'Lá chắn thép' của thanh niên trước những dị phẩm văn học

Trong dòng chảy mạnh mẽ của thời đại số và mạng xã hội, cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng, văn hóa diễn ra ngày càng quyết liệt, phức tạp và tinh vi.

Nếu trước đây những quan điểm sai trái thường xuất hiện dưới hình thức những luận điệu chính trị trực diện, thì ngày nay chúng có thể được “mềm hóa”, “đời thường hóa”, khoác lên mình vỏ bọc của giáo dục khai phóng, văn chương, giải trí, đối thoại thế hệ hay những cách tiếp cận được quảng bá là “độc lập”, “mới mẻ”, “khác biệt”, “phá cách”.

Chính vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng, bảo vệ lịch sử dân tộc, bảo vệ hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thế hệ tiền bối cách mạng không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chuyên trách, mà là trách nhiệm của toàn xã hội, trong đó thanh niên Việt Nam phải là lực lượng tiên phong, xung kích.

Tư tưởng Hồ Chí Minh - điểm tựa để không dao động trước những “làn sóng” thông tin sai lệch, phản cách mạng

Đối với thế hệ trẻ, việc học tập và làm theo Bác chính là “lá chắn thép” giúp định hình bản lĩnh chính trị, nâng cao tri thức và phương pháp đấu tranh trước các luồng thông tin sai lệch.

Sự việc liên quan đến ấn phẩm “Chuyện với Thanh - Lời kể mới về ánh sáng” thời gian gần đây là một ví dụ điển hình.

Lịch sử có thể được tiếp cận qua nhiều góc nhìn mới nhưng không thể bị bóp méo; sự sáng tạo nghệ thuật không thể trở thành cái cớ để tầm thường hóa các giá trị thiêng liêng. Nhà thơ người Nga Rasul Gamzatov từng đưa ra lời cảnh tỉnh nổi tiếng về trách nhiệm đối với quá khứ: “Nếu anh bắn vào quá khứ bằng súng lục thì tương lai sẽ bắn anh bằng đại bác".

Ấn phẩm “Chuyện với Thanh” gây bức xúc dư luận khi cố tình gán ghép các thuật ngữ kinh doanh, thương trường hiện đại vào hành trình cứu nước gian khổ của Nguyễn Ái Quốc và các thế hệ tiền bối.

Tác phẩm sử dụng ngôn từ dung tục, suồng sã để mô tả việc nghiên cứu lý luận cách mạng, ví von thiếu tôn trọng các vĩ nhân lịch sử với vai trò học sinh. Nguy hiểm hơn cả là cách dẫn dắt tư duy: tách sự kiện ra khỏi bối cảnh lịch sử, đơn giản hoá những hy sinh lớn lao thành chuyện đời thường, làm suy giảm niềm tin và gây ra nhận thức lệch lạc ở người trẻ.

Bài học cho thế hệ trẻ hôm nay là muốn đứng vững trước các luồng thông tin trái chiều thì phải có nền tảng tư tưởng vững chắc. Thiếu tri thức lịch sử, người trẻ dễ đồng nhất “khác biệt” với “đúng đắn”, coi việc phủ định quá khứ là “tư duy độc lập”.

Học tập tư tưởng Hồ Chí Minh giúp thanh niên xây dựng “bộ lọc” thông tin hiệu quả. Trước một luồng quan điểm mới, người trẻ cần chủ động đặt câu hỏi về nguồn gốc, căn cứ lịch sử, bối cảnh xuất hiện và động cơ diễn giải, từ đó hình thành tư duy chặt chẽ và biện chứng.

Một “lá chắn” dù vững chắc đến đâu cũng cần một vật liệu đủ bền vững từ bên trong. Đối với người thanh niên trẻ, vật liệu ấy chính là đạo đức. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng đạo đức cách mạng.

Những chuẩn mực như “trung với nước, hiếu với dân”; cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; tinh thần phụng sự giai cấp, phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân không phải những khẩu hiệu để treo trên tường mà phải được thể hiện bằng hành vi cụ thể trong học tập, công tác và đời sống.

Điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng hiện nay, bởi có những thời điểm, người ta có thể bị cuốn vào nhu cầu thể hiện bản thân, mong muốn gây chú ý, tạo “hiện tượng”, thu hút lượt xem, lượt thích bằng những phát ngôn cực đoan hoặc cách tiếp cận cố tình gây tranh cãi.

Một người có tri thức nhưng thiếu đạo đức và trách nhiệm xã hội vẫn có thể gây ra hậu quả rất nghiêm trọng. Bác từng căn dặn: “Có tài mà không có đức thì vô dụng, có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó".

Khi có lòng biết ơn sâu sắc đối với thế hệ đi trước, người trẻ sẽ không dễ dàng tiếp nhận những cách diễn đạt hời hợt về quá khứ. Lòng biết ơn chính là thứ tạo nên trách nhiệm và chính trách nhiệm sẽ tạo nên bản lĩnh. Và bản lĩnh ấy chính là phần cốt lõi của “lá chắn thép” trên mặt trận tư tưởng.

Phong cách Hồ Chí Minh - phương thuốc chống lại sự hời hợt và cực đoan

Giữa một thế giới thông tin vận động từng giây, một trong những nguy cơ lớn nhất là con người ngày càng dễ đưa ra kết luận quá nhanh. Một tiêu đề có thể được đọc thay cho cả bài báo, một đoạn video vài chục giây có thể được xem như toàn bộ sự thật, một câu trích dẫn tách khỏi bối cảnh có thể bị chia sẻ hàng nghìn lần, một nhận định sai có thể được lặp lại đủ nhiều để khiến người tiếp nhận tưởng rằng đó là sự thật. Bởi vậy, học phong cách Hồ Chí Minh hôm nay cần đặc biệt coi trọng phong cách tư duy khoa học, cụ thể, sâu sát thực tế.

Một vấn đề lịch sử phải được nhìn nhận trong hoàn cảnh lịch sử của nó; một con người phải được đánh giá qua toàn bộ quá trình hoạt động và những đóng góp thực tế; một sự kiện lịch sử phải được đặt trong mối quan hệ giữa nguyên nhân, diễn biến và kết quả, chứ không thể tùy tiện tách một dữ kiện rồi dùng nó để phủ định toàn bộ lịch sử.

Đây phải là chuẩn mực trong quá trình đấu tranh không chỉ trong cuộc sống thường ngày mà còn trên cả không gian mạng. Để phản bác một cách viết suồng sã, ta không thể sử dụng một cách ứng xử suồng sã hơn. Để đấu tranh với sự cực đoan, ta không thể dùng cực đoan để đối chọi. Để bảo vệ hình tượng tốt đẹp của những vị anh hùng dân tộc, ta không thể sử dụng những lời lẽ thiếu văn hóa. Cách mà người trẻ bảo vệ chân lý, lẽ phải cũng cần thể hiện được phẩm chất của thanh niên Việt Nam có lý tưởng cao đẹp.

Phương pháp Hồ Chí Minh - biến lòng yêu nước thành năng lực đấu tranh có lý, có tình

Thực tiễn cho thấy, khi đối diện với những sản phẩm văn hóa có nội dung lệch lạc, phản ứng đầu tiên của nhiều người thường là bức xúc. Sự bức xúc trước việc xuyên tạc lịch sử hay xúc phạm những biểu tượng thiêng liêng của dân tộc là điều dễ hiểu.

Nhưng chỉ bức xúc thôi chưa đủ, trên mặt trận tư tưởng, muốn đấu tranh hiệu quả cần phải có kiến thức, chứng cứ, lập luận và phương pháp. Học tập phương pháp Hồ Chí Minh chính là học cách nói có bằng chứng, luận cứ, đấu tranh có lý, có tình, thuyết phục con người bằng sự thật và thực tiễn.

Khi gặp một thông tin nghi vấn, cán bộ, đoàn viên, thanh niên cần biết kiểm tra nguồn gốc xuất xứ của nó. Khi gặp một dữ kiện lịch sử, phải đối chiếu với tài liệu chính thống. Khi thấy một trích dẫn, cần kiểm tra trích dẫn đó có đầy đủ bối cảnh hay không. Khi đấu tranh với một quan điểm sai trái, phải chỉ rõ sai ở đâu, sai thế nào, sai về dữ kiện hay sai về phương pháp suy luận.

Đây là điểm rất quan trọng. Bởi đấu tranh tư tưởng không phải là “gắn nhãn” cho người khác mà mục tiêu cao hơn là giúp người khác nhận ra đâu là sự thật, đâu là sự xuyên tạc, từ đó củng cố nhận thức và niềm tin của họ.

Trong trường hợp những ấn phẩm như “Chuyện với Thanh”, sự đấu tranh có hiệu quả phải bắt đầu từ việc phân tích cụ thể cách sử dụng ngôn từ, cách lựa chọn dữ kiện, cách đặt nhân vật vào những hệ quy chiếu không phù hợp và cách diễn giải có nguy cơ làm người đọc hiểu sai lịch sử. Đó chính là phương pháp đấu tranh khoa học.

Muốn có “lá chắn thép”, phải rèn luyện nó mỗi ngày, “lá chắn thép” trên mặt trận tư tưởng không tự nhiên mà có, nó phải được rèn luyện thường xuyên.

Trước hết, cần tiếp tục đổi mới giáo dục chính trị, lịch sử và truyền thống theo hướng thiết thực, hấp dẫn và có tính đối thoại cao. Đặc biệt là những vấn đề đang diễn ra trong đời sống xã hội cần được đưa ngay vào sinh hoạt, học tập dưới dạng tình huống.

Có thể lấy ngay những tranh luận xung quanh một ấn phẩm gây dư luận để đoàn viên, thanh niên cùng phân tích xem chi tiết nào là dữ kiện, chi tiết nào là ngụy biện, suy diễn, sai lầm nằm ở phương pháp tiếp cận hay ở nguồn tài liệu. Nếu gặp nội dung tương tự trên mạng xã hội thì nên xử lý ra sao?

Khi người học trực tiếp tham gia quá trình nhận diện vấn đề, kiến thức lý luận sẽ không còn xa rời thực tế. Việc đấu tranh từ đó đạt được hiệu quả thực tế và có giá trị lâu dài.

Cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng trong thời đại số sẽ còn lâu dài và khó khăn. Những sản phẩm có nội dung lệch lạc, những cách diễn giải phiến diện về lịch sử hay những thông tin sai lệch chắc chắn không dừng lại ở một cuốn sách, một bài viết hay một vụ việc cụ thể.

Hình thức có thể thay đổi, phương tiện có thể thay đổi, cách thức truyền bá có thể ngày càng tinh vi nhưng có một điều chắc chắn không thể thay đổi, đó là khi con người có nền tảng tư tưởng chính trị vững vàng, có tri thức, có đạo đức, có phương pháp khoa học và có trách nhiệm thì những thông tin độc hại rất khó có thể làm họ dao động.

Đó chính là ý nghĩa đặc biệt của việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đối với thanh niên hôm nay.

Trước những dị phẩm văn học, văn hóa có nội dung sai lệch, xuyên tạc lịch sử, tầm thường hóa lãnh tụ và những giá trị thiêng liêng của dân tộc, thanh niên không thể đứng ngoài. Nhưng sự bảo vệ hiệu quả nhất không chỉ nằm ở lời phản bác mà nó còn nằm trong chính bản lĩnh của mỗi con người.

Một thanh niên có lý tưởng là một “lá chắn”, một tập thể đoàn kết, kỷ luật, giàu tri thức và trách nhiệm là một “lá chắn”. Khi hàng vạn “lá chắn” ấy cùng được tôi luyện bằng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, chúng sẽ hợp thành “lá chắn thép” vững chắc đủ sức đề kháng trước mỗi đợt sóng dữ tấn công vào mặt trận tư tưởng của thế hệ trẻ Việt Nam.

VĂN HỌC