Nâng hiệu quả thực thi các FTA

Chủ động nâng khả năng đáp ứng

Việt Nam hiện tham gia 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đang có hiệu lực. Các FTA tạo cơ hội để hàng hóa tiếp cận thị trường với thuế suất ưu đãi, nhưng để được hưởng lợi, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ và các yêu cầu về chất lượng, kỹ thuật, lao động, môi trường.

Với hơn 3.200 doanh nghiệp trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu và hơn 1.800 doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu, việc thực thi hiệu quả các FTA có tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của Hải Phòng.

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của thành phố đạt 91,72 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt 50,14 tỷ USD, tăng 8,5% so với năm 2024. Trong 8 tháng năm 2026, xuất khẩu đạt 42,2 tỷ USD, tăng 14,6% so với cùng kỳ, bằng 81,2% kế hoạch năm và vượt kịch bản; nhập khẩu đạt 31,1 tỷ USD, tăng 18,56%.

Điện tử, linh kiện điện tử, máy móc, thiết bị, dệt may và da giày tiếp tục là những nhóm hàng xuất khẩu chủ lực. Tuy nhiên, nhiều ngành vẫn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu, ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ để được hưởng ưu đãi thuế quan.

Tại Công ty Cổ phần May Hai, phần lớn sản phẩm được xuất khẩu sang EU và Hoa Kỳ. Theo ông Đỗ Nam Hải, Phó Tổng Giám đốc công ty, các FTA giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, duy trì sản xuất và việc làm cho hàng nghìn lao động. Tuy nhiên, ưu đãi thuế quan chỉ là điều kiện cần; doanh nghiệp phải tiếp tục đổi mới công nghệ, chuẩn hóa quy trình và đáp ứng tiêu chuẩn của từng thị trường.

Đối với ngành dệt may, doanh nghiệp phải kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu, hồ sơ xuất xứ và các công đoạn sản xuất. Các thị trường nhập khẩu ngày càng chú trọng điều kiện lao động, mức tiêu hao năng lượng, phát thải và khả năng truy xuất nguyên liệu. Nếu không đáp ứng kịp thời, doanh nghiệp khó duy trì đơn hàng dù có lợi thế về giá.

Thực tế cho thấy, khả năng tận dụng FTA trước hết phụ thuộc vào năng lực của doanh nghiệp. Xúc tiến thương mại giúp tìm kiếm đối tác, ưu đãi thuế quan góp phần giảm giá thành, nhưng để duy trì thị trường, doanh nghiệp vẫn phải bảo đảm chất lượng sản phẩm, nguồn nguyên liệu và năng lực cung ứng.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, khó khăn còn đến từ hạn chế về nhân lực chuyên trách, khả năng cập nhật các cam kết và chi phí đầu tư đáp ứng tiêu chuẩn mới. Vì vậy, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, cần có sự hỗ trợ cụ thể, phù hợp với từng ngành hàng và thị trường.

Hỗ trợ sát nhu cầu doanh nghiệp

Theo kết quả FTA Index năm 2025, Hải Phòng đạt 35,62/40 điểm, đứng đầu 34 tỉnh, thành phố và là địa phương duy nhất được xếp hạng “Rất tốt”, trong khi điểm trung bình cả nước là 21,66.

Thành phố dẫn đầu 2/4 chỉ số thành phần, gồm tiếp cận thông tin đạt 9,85 điểm và thực thi quy định pháp luật theo FTA đạt 9,4 điểm. Kết quả này cho thấy những chuyển biến trong cung cấp thông tin, cải cách thủ tục và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện các quy định về xuất nhập khẩu.

Từ tháng 8/2025, Hải Phòng triển khai cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) theo mô hình “5 tại chỗ” tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công thành phố. Doanh nghiệp được tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt hồ sơ, đóng dấu và trả kết quả tại một đầu mối, giúp giảm khoảng 70% thời gian thực hiện thủ tục. Từ đầu năm 2026 đến nay, thành phố đã cấp khoảng 150.000 bộ C/O cho hàng hóa xuất khẩu, tổng trị giá khoảng 7 tỷ USD.

Từ ngày 1/6/2026, Chi cục Hải quan khu vực 3 cũng được lựa chọn thí điểm mô hình thông quan tập trung, góp phần thống nhất quy trình xử lý hồ sơ, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính minh bạch, ổn định trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, thực thi FTA không chỉ dừng ở việc giải quyết nhanh thủ tục C/O và xuất nhập khẩu. Doanh nghiệp còn cần được hướng dẫn về quy tắc xuất xứ, chứng từ nguyên liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và các rủi ro tại thị trường nhập khẩu.

Nội dung hỗ trợ cần phù hợp với từng ngành hàng. Dệt may cần chú trọng nguyên liệu, quy tắc xuất xứ, lao động và sản xuất xanh; thực phẩm chế biến tập trung vào an toàn thực phẩm, kiểm dịch, bao bì và truy xuất nguồn gốc; điện tử, cơ khí và công nghiệp hỗ trợ cần quan tâm đến tiêu chuẩn kỹ thuật, tỷ lệ nội địa hóa và điều kiện tham gia chuỗi cung ứng.

Các cơ quan chức năng cần tăng cường cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, thay đổi chính sách, tiêu chuẩn môi trường và quy định về phát thải, giúp doanh nghiệp kịp thời điều chỉnh nguyên liệu, quy trình sản xuất và hồ sơ xuất khẩu.

Việc thực thi FTA cũng cần gắn với tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI. Trong 8 tháng năm 2026, Hải Phòng thu hút 3,473 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, gấp 1,75 lần cùng kỳ. Phát triển doanh nghiệp cung ứng trong nước sẽ góp phần nâng tỷ lệ nội địa hóa, đáp ứng quy tắc xuất xứ và tăng giá trị tạo ra trên địa bàn.

Phát biểu tại Lễ công bố FTA Index 2025 do Bộ Công Thương tổ chức cuối tháng 8 vừa qua, đồng chí Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND thành phố nhấn mạnh, Hải Phòng coi FTA Index là công cụ quản trị và cải cách, không chạy theo thứ hạng.

Theo đồng chí Phó Chủ tịch UBND thành phố, ưu đãi thuế quan là cơ hội, nhưng chất lượng sản phẩm, năng lực số và quản trị chuỗi cung ứng mới quyết định khả năng phát triển của doanh nghiệp. Vì vậy, hiệu quả thực thi FTA cần được thể hiện qua khả năng mở rộng thị trường, nâng tỷ lệ nội địa hóa và tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Hải Phòng.

LÊ HIỆP