Thêm cơ hội với doanh nghiệp nhỏ và vừa

Từ “hỗ trợ” sang “kiến tạo phát triển”

Ngày 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay thế Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017. Điểm đáng chú ý của dự thảo là chuyển từ tư duy “hỗ trợ” sang “kiến tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển” với chính sách được thiết kế theo nhu cầu, lộ trình và kết quả đầu ra.

Với hơn 45.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, chiếm hơn 85% tổng số doanh nghiệp, đây là thay đổi có ý nghĩa đối với cộng đồng doanh nghiệp Hải Phòng. Bởi ở mỗi giai đoạn, doanh nghiệp lại có nhu cầu khác nhau: Doanh nghiệp mới cần kiến thức khởi sự, quản trị; doanh nghiệp mở rộng cần vốn, mặt bằng, máy móc; doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng cần công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và kết nối thị trường.

Trường hợp của Công ty TNHH Sản xuất thương mại dịch vụ Khánh Thọ (phường Tân Hưng) cho thấy khá rõ quá trình một doanh nghiệp nhỏ từng bước mở rộng hoạt động. Ban đầu, chị Bùi Thị Khánh thành lập doanh nghiệp với hoạt động sản xuất con giống và thức ăn chăn nuôi thủy sản. Nhận thấy tiềm năng của cá rô đồng, doanh nghiệp từng bước xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất con giống, cung ứng thức ăn, hỗ trợ kỹ thuật đến thu mua nguyên liệu. Năm 2019, doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến thực phẩm, phát triển các sản phẩm ăn liền từ cá rô đồng. Đến nay, doanh nghiệp có 15 sản phẩm OCOP, trong đó 14 sản phẩm đạt 4 sao. Từ một cơ sở sản xuất ban đầu, Khánh Thọ từng bước mở rộng sang chế biến, phát triển sản phẩm và xây dựng thị trường, với nhu cầu hỗ trợ thay đổi ở mỗi giai đoạn.

Từ thực tế này, yêu cầu đặt ra đối với chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ là hỗ trợ nhiều hơn, mà quan trọng là hỗ trợ đúng nhu cầu, đúng thời điểm và phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Đây cũng là nội dung được đặt ra trong dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa với cách tiếp cận hỗ trợ có trọng tâm, theo nhu cầu và lộ trình, thay vì dàn trải.

Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong dự thảo Luật lần này, Bộ Tài chính đề xuất bỏ tiêu chí “tổng nguồn vốn” - vốn là chỉ số khó xác định chính xác trên thực tế, dễ phát sinh tranh cãi. Thay vào đó, dự thảo quy định tiêu chí đơn giản hơn là giữ số lao động bình quân năm bằng hoặc nhỏ hơn 300 người, kết hợp chọn một trong hai điều kiện về doanh thu hoặc vốn (doanh thu năm trước liền kề bằng hoặc nhỏ hơn 400 tỷ đồng, hoặc vốn bằng/nhỏ hơn 150 tỷ đồng).

Gỡ "điểm nghẽn" từ vốn đến thị trường

Vốn vẫn là một trong những trở ngại lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa khi muốn đầu tư nhà xưởng, máy móc, công nghệ. Dự thảo đưa ra hướng đa dạng hóa hình thức bảo đảm tiền vay. Ngoài tài sản hữu hình, doanh nghiệp có thể sử dụng tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo... để tiếp cận vốn. Tuy nhiên, cần có cơ chế định giá và chia sẻ rủi ro phù hợp đối với tài sản vô hình.

Bà Phạm Mỹ Hoài, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Tổng Giám đốc Công ty CP Xuất nhập khẩu Hoài Giang (phường Lê Thanh Nghị) cho rằng, doanh nghiệp nhỏ và vừa rất cần được tạo điều kiện trong tiếp cận vốn, nhất là về lãi suất và hình thức vay. Với quy mô còn hạn chế, doanh nghiệp thường khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tài sản bảo đảm, trong khi nhu cầu đầu tư máy móc, mở rộng nhà xưởng ngày càng lớn. Bên cạnh vốn, doanh nghiệp cũng cần mặt bằng sản xuất, kinh doanh và kết nối thị trường. Nếu tiếp cận được các nguồn lực này, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện mở rộng quy mô, đầu tư chiều sâu và chủ động hơn trước yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Chính sách vì vậy cần thiết thực, thuận lợi để doanh nghiệp có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả.

Vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường có mối liên hệ chặt chẽ. Doanh nghiệp có vốn nhưng thiếu mặt bằng khó mở rộng; có nhà xưởng nhưng công nghệ chưa đáp ứng yêu cầu khó nhận đơn hàng lớn. Đây cũng là lý do việc hỗ trợ doanh nghiệp cần được triển khai theo hướng đồng bộ, thay vì tách rời từng nội dung.

Ông Nguyễn Trắc Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hải Dương cho rằng, chính sách cần đi vào những khó khăn cụ thể trong sản xuất, kinh doanh. Theo ông, doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn phát triển không chỉ cần vốn mà còn cần khách hàng, đối tác, đơn hàng và cơ hội tham gia các chuỗi sản xuất lớn. Các chương trình hỗ trợ nếu gắn đào tạo, tư vấn với kết nối kinh doanh sẽ thiết thực hơn, giúp doanh nghiệp chủ động nâng năng lực và tìm kiếm cơ hội phát triển.

Hải Phòng cũng đang dành nguồn lực cho nội dung này. Theo kế hoạch của Sở Tài chính, năm 2026 thành phố dự kiến tổ chức 119 khóa đào tạo cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, gồm 22 khóa về khởi sự kinh doanh và 97 khóa về quản trị doanh nghiệp, với tổng kinh phí hơn 6 tỷ đồng, trong đó ngân sách Nhà nước hỗ trợ khoảng 4,5 tỷ đồng; hơn 1,5 tỷ đồng còn lại thu từ học phí của học viên, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Điều quan trọng là các chương trình hỗ trợ cần tiếp tục gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Khi quy mô sản xuất tăng, yêu cầu về quản trị, công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng và thị trường cũng cao hơn. Doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, vì vậy phải đồng thời nâng năng lực nội tại.

Điểm mới đáng chú ý của dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa là chuyển từ hỗ trợ theo khả năng sang hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và kết quả đầu ra làm thước đo. Với Hải Phòng, cách tiếp cận này có thể giúp nguồn lực hỗ trợ đi đúng đối tượng, đúng nhu cầu.

Khi những "điểm nghẽn" về vốn, mặt bằng, công nghệ và thị trường được tháo gỡ, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ có thêm điều kiện nâng năng suất, mở rộng quy mô và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Quan trọng hơn, chính sách sẽ tạo thêm dư địa để doanh nghiệp tích lũy năng lực và có bước phát triển vững chắc bằng chính sức cạnh tranh của mình.

HUYỀN TRANG