Chuyện về ngôi chùa nhiều tháp ở Hải Phòng

32 bảo tháp giữa không gian cổ kính

Chùa Muống tọa lạc tại thôn Dưỡng Mông, xã An Thành, bên tả ngạn sông Văn Úc. Ngôi chùa có tên chữ là Quang Khánh tự, được quy hoạch trên khuôn viên rộng khoảng 15.000 m².

Theo tư liệu lịch sử, chùa Muống là một trong những ngôi chùa được xây dựng sớm, đến thời Trần do sư Tuệ Nhẫn, một môn đệ của thiền phái Trúc Lâm chủ trì xây dựng, mở rộng khang trang. Đến thời Nguyễn, chùa có trên 120 gian, có tài liệu ghi là 124 gian, 32 tháp sư, hàng trăm pho tượng cổ và nhiều bia ký có giá trị. Lê Thánh Tông hai lần viếng thăm đều có thơ khắc vào bia đá.

Năm 1947, do chiến tranh, chùa bị phá huỷ hoàn toàn. Sau ngày miền Bắc giải phóng, chùa bắt đầu được khôi phục, đến nay cũng chỉ đạt một phần nhỏ của kiến trúc cũ. Riêng hệ thống tháp vẫn được bảo tồn như xưa.

Điểm độc đáo của chùa Muống là 4 vườn tháp với tổng cộng 32 bảo tháp lớn nhỏ. Mỗi khu vực mang một đặc điểm riêng, tạo nên quần thể tháp hiếm thấy trong các ngôi chùa trên địa bàn Hải Phòng.

Vườn tháp phía bên phải từ cổng vào có 6 ngôi tháp, chủ yếu xây bằng gạch. Ở giữa khuôn viên là vườn tháp gồm 5 ngôi tháp, phần lớn được làm bằng đá, mang đặc trưng kiến trúc thời hậu Lê và thời Nguyễn. Có tháp còn rõ chữ trên bia đá, xác định niên đại hơn 300 năm; một số tháp khác được ước đoán khoảng 700 năm tuổi. Vườn tháp bên trái có số lượng nhiều nhất với 20 ngôi, gồm 7 tháp cao và 13 tháp nhỏ.

Mỗi tháp có một dáng vẻ riêng, thể hiện đặc trưng kiến trúc của từng thời kỳ. Những hoa văn hình hoa sen, đám mây cùng các dòng chữ cổ góp phần tạo nên giá trị đặc biệt cho quần thể. Ngay khu vực cổng chùa là vườn tháp nhỏ nhất, hiện chỉ còn 2 tháp. Theo các bậc cao niên địa phương, khu vực này từng bị bom đạn tàn phá trong kháng chiến chống Pháp.

Đại đức Thích Thanh Thứ, trụ trì chùa Quang Khánh cho biết, hệ thống tháp không chỉ có giá trị về kiến trúc mà còn gắn với lịch sử tu hành của các thế hệ tăng ni tại chùa. Mỗi ngôi tháp là một dấu tích giúp hậu thế hiểu thêm về quá trình tồn tại, phát triển của ngôi chùa cổ.

Theo quan niệm nhà chùa, kích thước và chiều cao của tháp phần nào thể hiện đạo hạnh, công đức của người tu hành. Vì thế, giữa những hàng tháp cổ, du khách có thể cảm nhận rõ hơn sự trầm mặc của một không gian tâm linh đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Chùa Muống được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1992. Hằng năm, hàng nghìn lượt người dân, phật tử và du khách tìm về vãn cảnh, dâng hương, nhất là trong lễ hội mùa Xuân.

Ngôi chùa hơn 700 năm tuổi

Tương truyền, vào thời Lý Công Uẩn, cư dân đến khai khẩn vùng Dưỡng Mông. Khi ấy, đất đai chua phèn, cây trồng khó phát triển, rau muống trở thành nguồn thức ăn chính. Sau quá trình cải tạo, đất đai dần màu mỡ, trồng được hoa màu, cây lương thực, cư dân ngày càng đông đúc và hình thành làng xóm. Cái tên Dưỡng Mông được cho là gắn với những ngày đầu gian khó ấy.

Đến thời Trần, nhà sư Tuệ Nhẫn, một môn đệ của thiền phái Trúc Lâm, đứng ra xây dựng, mở rộng chùa Muống. Ngài còn được biết đến với pháp danh Quán Viên, là một cao tăng, đồng thời có tài chữa bệnh và có công khai khẩn đất đai, lập làng.

Theo tư liệu tại di tích, nhà sư Tuệ Nhẫn có công xây dựng nhiều ngôi chùa lớn nhỏ, góp phần truyền bá Phật giáo Trúc Lâm tại các vùng Hải Phòng và Quảng Ninh. Sau khi viên tịch ngày 27 tháng Giêng năm 1325, ngài được người dân tôn làm Thành hoàng làng.

Đại đức Thích Thanh Thứ cho biết thêm, nét đặc biệt của chùa Muống nằm ở sự hòa quyện giữa không gian Phật giáo với đời sống cộng đồng. Chùa vừa là nơi thờ Phật theo thiền phái Trúc Lâm, vừa là nơi tưởng nhớ vị Thánh Tổ có công với làng. Những câu chuyện về công đức của ngài được các thế hệ người dân gìn giữ, truyền lại.

Để tưởng nhớ ngày mất của sư Tuệ Nhẫn, một cao tăng đồng thời còn là một lương y, người có công xây dựng nhiều chùa lớn, hằng năm lễ hội chùa Muống diễn ra từ ngày 24 - 26 tháng giêng. Trong các ngày diễn ra lễ hội ngoài phần lễ như nhập tịch, lễ rước bánh dày… là phần hội với nhiều trò chơi dân gian như cờ tướng, bóng chuyền da nam, bóng chuyền hơi, thi giã bánh dày, bịt mắt bắt vịt và nhiều trò chơi dân gian khác.

Đặc biệt, lễ rước tại chùa Muống mang nhiều nét tương đồng với lễ rước ở đình, đền Việt Nam, với phường bát âm, bát bửu, tàn lọng, kiệu hoa lễ và kiệu bát cống. Đây là một trong những nét riêng tạo nên sức hấp dẫn của lễ hội.

Ông Nguyễn Đức Thắng, Phó Chủ tịch UBND xã An Thành, cho biết chùa Muống là di tích có giá trị đặc biệt đối với địa phương. Cùng với việc bảo tồn cảnh quan, địa phương quan tâm gìn giữ các giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của di tích, qua đó phát huy giá trị chùa Muống trong đời sống cộng đồng và hoạt động tham quan, trải nghiệm.

HÀ VY