Houthi siết Bab al-Mandeb, Saudi Arabia đối mặt nguy cơ mới

Các bước tiến quân sự mới đây của lực lượng Houthi hướng tới eo biển Bab al-Mandeb đang đặt Saudi Arabia trước nguy cơ lớn, trong bối cảnh Riyadh buộc phải chuyển hướng tuyến xuất khẩu dầu từ phía đông sang phía tây.

Xung đột khiến eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng, buộc Saudi Arabia gia tăng sử dụng đường ống Đông - Tây để vận chuyển dầu từ mỏ Abqaiq qua bán đảo Arab tới cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ, trước khi đưa ra thị trường quốc tế qua eo biển Bab al-Mandeb. Ngày 11/9/2026, các tay súng Houthi tiến tới đảo Perim và sau đó tuyên bố kiểm soát đảo Mayun, qua đó gia tăng khả năng đe dọa tuyến hàng hải quan trọng này.

Điểm yếu của Riyadh là dù có thể tránh eo biển Hormuz bằng đường ống Đông - Tây, dầu vẫn phải đi qua một nút thắt hàng hải khác là Bab al-Mandeb. Được xây dựng nhằm giảm phụ thuộc vào Hormuz, tuyến đường ống này hiện lại khiến Saudi Arabia phụ thuộc nhiều hơn vào tuyến hàng hải qua Biển Đỏ.

Theo Al Jazeera, từ khi chiến tranh bùng phát ngày 28/2/2026, Saudi Arabia đã nâng công suất vận hành đường ống Đông - Tây từ khoảng 5 triệu lên 7 triệu thùng dầu/ngày. Cùng thời gian, lượng dầu vận chuyển qua Bab al-Mandeb tăng khoảng 21%. Như vậy, rủi ro đối với hoạt động xuất khẩu dầu của Riyadh chỉ chuyển từ một điểm nghẽn sang điểm nghẽn khác.

Trước chiến sự, khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu đi qua eo biển Hormuz. Nếu Bab al-Mandeb bị đóng cửa, khoảng 7% nguồn cung sản phẩm dầu mỏ toàn cầu và 12% thương mại thế giới có thể bị ảnh hưởng. Ngày 12/9/2026, Reuters dẫn lời ông David Schenker, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ, nhận định khả năng các lực lượng thân Iran gây sức ép đồng thời lên hai eo biển là kịch bản xấu nhất đối với an ninh năng lượng toàn cầu.

Houthi không nhất thiết phải phong tỏa hoàn toàn Bab al-Mandeb mới có thể gây thiệt hại cho Saudi Arabia. Việc kiểm soát các vị trí chiến lược giúp lực lượng này gia tăng khả năng sử dụng vũ khí tầm ngắn, thủy lôi và tiếp cận tàu thuyền với chi phí thấp hơn. Houthi cũng áp dụng chiến thuật gây sức ép có mục tiêu, khi tuyên bố hoạt động thương mại quốc tế vẫn an toàn nhưng duy trì lệnh cấm riêng đối với tàu chở dầu của Saudi Arabia.

Sức ép với Saudi Arabia gia tăng khi Houthi không chỉ đe dọa tuyến hàng hải mà còn mở rộng tấn công vào hạ tầng năng lượng trên đất liền. Những ngày gần đây, lực lượng này sử dụng tên lửa và UAV nhằm vào các cơ sở dân sự, kinh tế tại Abha, Khamis Mushait, Jazan và Najran.

Bộ Năng lượng Saudi Arabia cho biết sau các vụ tấn công bằng UAV xuất phát từ Iraq sáng 10/9, đường ống Đông - Tây đã được đóng “như một biện pháp phòng ngừa”. Diễn biến này xảy ra khi Houthi củng cố vị trí tại Biển Đỏ, khiến cả đường ống lẫn tuyến hàng hải trong hành lang xuất khẩu dầu phía tây cùng chịu sức ép.

Nếu đường ống hoạt động nhưng Bab al-Mandeb không an toàn, Riyadh khó đưa dầu từ Yanbu tới các thị trường châu Á. Ngược lại, nếu Bab al-Mandeb thông suốt nhưng đường ống bị tấn công, dầu từ phía đông cũng khó tới Yanbu. Rủi ro vì thế nằm ở toàn bộ chuỗi xuất khẩu năng lượng phía tây, thay vì một điểm nghẽn riêng lẻ.

Đòn bẩy của Houthi nằm ở khả năng thu hẹp lựa chọn chiến lược của Saudi Arabia. Riyadh có thể đáp trả bằng không kích, nhưng kinh nghiệm từ cuộc chiến năm 2015 cho thấy ưu thế trên không không đủ để loại bỏ Houthi, lực lượng vẫn kiểm soát Sanaa và phần lớn miền Bắc Yemen.

Ngược lại, không phản ứng có thể tạo điều kiện để Houthi củng cố vị trí tại cửa ngõ tuyến xuất khẩu dầu mà Saudi Arabia ngày càng phụ thuộc.

Sau khi Houthi chiếm Mocha, Chủ tịch Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen Rashad al-Alimi cảnh báo Bab al-Mandeb “không thể trở thành một eo biển Hormuz khác”, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế can thiệp.

Cảnh báo này cho thấy rủi ro chiến lược đang gia tăng: một lực lượng thân Iran có thể gây sức ép lên cửa ngõ phía Nam Biển Đỏ đúng lúc Hormuz ở phía Đông cũng bị gián đoạn. Tuyến xuất khẩu phía tây vì thế có nguy cơ trở thành một điểm nghẽn mới đối với Saudi Arabia.

QM (theo TTXVN)