Mở rộng giáo dục STEM, tạo nền tảng cho nguồn nhân lực công nghệ

Tạo hành lang để STEM đi vào chiều sâu

Dự thảo hướng tới mục tiêu phù hợp với chủ trương tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, đồng thời hình thành hành lang pháp lý thống nhất cho giáo dục STEM, khắc phục tình trạng triển khai chưa đồng bộ giữa các địa phương, nhà trường.

Theo dự thảo, STEM được tổ chức dưới 3 hình thức gồm bài học STEM, hoạt động trải nghiệm STEM và nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh; có thể vận dụng quy trình khám phá khoa học hoặc thiết kế kỹ thuật. Tùy cấp học, các nội dung như lập trình, điều khiển, robot, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), internet vạn vật (IoT) được tích hợp phù hợp.

STEM không trở thành môn học mới, không làm phát sinh thêm thời lượng, điểm số hay hồ sơ riêng. Dự thảo cũng không yêu cầu mỗi trường phải có phòng STEM. Thiết bị được định hướng theo điều kiện thực tế, không áp đặt thương hiệu, nguồn gốc hay thông số kỹ thuật.

Dự thảo chú trọng năng lực đội ngũ giáo viên. Giáo viên được bồi dưỡng về dạy học liên môn, sử dụng công nghệ và AI có trách nhiệm. Việc tổ chức STEM không được làm phát sinh nhiệm vụ, thời gian không phù hợp; giáo viên hướng dẫn hoạt động ngoài giờ có thể được xem xét quy đổi tiết dạy hoặc thù lao theo quy định. Các hoạt động phải bảo đảm an toàn, bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Theo ông Đỗ Duy Hưng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hải Phòng, khung pháp lý thống nhất sẽ tạo thêm cơ sở để các trường tổ chức STEM bài bản, linh hoạt, lâu dài; đồng thời mở rộng những cách làm hiệu quả theo hướng thực chất.

Mở rộng không gian giáo dục STEM

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo mở rộng không gian để đưa công nghệ mới vào trường phổ thông. Nội dung giáo dục STEM được triển khai dựa trên hai quy trình chính là khám phá khoa học và thiết kế kỹ thuật. Tùy cấp học, nhà trường có thể lồng ghép lập trình, điều khiển, chế tạo robot, dữ liệu, AI và IoT. Các yếu tố nghệ thuật, nhân văn cũng có thể được tích hợp theo hướng STEAM.

Theo thầy Vũ Văn Sáng, Hiệu trưởng Trường THPT Tứ Kỳ (xã Tứ Kỳ), việc tích hợp lập trình, robot, dữ liệu, AI, IoT phù hợp từng cấp học giúp nhà trường chủ động đưa công nghệ vào STEM theo định hướng rõ ràng. Qua đó, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận thực tiễn công nghệ, hiểu hơn yêu cầu nghề nghiệp trong tương lai.

Đặc biệt, hoạt động STEM không bị giới hạn trong khuôn viên trường. Dự thảo cho phép tổ chức tại cơ sở sản xuất, trường đại học, viện nghiên cứu, bảo tàng và những địa điểm phù hợp khác. Việc tổ chức phải bảo đảm tự nguyện, an toàn, có sự đồng thuận của cha mẹ học sinh và không nhằm mục đích quảng cáo, bán hàng.

Với hệ thống sản xuất, doanh nghiệp, làng nghề, cơ sở đào tạo và nghiên cứu đa dạng, Hải Phòng có điều kiện mở rộng không gian STEM ra ngoài lớp học. Tại xã Gia Phúc, làng nghề giày da Hoàng Diệu gắn với vật liệu, máy móc, quy trình kỹ thuật và yêu cầu ngày càng cao về công nghệ. Thầy Phạm Văn Nhuận, Hiệu trưởng THCS Gia Phúc 2 cho biết, mở rộng không gian STEM giúp học sinh thấy rõ hơn mối liên hệ giữa kiến thức và thực tiễn. Việc tổ chức STEM tại cơ sở sản xuất, làng nghề tạo điều kiện để nhà trường khai thác những “lớp học mở”, gắn STEM với giáo dục địa phương, trải nghiệm nghề nghiệp và định hướng tương lai.

Tại Hải Phòng, giáo dục STEM đã có nền tảng tốt. Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng kế hoạch triển khai STEM ngay từ cấp mầm non. Ở tiểu học, các hoạt động STEM/STEAM được đưa vào bài học, trải nghiệm, dự án; nhiều mô hình lớp học STEM, ứng dụng AI được các trường chủ động xây dựng. Ở cấp THCS, THPT, STEM tiếp tục được mở rộng với các bài học, ngày hội, câu lạc bộ, cuộc thi nghiên cứu khoa học, Robotics, AI và các sản phẩm giải quyết vấn đề thực tiễn.

Từ sự chỉ đạo thống nhất của ngành đến sự chủ động, sáng tạo của từng cơ sở giáo dục, STEM đang dần trở thành phương thức giáo dục quen thuộc, góp phần hình thành tư duy khoa học, năng lực sáng tạo, kỹ năng hợp tác và khả năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống cho học sinh.

Theo ông Đỗ Duy Hưng, năm học 2026 - 2027, ngành giáo dục tiếp tục định hướng STEM/STEAM gắn với môn học, trải nghiệm, hướng nghiệp; phát triển tư duy khoa học, tư duy thiết kế, năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số, AI và phối hợp với trường đại học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất.

Nếu được ban hành, thông tư sẽ tạo hành lang pháp lý thống nhất để giáo dục STEM được tổ chức bài bản, linh hoạt, gắn kết hơn với đại học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và thực tiễn sản xuất. Đây là nền tảng quan trọng để giáo dục Việt Nam, trong đó có Hải Phòng, từng bước chuẩn bị nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao cho tương lai.

THẾ ANH