Hành trình làm nông nghiệp tử tế của nông dân xã Chí Minh
.
.jpg)
Trân trọng những giá trị mà thiên nhiên ưu đãi, những người nông dân ở xã Chí Minh (Hải Phòng) luôn bền bỉ, tâm huyết nhằm gây dựng một nền nông nghiệp tử tế, đa tầng, đa giá trị và vị nhân sinh.
.png)
Vùng đất Chí Minh nằm ở cửa ngõ tây nam của thành phố Hải Phòng, được bao bọc bởi sông Thái Bình chở nặng phù sa. Nằm ở hạ lưu sông nên địa phương có vùng đất bãi màu mỡ, trù phú với đặc sản của vùng nước lợ là con rươi, con cáy.
Những năm 1999 - 2000, trước sức ép của năng suất, sản lượng, nông dân nhiều nơi sử dụng, thậm chí lạm dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật hóa học trong sản xuất thì ở Chí Minh lại hạn chế. Bởi với họ, con rươi, con cáy là nguồn sống, là kế sinh nhai nên phải cải tạo, gìn giữ môi trường sạch cho rươi, cáy sinh sôi, phát triển. Ở thời điểm đó, nông dân Chí Minh đã nhận thức được vai trò của sản xuất sạch, nhưng mới chỉ dừng lại ở tư duy và hành vi đơn thuần.
Năm 2015 là dấu mốc quan trọng khi xã Chí Minh thực hiện dồn điền, đổi thửa, tạo cơ sở cho nông dân nơi đây nhìn xa hơn, nghĩ lớn hơn. Những thửa ruộng khai thác rươi, cáy ngoài bãi sông không còn manh mún, nhỏ lẻ mà đã được quy vùng tập trung, đầu tư hạ tầng để sản xuất bài bản, đồng bộ hơn.
Trên một đơn vị diện tích, nông dân có thể thu hoạch lúa, khai thác rươi, cáy. Hiệu quả kinh tế mang lại rất cao, từ 350 - 450 triệu đồng/ha/năm. Những mùa vàng cứ thế nối tiếp nhau khiến người dân càng gắn bó, miệt mài và tâm huyết với ruộng đồng quê hương.
Thế nhưng vùng bãi sông hơn 300 ha vẫn chưa đủ để nông dân Chí Minh thỏa sức sản xuất. Họ vẫn trăn trở khi chỉ cách một bờ đê mà tạo ra bức tranh tương phản, phía ngoài là nguồn thu lớn từ rươi, cáy và lúa hữu cơ, còn bên trong đồng vẫn gieo cấy bấp bênh.
Phải đến năm 2020, khi cống Sồi được xây dựng, dẫn nước lợ vào đồng trong, mang theo cả con rươi, con cáy và cả niềm hy vọng cho người dân về mở rộng sản xuất sạch, nông nghiệp xanh ngay phía trong đồng.
Từ chỗ chỉ cấy lúa hữu cơ và khai thác ngoài bãi sông, đến nay xã Chí Minh đã phát triển mô hình này ở cả trong đồng. Tốc độ tăng trưởng canh tác hữu cơ trong những năm gần đây tại địa phương từ 295 ha năm 2022 đến 425 ha năm 2025 là minh chứng rõ nét cho sự nỗ lực của nông dân Chí Minh để mở rộng vùng nông nghiệp hữu cơ. Trong khi nhiều nơi vẫn chạy đua theo sản lượng thì người dân ở đây vẫn miệt mài, kiên trì lối canh tác vì môi trường, vì người tiêu dùng và vì chính họ. Tuy chậm rãi mà mang lại giá trị bền lâu.
Cả đời gắn với nghiệp làm nông, ông Phạm Văn Giang sinh năm 1957 ở thôn An Thanh chứng kiến những đổi thay trong sản xuất nông nghiệp tại quê hương. Ông Giang cho biết, từng có thời điểm người dân làm theo phong trào, sử dụng vật tư hóa học vì cho rằng cách này giúp canh tác thuận lợi hơn. Tuy nhiên, khi rươi, cáy dần suy giảm, người dân nhận ra tác động của việc sử dụng hóa chất và quyết định từ bỏ hoàn toàn, nhằm bảo vệ đất đai, môi trường và nguồn lợi tự nhiên.
"Khi rươi, cáy dần ít đi do sử dụng vật tư hóa học, chúng tôi nhận ra rằng chỉ có canh tác hữu cơ mới mang lại giá trị lâu dài", ông Giang nói.
Từ khi cống Sồi đưa vào sử dụng, ông Giang đã chuyển hơn 6 sào đất trước đây gieo cấy lúa 2 vụ sang khai thác rươi, cáy. Ruộng được cải tạo bằng phân hữu cơ nên đất tơi xốp, màu mỡ. Gia đình ông chỉ cấy lúa vào vụ xuân, còn vụ mùa dẫn nước lợ vào ruộng để “nuôi dưỡng” rươi, cáy.
Ông Giang cho biết, gia đình luôn trăn trở làm sao để có thể thu hoạch rươi, cáy trong đồng, dù môi trường và điều kiện canh tác không thuận lợi bằng ngoài bãi. Ban đầu còn nhiều hoài nghi, nhưng với quyết tâm và niềm tin vào sản xuất sạch, mong muốn này dần trở thành hiện thực. Những năm gần đây, sản lượng rươi, cáy trong đồng tương đương ngoài bãi, đạt 35 - 45 kg/sào. Đây là kết quả của sự kiên trì, bền bỉ của người dân cùng sự hỗ trợ, đồng hành của các cấp, các ngành.
Nông dân Chí Minh hướng tới sản xuất sạch không chỉ vì hiệu quả kinh tế mà còn mong muốn xây dựng nền nông nghiệp tử tế, vì con người. Trong bối cảnh vấn đề an toàn thực phẩm còn đáng lo ngại, sự chủ động và trách nhiệm của người sản xuất là giải pháp thiết thực, thuyết phục.
Ông Phạm Xuân Luận, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp An Thanh quả quyết nói: “Đi khắp các vùng khai thác rươi, cáy của địa phương cũng không thể tìm được bao bì của thuốc trừ sâu”.
Nhiều năm đồng hành cùng nông dân trong sản xuất, ông Luận nhấn mạnh canh tác hữu cơ không thể một sớm, một chiều và cũng không thể hô hào, hưởng ứng nhất thời. Đó là cả quá trình đòi hỏi bản thân người nông dân phải nghiêm khắc để tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện gắt gao, đặt chất lượng sản phẩm và sức khỏe người tiêu dùng lên hàng đầu.
Để có được kết quả như hôm nay, nông dân xã Chí Minh đã trải qua thời gian dài chuẩn hóa quy trình sản xuất. Theo ông Luận, canh tác hữu cơ không phải điều khó bởi người dân từng sản xuất theo phương thức này từ những năm 70, 80 của thế kỷ trước. Điều khó là giữ vững sự kiên định, quyết tâm trước sức ép và “cám dỗ” của sản xuất vô cơ. Nông dân xã Chí Minh đã bỏ qua lợi ích trước mắt để xây dựng nền nông nghiệp hiệu quả, mang lại giá trị lâu dài.
.png)
Tại xã Chí Minh, nông nghiệp hữu cơ không đơn thuần chỉ mang về hiệu quả hữu hình mà còn đem lại những giá trị vô hình. Trong hành trình hướng đến nền nông nghiệp đa tầng, đa giá trị, người nông dân không đơn độc mà có sự đồng hành của cấp ủy, chính quyền và doanh nghiệp.
Công ty CP Nông nghiệp Thế hệ mới là doanh nghiệp đồng hành cùng nông dân xã Chí Minh trên hành trình xây dựng nền nông nghiệp vì con người. Gắn bó với nghề trồng lúa, khai thác rươi, cáy tự nhiên tại quê hương, anh Nguyễn Văn Tuân đã từ bỏ công việc kỹ sư công nghệ để về quê lập nghiệp. Sau quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, anh lựa chọn phát triển sản phẩm gạo hữu cơ bãi rươi và thành lập doanh nghiệp.
Hơn 10 năm qua, dù gặp không ít khó khăn, anh Tuân vẫn kiên định với phương thức sản xuất sạch. Anh cho biết, dù nhận thức của người dân đã thay đổi và canh tác hữu cơ từng bước được áp dụng tại địa phương, nhưng điều đó vẫn chưa đủ, cần phát huy lợi thế đặc trưng để tạo dấu ấn và giá trị riêng. Xã Chí Minh đã định hình và đang khẳng định vị thế từ sản xuất hữu cơ tới nông nghiệp sinh thái.
Bằng tâm huyết, trách nhiệm và niềm đam mê với nông nghiệp sạch, anh Tuân đã liên kết với nông dân phát triển mô hình sản xuất lúa gạo bãi rươi, xây dựng thương hiệu gạo bãi rươi.
Theo anh Tuân, lúa hữu cơ và rươi, cáy có mối quan hệ đặc biệt khi có thể kiểm chứng chéo cho nhau. Rươi, cáy sinh sôi chứng tỏ điều kiện sản xuất lúa gạo hữu cơ tốt và an toàn. Đây là kiểm định được bảo đảm từ thực tế sản xuất. Khi doanh nghiệp cam kết đầu ra, người tiêu dùng quan tâm tới chất lượng thì những nông dân làm nông nghiệp sạch sẽ có điểm tựa vững chắc.
Từ năm 2022, xã Chí Minh đã có 137 ha diện tích sản xuất được công nhận đạt chuẩn hữu cơ Việt Nam. Địa phương xác định hướng đi chiến lược của xã là phát triển nông nghiệp sạch, hữu cơ gắn với các vùng sản xuất tập trung, tạo ra các sản phẩm đặc trưng hướng tới phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm.
Hiện nay, tại các vùng sản xuất hữu cơ đã hình thành mô hình luân canh hiệu quả, bền vững với 5 tầng khai thác. Dưới đất là rươi, ven bờ là cáy, trên ruộng trồng lúa xuân, bờ ruộng trồng rau ăn lá, rau gia vị và tầng cao nhất là cây ăn quả. Mô hình này tạo nên hệ sinh thái sản xuất trong lành, bền vững.
Ngoài tập trung cho sản xuất, xã Chí Minh quan tâm lan tỏa giá trị vô hình để nông nghiệp hữu cơ không chỉ là phương thức sản xuất mà còn là nét đẹp văn hóa, niềm kiêu hãnh, tự hào của nông dân nơi đây.
Cũng từ năm 2022 đến nay, địa phương duy trì tổ chức ngày hội lúa rươi hữu cơ hằng năm để tạo dấu ấn riêng. Ngày hội không những tôn vinh thành quả lao động của nông dân Chí Minh cần cù, sáng tạo mà còn là dịp quảng bá đặc sản riêng có của mảnh đất này. Thành công của những ngày hội đã thôi thúc chính quyền và người dân Chí Minh gìn giữ nét văn hóa truyền thống tại địa phương, tuy xưa cũ mà tự hào. Hội đùa nơm mang dấu ấn vùng phù sa châu thổ cũng được địa phương khôi phục vài năm nay. Nhờ vậy mà người dân, du khách, doanh nghiệp biết tới xã Chí Minh nhiều hơn và háo hức tìm về.
Từ vùng chiêm trũng nghèo khó, cùng với ý chí và khát vọng đổi thay, người dân xã Chí Minh xây dựng vùng sản xuất nông nghiệp trù phú với đặc sản lúa hữu cơ và rươi, cáy tự nhiên. Đặc biệt thông qua nhiều hoạt động, xã Chí Minh đã tạo dựng được hình ảnh của một vùng đất đi lên từ nông nghiệp, lấy nông nghiệp là điểm tựa phát triển. Ở đó, nông dân vừa biết khai thác, vừa nỗ lực giữ gìn, bảo tồn tự nhiên. Đó chính là hành trình để gây dựng nên một nền nông nghiệp tử tế khi nông dân đối xử với môi trường giống như sự ưu ái mà thiên nhiên ban tặng cho mảnh đất này.
Dù đã gặt hái được thành công trong phát triển nông nghiệp hữu cơ kết hợp du lịch sinh thái nhưng để tiến xa hơn, chính quyền và nông dân Chí Minh vẫn cần có những tính toán, hướng đi bài bản, đồng bộ hơn.
Đồng chí Dương Hà Hải, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Chí Minh nhấn mạnh: “Địa phương có lợi thế vượt trội để phát triển nông nghiệp hữu cơ gắn với du lịch trải nghiệm. Mặc dù vậy việc chuyển đổi từ canh tác truyền thống sang hữu cơ vẫn còn gặp những trở ngại về chi phí và kỹ thuật. Cùng với đó, cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và du lịch tại xã vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, xác định nông nghiệp hữu cơ gắn với vùng sản xuất tập trung không chỉ là con đường tất yếu để nâng cao giá trị nông sản, bảo đảm sức khỏe cộng đồng, mà còn là giải pháp hiệu quả để gìn giữ môi trường, bảo tồn văn hóa và phát triển bền vững nông thôn mới. Với quyết tâm chính trị cao, sự đồng thuận của nhân dân và sự hỗ trợ của các cấp, các ngành, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong xã tin tưởng sẽ từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng quê hương trở thành mô hình tiêu biểu về nông nghiệp sạch, du lịch xanh, nông thôn mới”.
.png)
Xã Chí Minh đang phát triển dựa trên những giá trị vốn có của quê hương. Nông dân nơi đây nỗ lực giữ đất, giữ nguồn nước sạch, bảo tồn rươi, cáy tự nhiên và những nét văn hóa vùng miền. Từ đó, từng bước phát huy lợi thế tự nhiên thành giá trị kinh tế, văn hóa, tạo hướng phát triển riêng cho địa phương.
Thực hiện: NGUYỄN MƠ
Ảnh: THÀNH CHUNG
Trình bày: TUẤN ANH