Ngôi đền lưu giữ nhiều bài thuốc Nam quý

Vườn thuốc Nam giữa di tích

Vườn thuốc Nam của Đền Bia có diện tích khoảng 1.200 m², được chia thành 9 ô, tương ứng với 9 bài thuốc và 9 nhóm bệnh phổ biến theo quy định của ngành y tế. Hàng trăm loài dược liệu được trồng, chăm sóc và sắp xếp khoa học, vừa phục vụ hoạt động bảo tồn, vừa giúp người dân, học sinh, sinh viên và du khách có thêm cơ hội tìm hiểu về đặc tính, công dụng của từng loại cây.

Vườn thuốc này gắn với câu chuyện về Đại danh y, thiền sư Tuệ Tĩnh. Từ nhiều thế kỷ trước, vị danh y quê ở vùng đất này đã dành phần lớn cuộc đời nghiên cứu cây thuốc, chữa bệnh cứu người và đề cao việc sử dụng thuốc nam. Tư tưởng “Nam dược trị nam nhân” cũng được thể hiện rõ qua những luống cây thuốc đang được gìn giữ tại đền Bia.

Theo sử liệu, Đại danh y Tuệ Tĩnh tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, sinh năm 1330 tại làng Nghĩa Phú. Ông từng thi đỗ nhưng không lựa chọn con đường làm quan, mà ở lại chùa nghiên cứu y học, trồng thuốc và chữa bệnh cho người dân. Trước cảnh người dân đói nghèo, bệnh tật, ông chế tạo nhiều dược liệu, chữa bệnh không lấy tiền, đồng thời hướng dẫn tăng ni trở thành những người làm thuốc.

Từ những nghiên cứu ấy, Tuệ Tĩnh được người đời suy tôn là “Thánh thuốc Nam”. Di sản ông để lại không chỉ là những bài thuốc hay kinh nghiệm chữa bệnh, mà còn là tư tưởng coi trọng nguồn dược liệu bản địa và chủ động chăm lo sức khỏe cộng đồng.

Theo ông Hà Quang Thành, Trưởng Phòng Quản lý di tích Cẩm Giàng, Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, điểm đặc sắc của vườn thuốc là việc bảo tồn và phát huy nguồn dược liệu bản địa ngay trong không gian di tích. Những cây thuốc quen thuộc được chăm sóc xanh tốt quanh năm. Khu vườn vừa phục vụ học tập, nghiên cứu, vừa giúp du khách hiểu thêm về các loại dược liệu và kinh nghiệm dùng thuốc Nam của cha ông.

Đây còn là địa điểm học tập thực tế của sinh viên ngành Y dược. Nhiều cơ sở đào tạo như Trường Cao đẳng Y dược Tuệ Tĩnh Hà Nội, Trường Cao đẳng Dược Trung ương Hải Dương, Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương đưa sinh viên đến tham quan, học tập, nghiên cứu. Sinh viên có thể trực tiếp quan sát, nhận diện và tìm hiểu về các loại dược liệu trong môi trường thực tế. Đây cũng là điểm tạo nên sự khác biệt của Đền Bia so với nhiều không gian thờ tự khác.

Khu y xá kê đơn, bốc thuốc

Nếu vườn thuốc là nơi lưu giữ cây thuốc thì khu y xá tại đền Bia lại là nơi những giá trị ấy tiếp tục được ứng dụng trong đời sống. Khu y xá gồm ba gian: bắt mạch, kê đơn; bốc thuốc và chẩn trị. Tại đây, các lương y thực hiện việc tư vấn, thăm khám, kê đơn và bốc thuốc cho người dân. Hoạt động này được duy trì từ lâu và trở thành một nét đặc sắc gắn với di tích thờ Tuệ Tĩnh.

Hiện Phòng Chẩn trị y học cổ truyền tại Đền Bia do lương y Nguyễn Văn Cảnh phụ trách. Người dân tìm đến chủ yếu để được tư vấn, kê đơn, bốc thuốc đối với một số bệnh về xương khớp, mất ngủ, kém ăn. Phần lớn là người dân ở các khu vực lân cận. Nhiều dược liệu phục vụ việc bốc thuốc được trồng và chăm sóc ngay trong khuôn viên đền Bia. Hoạt động kê đơn, bốc thuốc tại Đền Bia đã được duy trì từ lâu, qua nhiều thế hệ. Chung quanh đền cũng có nhiều lương y làm thuốc Nam, thuốc Bắc.

Vào dịp Lễ hội Đền Bia, hoạt động này càng trở nên nhộn nhịp. Lễ hội Đền Bia truyền thống được tổ chức hằng năm vào cuối tháng 3, đầu tháng 4 âm lịch, thu hút người dân và khách thập phương. Bên cạnh việc tham quan, chiêm bái, những người có nhu cầu còn có thể được lương y tư vấn, thăm khám, kê đơn và bốc thuốc.

Khuôn viên Đền Bia có diện tích khoảng 4 ha, với hệ thống nghi môn, hồ nước, thủy đình, tiền đường, hậu đường và hậu cung. Trong hậu cung là tượng đồng thờ Đại danh y Tuệ Tĩnh. Tấm bia đá gắn với câu chuyện lịch sử cũng được lưu giữ trong không gian đền.

Giữa không gian ấy, vườn thuốc Nam và khu y xá giúp những giá trị về thuốc Nam và phương châm “Nam dược trị nam nhân” của Tuệ Tĩnh tiếp tục được gìn giữ và phát huy.

LINH LINH