Cấp thiết đầu tư hạ tầng tiêu thoát nước thải

Đô thị Hải Phòng hiện trải rộng từ đông sang tây. Cùng với tốc độ đô thị hóa nhanh trong những năm gần đây, lượng nước thải ngày càng tăng, trong khi hệ thống xử lý chưa đáp ứng yêu cầu, đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ môi trường đô thị.

Một trong những hạn chế hiện nay là Hải Phòng chưa có hệ thống thu gom nước mưa và nước thải riêng biệt. Mạng lưới thoát nước đô thị chủ yếu là hệ thống cống chung, tiếp nhận cả nước mặt và nước thải rồi xả trực tiếp ra sông, kênh mương, hồ điều hòa mà chưa qua xử lý. Hệ thống được đầu tư qua nhiều thời kỳ, chưa hoàn chỉnh, thiếu đồng bộ, khả năng tiêu thoát nước còn hạn chế. Mật độ xây dựng cống mới đạt khoảng 0,2 - 0,25 m/người.

Trong khi đó, đô thị hóa nhanh và tác động của biến đổi khí hậu đang làm gia tăng áp lực lên hệ thống thoát nước. Lượng nước thải sinh hoạt tăng nhanh, trong khi xuất hiện nhiều trận mưa lớn cực đoan, có trận trên 100 mm, cá biệt trên 300 mm. Là thành phố ven biển, Hải Phòng còn chịu tác động trực tiếp của triều cường, nước biển dâng và lũ từ thượng nguồn.

Khi phải cùng lúc tiêu thoát nước mưa và nước thải, hệ thống cống chung dễ vượt quá khả năng tiêu thoát trong điều kiện mưa lớn kéo dài hoặc kết hợp triều cường, gây ngập lụt. Việc chưa tách riêng hệ thống thoát nước mưa và nước thải cũng khiến công tác xử lý nước thải tại nhiều khu vực đô thị chưa đạt quy chuẩn.

Tại một số khu đô thị mới, cơ sở y tế, cơ sở sản xuất, các nhà máy đã đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng hệ thống xử lý nước thải theo quy định, bảo đảm nước thải đạt yêu cầu trước khi xả. Tuy nhiên, khi thoát vào hệ thống cống chung của thành phố, nước thải đã xử lý lại hòa cùng nước mưa và nước thải chưa qua xử lý rồi xả ra sông, biển, gây tác động xấu đến môi trường và làm lãng phí nguồn lực đầu tư.

Theo Sở Xây dựng, tỷ lệ xử lý nước thải sinh hoạt đô thị trên toàn thành phố hiện mới đạt hơn 32%. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố nhiệm kỳ 2025 - 2030 đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ nước thải đô thị được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật từ 40% trở lên. Vì vậy, đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước mưa và nước thải đô thị đồng bộ, tách biệt không chỉ góp phần thực hiện mục tiêu này mà còn đáp ứng yêu cầu cấp thiết từ thực tế.

Đầu tư hệ thống thoát nước mưa và nước thải đồng bộ, tách biệt đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn, đặt ra không ít khó khăn. Từ năm 2017, Hải Phòng triển khai thu giá dịch vụ thoát nước bằng 20% giá bán nước sạch. Nguồn thu này góp phần giảm áp lực cho ngân sách, đồng thời tạo kinh phí ổn định cho duy tu, bảo dưỡng và vận hành hệ thống.

Tuy nhiên, giá dịch vụ thoát nước hiện mới được thu tại khu vực các phường và chỉ đáp ứng một phần chi phí duy tu, bảo dưỡng, quản lý, vận hành. Trong khi đó, đầu tư xây dựng đồng bộ cần nguồn vốn lên tới hàng nghìn tỷ đồng, còn việc thu hút doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư vẫn gặp nhiều khó khăn.

Dù khó, việc đầu tư hệ thống thoát nước riêng biệt là yêu cầu không thể trì hoãn. Để hướng tới chuyển đổi xanh và phát triển đô thị bền vững, Hải Phòng cần sớm xem xét, xây dựng kế hoạch phát triển hệ thống thoát nước mưa và nước thải phù hợp với định hướng phát triển thành phố, ưu tiên trong quy hoạch và phân bổ nguồn vốn.

Trên cơ sở quy hoạch chung trong không gian phát triển mới, thành phố chỉ đạo xây dựng các quy hoạch chuyên ngành về thoát nước và xử lý nước thải; ưu tiên đầu tư hạ tầng thoát nước, từng bước chuyển từ hệ thống thoát nước chung sang hệ thống riêng. Hạ tầng thoát nước đô thị cần được xem là hạ tầng thiết yếu, tương tự giao thông, điện, nước sạch và viễn thông.

Cùng với đó, thành phố cần nghiên cứu cơ chế huy động tổng hợp nguồn lực từ Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng, khuyến khích xã hội hóa để tạo nguồn lực đầu tư, vận hành các công trình thoát nước mưa và nước thải. Qua đó, từng bước giải quyết căn cơ tình trạng ngập lụt, nâng cao hiệu quả xử lý nước thải đô thị, bảo vệ môi trường và hướng tới phát triển bền vững.

NGỌC LAN