Ấn Độ - Trung Quốc hướng tới quan hệ ổn định, cùng phát triển

Nỗ lực hàn gắn quan hệ

Từng trải qua giai đoạn căng thẳng nghiêm trọng, đặc biệt sau các cuộc đụng độ tại thung lũng Galwan năm 2020, Ấn Độ và Trung Quốc đang có những động thái nhằm cải thiện quan hệ, tăng cường hợp tác và kiểm soát các bất đồng vì lợi ích phát triển.

Theo đài RT, quan hệ giữa hai nước bắt đầu có những chuyển biến đáng kể từ Hội nghị thượng đỉnh BRICS tại Kazan năm 2024. Đây là cuộc gặp song phương chính thức có cấu trúc đầu tiên giữa Ấn Độ và Trung Quốc kể từ sau căng thẳng tại Galwan, nơi hai bên lần đầu tiên có người thiệt mạng trong gần 45 năm.

Những dấu hiệu cải thiện quan hệ ngày càng rõ nét. Các chuyến bay trực tiếp giữa hai nước được nối lại, một số tuyến thương mại cũ bắt đầu mở cửa trở lại. Người dân Ấn Độ cũng tiếp tục các chuyến hành hương Kailash Mansarovar tới núi Kailash, địa danh linh thiêng của người Hindu nằm tại Khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc.

Đáng chú ý, bất chấp vấn đề biên giới còn phức tạp, New Delhi và Bắc Kinh đang cho thấy khả năng duy trì đối thoại và mở rộng hợp tác trong những lĩnh vực có lợi ích chung. Những biến động trên trường quốc tế cũng thúc đẩy hai nước kiểm soát bất đồng, thay vì để căng thẳng tiếp tục gia tăng.

Vòng đàm phán lần thứ 25 giữa các Đại diện đặc biệt về vấn đề biên giới Ấn Độ - Trung Quốc vừa được tổ chức trong chuyến thăm Trung Quốc của Cố vấn An ninh quốc gia Ấn Độ Ajit Doval. Một ngày sau cuộc đàm phán, hai nước ra tuyên bố chung gồm 8 điểm với những nội dung giống nhau.

Đáng chú ý, hai bên cam kết thúc đẩy đàm phán về khuôn khổ giải quyết vấn đề biên giới trên cơ sở Thỏa thuận về các tham số chính trị và nguyên tắc chỉ đạo giải quyết vấn đề biên giới Ấn Độ - Trung Quốc ký năm 2005. Việc duy trì cơ chế đối thoại cho thấy hai nước lựa chọn cách tiếp cận kiểm soát khác biệt, tránh để vấn đề biên giới trở thành điểm nóng mới.

Một nội dung quan trọng khác là quyết định tổ chức cuộc họp tiếp theo của Cơ chế Chuyên gia về các dòng sông xuyên biên giới Ấn Độ - Trung Quốc vào cuối tháng này, đồng thời duy trì liên lạc về việc chia sẻ dữ liệu thủy văn.

Đây là vấn đề có ý nghĩa đối với Ấn Độ trong bối cảnh Trung Quốc được cho là đang xây dựng một đập lớn trên sông Brahmaputra, con sông được gọi là Yarlung Tsangpo ở phía Tây Tạng. Những trận lũ quét gây thiệt hại về người gần đây tại Nepal, khu vực giáp Tây Tạng, càng cho thấy tầm quan trọng của việc duy trì chia sẻ dữ liệu và phối hợp về nguồn nước xuyên biên giới.

Lợi ích chung thúc đẩy hợp tác

Nhu cầu hợp tác không chỉ xuất phát từ vấn đề biên giới hay nguồn nước. Ấn Độ và Trung Quốc đều là những nước nhập khẩu năng lượng, trong khi căng thẳng tại Trung Đông gần đây làm thu hẹp đáng kể các lựa chọn về nguồn cung.

Trước đây, cả hai từng nhập khẩu dầu từ Iran, dù hiện không còn duy trì hoạt động này. Các biện pháp trừng phạt của Mỹ cũng tác động tới hoạt động xuất khẩu của hai nước sang thị trường Mỹ, khiến việc duy trì và mở rộng hợp tác kinh tế trở thành lợi ích chung.

Ấn Độ hiện tăng nhập khẩu dầu thô từ Nga cũng như từ các nước như Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Venezuela. Trong khi đó, Trung Quốc cũng đang đối mặt với những sức ép kinh tế từ bên ngoài, trong đó có các mức thuế do Mỹ áp đặt.

Bất chấp những khác biệt chính trị, thương mại song phương giữa Ấn Độ và Trung Quốc vẫn đạt 151,1 tỷ USD trong năm tài chính kết thúc ngày 31/3. Con số này cho thấy lợi ích kinh tế giữa hai nền kinh tế lớn tạo ra động lực đáng kể để hai bên duy trì quan hệ ổn định.

Ấn Độ và Trung Quốc cũng có quan hệ gần gũi với Nga, một trong những sợi dây kết nối các thành viên BRICS. Hai nước cùng phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung năng lượng từ Nga, trong khi Nga vẫn là một trong những nhà cung cấp quốc phòng quan trọng của Ấn Độ.

Thủ tướng Ấn Độ và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gần đây cũng gặp nhau bên lề Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) tại Bishkek. Theo kế hoạch, ông Tập Cận Bình sẽ tới Ấn Độ dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS tại New Delhi ngày 12-13/9. Đây sẽ là chuyến thăm Ấn Độ đầu tiên của ông kể từ năm 2019.

Những diễn biến trên cho thấy New Delhi và Bắc Kinh đang tìm cách đưa quan hệ trở lại quỹ đạo ổn định hơn. Mục tiêu không nhất thiết là xóa bỏ ngay mọi bất đồng, mà trước hết là kiểm soát khác biệt, duy trì đối thoại và mở rộng những lĩnh vực hai bên cùng có lợi.

Những điểm còn khác biệt

Dù quan hệ có dấu hiệu cải thiện, Ấn Độ và Trung Quốc vẫn tồn tại nhiều khác biệt chiến lược. Vấn đề biên giới chưa được giải quyết triệt để; quan hệ của Trung Quốc với Pakistan cũng là một trong những mối quan tâm lớn của New Delhi.

Trung Quốc và Pakistan hợp tác trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là quốc phòng và cơ sở hạ tầng. Hành lang Kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC) là một trong những dự án trọng điểm của hai nước, trong khi Pakistan cũng là thành viên của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).

Đây cũng là điểm khác biệt giữa Ấn Độ và Trung Quốc khi New Delhi chưa tham gia sáng kiến do Bắc Kinh dẫn dắt. Trong lĩnh vực kinh tế, dù quan hệ song phương đang có dấu hiệu khôi phục, các doanh nghiệp Ấn Độ vẫn gặp một số khó khăn trong việc xin thị thực Trung Quốc.

Ấn Độ cũng quan tâm tới ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc tại các quốc gia láng giềng. Sau khi bà Sheikh Hasina rời vị trí Thủ tướng Bangladesh, các lực lượng có quan điểm chống Ấn Độ được cho là gia tăng ảnh hưởng tại nước này. Cựu lãnh đạo chính quyền lâm thời Muhammad Yunus và Thủ tướng mới Tariq Rahman cũng được nhìn nhận là có quan hệ gần gũi với Trung Quốc hơn so với Ấn Độ.

Những khác biệt này cho thấy cải thiện quan hệ không đồng nghĩa với việc các bất đồng chiến lược đã được giải quyết. Tuy nhiên, chính sự đan xen về lợi ích kinh tế, năng lượng và vị thế quốc tế đang tạo thêm động lực để hai nước lựa chọn đối thoại, kiểm soát căng thẳng và duy trì không gian hợp tác.

Trong bối cảnh đó, Afghanistan có thể trở thành một lĩnh vực mà Ấn Độ và Trung Quốc cùng có lợi ích khi phối hợp, bởi cả hai đều hưởng lợi từ một Afghanistan hòa bình và phát triển.

Con đường phía trước vẫn còn nhiều trở ngại. Tuy nhiên, lợi ích của cả Ấn Độ và Trung Quốc nằm ở việc không để những khác biệt hiện nay trở thành các điểm nóng mới. Hai nước có thể không đồng quan điểm về nhiều vấn đề, nhưng vẫn có những lợi ích chung đủ lớn để hợp tác và cùng phát triển.

Quan hệ của Trung Quốc với một số nước Đông Á như Hàn Quốc và Nhật Bản cho thấy hai bên vẫn có thể duy trì quan hệ kinh tế trong khi tồn tại những bất đồng chính trị. Theo RT, Ấn Độ và Trung Quốc cũng có thể theo đuổi mô hình tương tự, hướng tới một mối quan hệ ổn định hơn, trong đó cạnh tranh được kiểm soát và hợp tác được mở rộng vì lợi ích lâu dài của người dân hai nước.

H.A (theo TTXVN)