên địa bàn.

Từ thực tế đó cho thấy, việc sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật chuyên ngành sẽ là cơ sở pháp lý vững chắc để chính quyền các cấp tăng cường hiệu lực quản lý, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn và triển khai quy hoạch các khu nghĩa trang tập trung bài bản. Khi các khu vực an táng được quy hoạch đồng bộ và quản lý đúng quy định, địa phương không chỉ đáp ứng trọn vẹn nhu cầu thiết thực của nhân dân mà còn giữ vững kỷ cương trật tự đô thị, bảo vệ môi trường sinh thái và tạo thuận lợi lớn cho công tác giải phóng mặt bằng khi triển khai các dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Chia sẻ về chủ trương này, ông Nguyễn Văn Hùng, một cử tri tại phường Phù Liễn bày tỏ kỳ vọng: "Chúng tôi rất mong Nhà nước có quy hoạch và quản lý rõ ràng các khu nghĩa trang để nhân dân yên tâm, đồng thời giữ gìn cảnh quan chung và ổn định đời sống xã hội".

Cần sớm hoàn thiện khung pháp lý

Lĩnh vực quản lý đất đai và kinh doanh bất động sản liên quan đến loại hình nghĩa trang hay còn gọi là bất động sản tâm linh đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc sớm chuẩn hóa khung khổ pháp lý đồng bộ, nhằm bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước và quyền lợi hợp pháp của người dân.

Tại hội thảo góp ý Dự thảo sửa đổi, bổ sung Luật Kinh doanh bất động sản do Hội Môi giới bất động sản Việt Nam tổ chức, bà Phạm Thị Miền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam đã đánh giá dự thảo có nhiều điểm tích cực khi bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, tăng cường minh bạch hoạt động kinh doanh bất động sản và tháo gỡ nhiều vướng mắc thực tiễn.

Tuy nhiên, theo bà Phạm Thị Miền, dự thảo vẫn cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện một số nội dung để bảo đảm tính khả thi khi triển khai vào đời sống. Điểm nghẽn lớn được chỉ ra là mặc dù các mô hình công viên nghĩa trang đầu tư theo quy hoạch bài bản, kết hợp hạ tầng kỹ thuật, cảnh quan và dịch vụ chăm sóc lâu dài cùng hoạt động chuyển nhượng quyền sử dụng phần mộ đã phát triển sôi động trên thực tế từ nhiều năm qua, nhưng loại hình này vẫn chưa được quy định cụ thể trong luật.

Sự thiếu hụt này khiến quá trình áp dụng pháp luật tại các địa phương còn thiếu thống nhất, làm phát sinh khó khăn cho các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Việc bổ sung quy định sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao tính minh bạch và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp cho các bên tham gia giao dịch.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng kiến nghị cần hoàn thiện quy định về nghĩa vụ của chủ đầu tư trong việc thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhằm tránh tình trạng chậm trễ ảnh hưởng đến quyền lợi khách hàng, đồng thời làm rõ nguyên tắc xử lý tiền đặt cọc để hạn chế tối đa các tranh chấp phát sinh trong giao dịch.

Hướng tới sự minh bạch, văn minh

Để phát triển một thị trường lành mạnh, việc hoàn thiện khung pháp lý đóng vai trò then chốt giúp kiểm soát tốt các hoạt động đầu cơ, bảo vệ quyền lợi người mua và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên đất đai quốc gia.

Tại Hải Phòng, ngày 31/12/2025, UBND thành phố Hải Phòng ban hành Quyết định số 252/2025/QĐ-UBND quy định chi tiết về công tác xây dựng, quản lý và sử dụng nghĩa trang cùng cơ sở hỏa táng trên địa bàn. Văn bản thiết lập khung pháp lý đồng bộ nhằm chuẩn hóa quy hoạch đất đai, tiêu chuẩn kỹ thuật hạ tầng, khoảng cách an toàn môi trường và hoạt động dịch vụ mai táng. Quy định này nhằm bảo đảm mỹ quan đô thị, phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu an sinh xã hội, bảo vệ môi trường trong quá trình đô thị hóa của thành phố.

Ông Nguyễn Quang Văn, nguyên Chủ tịch Hiệp hội bất động sản Hải Phòng nhận định bất động sản nghĩa trang là một thị trường có thực và có nhu cầu giao dịch cao. Do đó việc sớm hoàn thiện khung pháp lý sẽ giúp cơ quan quản lý kiểm soát thị trường hiệu quả hơn, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người mua cũng như ngăn chặn tình trạng lãng phí tài nguyên đất đai.

Sự kết hợp đồng bộ giữa việc hoàn thiện các quy định pháp luật vĩ mô – thông qua việc bổ sung nghĩa trang vào Luật Kinh doanh bất động sản và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan, song song với việc nâng cao chất lượng quản lý thực tiễn tại các địa phương sẽ tạo nên nền tảng vững chắc. Giải pháp toàn diện này sẽ đưa hoạt động đầu tư, quản lý và sử dụng đất nghĩa trang đi vào nền nếp, chuẩn mực và văn minh, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái, đồng thời đáp ứng trọn vẹn tâm nguyện và đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân.

THU HẰNG