Vũ Dũng và những 'khoảnh khắc vàng' trên sới chọi

Như người lính dấn thân

Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn không đơn thuần là cuộc đọ sức của những “ông trâu”. Trong tâm thức người dân vùng đất Cảng, đây là phong tục, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có lịch sử lâu đời. Trong dòng chảy ấy, Nghệ sĩ nhiếp ảnh - Nhà báo Phạm Vũ Dũng (bút danh Vũ Dũng) là người lặng lẽ ghi lại những giá trị văn hóa bằng ánh sáng.

Sinh năm 1954, nghệ sĩ Vũ Dũng sở hữu hơn 400 giải thưởng nhiếp ảnh trong và ngoài nước. Ông được Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam trao tước hiệu Nghệ sĩ nhiếp ảnh đặc biệt xuất sắc (EVAPA/GOLD) và được Liên đoàn Nghệ thuật Nhiếp ảnh Quốc tế trao tước hiệu Nghệ sĩ Nhiếp ảnh quốc tế (AFIAP). Hầu hết giải thưởng của ông là những tác phẩm về mảnh đất, con người và văn hóa Hải Phòng, trong đó có nhiều chuỗi ảnh về Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn.

Mối duyên của Nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Dũng với chọi trâu Đồ Sơn bắt đầu từ những năm đầu thập niên 1990, khi lễ hội truyền thống này được khôi phục sau thời gian dài gián đoạn. “Ngày còn bé, tôi đã nhìn thấy hình ảnh về lễ hội chọi trâu trưng bày trong Bảo tàng thành phố. Những hình ảnh ấy như một dấu ấn văn hóa không thể nào mờ phai”, nghệ sĩ Vũ Dũng nhớ lại.

Ký ức tuổi thơ cùng mong muốn ghi lại nét sinh hoạt bình dị nhưng mãnh liệt của người dân quê hương thôi thúc ông vác máy bước vào sới chọi. Đến nay, ông có hơn 30 năm cầm máy tại lễ hội, trong đó tròn 28 năm kể từ ngày bức ảnh chọi trâu đầu tiên được trang trọng in trên bìa báo Hải Phòng cuối tuần năm 1998. Tờ báo này đến nay vẫn được ông cẩn thận lưu giữ như một kỷ vật của đời nghề.

Tác nghiệp tại Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn chưa bao giờ là công việc dễ dàng. Trong ký ức của nhà báo Vũ Dũng, những năm 1990, phương tiện tác nghiệp còn thiếu thốn. Máy ảnh cơ dùng film không cho phép chụp liên tục, máy kỹ thuật số thời kỳ đầu lại thiếu ống kính tele cận cảnh. Muốn có góc chụp đẹp, phóng viên phải di chuyển nhanh và nhạy bén.

“Chụp ảnh báo chí chọi trâu, người nghệ sĩ y chang như người lính ra trận”, nghệ sĩ Vũ Dũng chia sẻ. Khi trọng tài phất cờ, hai “ông trâu” từ cánh gà lao ra với tốc độ rất nhanh. Người chụp phải lập tức kiểm soát thiết bị, dự đoán điểm va chạm khi hai ông trâu dập đầu vào nhau. “Khoảnh khắc vàng” có khi chỉ xảy ra trong một phần trăm giây. Không có kinh nghiệm và sự tập trung cao độ, người chụp rất dễ bỏ lỡ.

Sự nguy hiểm luôn rình rập trên sới chọi. Có trận, “ông trâu” mất kiểm soát, lao thẳng về phía trọng tài, lực lượng nhiếp ảnh; cũng có những phút trầm lắng khi chứng kiến trâu thương vong tại chỗ. Thế nhưng, bất chấp nắng nóng hay những cơn mưa tầm tã của tháng Tám âm lịch, ông và các đồng nghiệp vẫn bền bỉ tác nghiệp. Hình ảnh những nhà báo “tác nghiệp trong mưa” trở thành biểu tượng cho sự dấn thân, lòng yêu nghề và khát khao tìm kiếm những khoảnh khắc nghệ thuật của người làm báo đất Cảng.

Lan tỏa bản sắc văn hóa

Nếu người xem thông thường chú ý đến những pha đánh hiểm hóc, thì dưới góc nhìn của một nhà báo văn hóa giàu trải nghiệm như Vũ Dũng, chọi trâu Đồ Sơn mang tầng nghĩa sâu xa hơn. Với câu ca cổ “Dù ai buôn đâu bán đâu / Mùng chín tháng Tám chọi trâu thì về”, ngày hội là điểm hẹn tâm linh, tiếng gọi trở về của những người con xứ biển.

Nhiếp ảnh báo chí của Vũ Dũng không dừng ở việc ghi lại sự thật trực quan. Ống kính của ông hướng đến những giá trị phía sau lễ hội: không gian sới chọi, thần thái hăng hái của các “ông trâu”, nụ cười của người dân hay ánh mắt lo âu của những người vạn chài. Qua hàng nghìn khung hình, lễ hội hiện lên hào sảng, mạnh mẽ nhưng cũng đậm màu sắc tâm linh, tín ngưỡng - nơi gửi gắm ước vọng “mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an”, sóng yên biển lặng cho những chuyến ra khơi.

“Trở thành phóng viên báo Hải Phòng, tôi được Ban Biên tập phân công chụp ảnh bìa mang tính nghệ thuật cho tờ Hải Phòng cuối tuần. Suốt gần 3 thập kỷ, ngày 9/8 âm lịch luôn là ngày vui nhất của tôi. Thời gian trôi đi thật nhanh, biết bao kỷ niệm vui buồn ùa về, mang lại những cảm xúc bất tận thật hào sảng”, nhà báo Vũ Dũng bộc bạch.

Những bức ảnh chọi trâu của ông đăng tải trên báo không chỉ giúp công chúng hiểu hơn về một lễ hội đặc sắc mà còn là những bài học thực tế đối với các thế hệ nhà báo, nghệ sĩ nhiếp ảnh trẻ về kỹ năng dự đoán tình huống, chọn góc chụp và tinh thần dấn thân với nghề.

Nhìn lại hành trình hơn bốn thập niên cầm máy, bên cạnh những bức ảnh về nhà máy, bến cảng, công trường và nhịp sống đô thị Hải Phòng đang vươn ra biển lớn, bộ sưu tập ảnh Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn của NSNA Vũ Dũng vẫn giữ vị trí đặc biệt. Đó là nơi nghệ thuật nhiếp ảnh hòa quyện với nhịp sống, tâm hồn của biển cả.

Với nghệ sĩ Vũ Dũng, chừng nào trái tim còn đập cùng nhịp sóng Đồ Sơn, chừng đó ống kính của ông vẫn tiếp tục tìm kiếm những góc nhìn mới, lưu giữ cho mai sau những “khoảnh khắc vàng” và bản sắc văn hóa của vùng đất biển Hải Phòng.