Kết nối cảng biển, nâng sức cạnh tranh đường sắt
Vận tải đường sắt Hải Phòng còn hạn chế do thiếu kết nối trực tiếp với cảng biển, làm tăng chi phí trung chuyển và giảm sức cạnh tranh.
Kết nối hạn chế
Sản lượng hàng hóa qua cảng Hải Phòng ngày càng tăng, song vận tải vẫn phụ thuộc lớn vào đường bộ. Hiện hơn 80% lượng hàng được vận chuyển bằng đường bộ, đường thủy nội địa chiếm gần 10%, trong khi đường sắt chưa đến 2%. Tỷ trọng này chưa tương xứng với vai trò đầu mối cảng biển lớn của thành phố và nhu cầu vận chuyển hàng hóa đường dài từ các tỉnh, thành phố phía bắc về cảng và chiều ngược lại.
Theo ông Trần Văn Hạnh, Giám đốc Chi nhánh Vận tải đường sắt Hải Phòng, sản lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường sắt những năm gần đây giảm do nhiều nguyên nhân. Sản xuất, kinh doanh gặp khó khăn làm giảm nhu cầu vận chuyển của doanh nghiệp. Nguồn hàng lớn là quặng apatit vận chuyển từ Lào Cai về Hải Phòng phục vụ sản xuất phân bón của một doanh nghiệp trên địa bàn cũng đang tạm dừng khai thác, tác động đáng kể đến sản lượng vận tải đường sắt. Đáng chú ý, kết nối hạ tầng đang là điểm nghẽn ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của phương thức vận tải này.
Trước đây, hàng hóa bằng đường sắt có thể tới thẳng các cảng Hoàng Diệu, Chùa Vẽ, Green Port. Hiện nay, do các cảng này tạm ngừng hoạt động để thi công cầu Nguyễn Trãi, đường sắt chỉ còn kết nối tới cảng Vật Cách. Hàng hóa tới Vật Cách vẫn phải tiếp tục trung chuyển bằng phương tiện khác để đưa ra tàu mẹ hoặc các cảng lớn.
Mỗi công đoạn trung chuyển phát sinh thêm chi phí vận tải, xếp dỡ và lưu bãi, làm thu hẹp lợi thế chi phí của đường sắt khi tính trên toàn bộ hành trình. Đây cũng là điểm khác biệt lớn so với đường bộ, khi xe container có thể vận chuyển trực tiếp từ cảng đến kho hàng, khu công nghiệp của doanh nghiệp. Trong khi đó, hàng hóa đi đường sắt vẫn phải sử dụng phương tiện khác ở đầu hoặc cuối hành trình nếu không kết nối trực tiếp với cảng biển.
Kéo đường sắt đến gần cảng biển
Muốn tăng thị phần vận tải đường sắt, trước hết cần cải thiện kết nối với cảng biển, khu công nghiệp và trung tâm logistics. Đây là điều kiện để giảm trung chuyển, rút ngắn hành trình và nâng sức cạnh tranh.
Trước mắt, ga Vật Cách cần được định hướng trở thành đầu mối hàng hóa quan trọng trong giai đoạn các cảng kết nối trực tiếp với đường sắt tạm dừng hoạt động. Tuy nhiên, về lâu dài, cần tổ chức hệ thống kết nối trực tiếp giữa đường sắt với các khu vực có sản lượng hàng hóa lớn, nhất là các cảng khu vực Đình Vũ, Lạch Huyện.
Đây cũng là ý nghĩa của việc đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, được kỳ vọng kết nối hành lang công nghiệp phía Bắc với hệ thống cảng biển Hải Phòng.
Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty CP Vinawood HY Vũ Đình Tuyên (xã Kẻ Sặt) cho rằng, các đầu mối hàng hóa cần được tính toán đồng bộ ngay từ khâu quy hoạch. Ga hàng hóa, bãi container, trung tâm logistics, đường kết nối và hệ thống xếp dỡ phải phù hợp với nhu cầu thực tế. Nếu tuyến đường sắt chỉ kết nối được với một đầu mối, trong khi hàng hóa vẫn phải trung chuyển qua nhiều phương tiện, hiệu quả đầu tư sẽ khó phát huy đầy đủ.
Cùng với đầu tư hạ tầng, doanh nghiệp vận tải cần đổi mới phương thức cung cấp dịch vụ. Thay vì chỉ khai thác vận chuyển “ga đến ga”, cần tổ chức dịch vụ logistics trọn gói, kết nối đường sắt với đường bộ, đường thủy và hệ thống kho bãi. Qua đó, chủ hàng có thể giao, nhận hàng thuận tiện hơn, giảm số lần nâng hạ, trung chuyển.
Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, đường sắt có lợi thế rõ hơn với các hành trình từ khoảng 100 km trở lên, nhất là khi tổ chức được nguồn hàng hai chiều. Chi phí vận chuyển có thể thấp hơn đường bộ 15 - 20%.
Theo Chủ tịch Hiệp hội Vận tải Hải Phòng Lê Văn Tiến, cần nhìn vận tải đường sắt trong tổng thể hệ thống vận tải hàng hóa của thành phố. Khi sản lượng hàng hóa qua cảng tiếp tục tăng, phụ thuộc quá lớn vào đường bộ sẽ làm gia tăng áp lực lên các tuyến giao thông kết nối cảng, đồng thời tăng chi phí duy tu hạ tầng và nguy cơ ùn tắc.
Để đường sắt tăng thị phần vận tải hàng hóa, điểm nghẽn lớn nhất vẫn là kết nối với nguồn hàng và cảng biển. Khi giảm được khâu trung chuyển, rút ngắn thời gian và hạ chi phí logistics, đường sắt sẽ có thêm cơ hội cạnh tranh, chia sẻ áp lực với đường bộ.