Siết quy định để chặn dự án 'găm' đất, bỏ hoang đất

Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định dự án Luật Đất đai sửa đổi do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì soạn thảo. Dự kiến, dự án luật sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 2.

Điểm đáng chú ý trong dự thảo lần này là cách tiếp cận mới đối với quỹ đất đã được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án nhưng bị bỏ trống hoặc triển khai không đúng tiến độ.

Thay vì chỉ đặt trọng tâm vào thời điểm Nhà nước thu hồi đất, cơ quan soạn thảo đề xuất sử dụng công cụ tài chính để tạo sức ép xuyên suốt quá trình chậm đưa đất vào khai thác.

Theo đó, chủ đầu tư có thể phải nộp khoản tiền được tính theo hướng lũy tiến tương ứng với thời gian đất chưa được đưa vào sử dụng hoặc sử dụng chậm.

Nếu quá 60 tháng kể từ thời điểm được xác định theo quy định mà đất vẫn chưa được đưa vào sử dụng, Nhà nước sẽ thực hiện thu hồi.

Việc sửa đổi cơ chế xuất phát từ thực tế nhiều dự án được giao đất nhưng triển khai kéo dài, khiến một phần nguồn lực đất đai không được khai thác hiệu quả.

Pháp luật hiện hành đã có cơ chế xử lý dự án không đưa đất vào sử dụng hoặc sử dụng đất chậm tiến độ. Tuy nhiên, theo cơ quan soạn thảo, quá trình áp dụng còn phát sinh không ít vướng mắc.

Một trong những vấn đề được chỉ ra là chưa có sự phân định đủ rõ giữa trường hợp “không đưa đất vào sử dụng” với tình huống “tiến độ sử dụng đất chậm 24 tháng so với tiến độ ghi trong dự án đầu tư”.

Sự thiếu thống nhất về tiêu chí xác định khiến cơ quan quản lý gặp khó khi xác định thời điểm vi phạm, trách nhiệm của nhà đầu tư cũng như lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp.

Trong khi đó, nếu chỉ tiếp tục gia hạn cho các dự án chậm triển khai, thời gian đất nằm trong tình trạng chưa được khai thác có thể kéo dài thêm. Điều này đặt ra yêu cầu phải có một cơ chế đủ sức ràng buộc chủ đầu tư nhưng vẫn phân biệt được nguyên nhân chậm tiến độ.

Dự thảo vì vậy chuyển một phần trọng tâm sang chế tài tài chính. Khi khoản tiền phải nộp tăng theo thời gian, chi phí của việc tiếp tục để đất “nằm im” cũng tăng lên, qua đó tạo động lực kinh tế để chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ.

Nghị quyết 21 của Trung ương đặt yêu cầu tăng cường giám sát, xử lý tình trạng vi phạm trong quản lý, sử dụng đất, đồng thời nghiên cứu chính sách phù hợp đối với đất bỏ hoang, đất không được đưa vào sử dụng.

Trong bối cảnh đó, nếu chủ đầu tư chỉ phải đối mặt với nguy cơ thu hồi ở cuối chu kỳ 60 tháng, hiệu quả răn đe của chính sách phụ thuộc đáng kể vào mức độ của khoản tiền lũy tiến trong từng giai đoạn.

Giải trình về vấn đề này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết pháp luật hiện hành đang cho phép gia hạn thời gian sử dụng đất không quá 24 tháng. Nếu hết thời gian được gia hạn mà chủ đầu tư vẫn chưa hoàn thành đầu tư xây dựng, Nhà nước sẽ thu hồi đất.

Dự thảo sửa đổi lựa chọn phương án khác. Trong 60 tháng, thay vì chỉ chờ đến thời điểm cuối để xem xét thu hồi, chủ đầu tư phải chịu khoản nghĩa vụ tài chính tăng dần theo thời gian chậm sử dụng đất.

Chỉ khi hết thời hạn 60 tháng mà đất vẫn chưa được đưa vào sử dụng, biện pháp thu hồi mới được đặt ra.