Xe ô tô điện gia tăng, Bộ Xây dựng ưu tiên chuyển đổi phương tiện xanh

Ngày 17/9, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị tham vấn Báo cáo tổng kết thực hiện Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và dự thảo Quyết định phê duyệt Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết, sau 4 năm triển khai, với sự tham gia tích cực của các bộ, ngành và địa phương, chương trình đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận.

"Chính sách phát triển phương tiện giao thông xanh từng bước được hoàn thiện. Hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật được ban hành, cơ bản đáp ứng yêu cầu chuyển đổi", Thứ trưởng Tuấn cho biết.

Theo Thứ trưởng Tuấn, số lượng phương tiện sử dụng năng lượng xanh liên tục gia tăng, đặc biệt là các phương tiện giao thông điện như xe đạp điện và ô tô điện.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn bộc lộ những hạn chế, khó khăn và rào cản trên con đường hướng tới hệ thống giao thông xanh, an toàn, bền vững. Những vấn đề này cần được nghiên cứu, trao đổi kỹ lưỡng trong quá trình hoàn thiện dự thảo Quyết định mới, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường trong tình hình mới.

Thứ trưởng Tuấn đề nghị báo cáo tổng kết cần khái quát đầy đủ những kết quả đạt được, làm rõ tồn tại, hạn chế và các thách thức trong thời gian tới.

Đối với dự thảo Quyết định mới, Thứ trưởng Tuấn cho rằng, cần làm rõ những quan điểm mới, nội dung mang tính đột phá và các ý kiến đã được tiếp thu, giải trình trong quá trình xây dựng văn bản.

Quá trình đổi mới công nghệ và sản xuất phương tiện đòi hỏi nguồn lực kinh tế lớn. Doanh nghiệp cần có thời gian chuẩn bị, đầu tư và thích ứng. Vì vậy, cần nghiên cứu tính chất dài hạn của chương trình, lựa chọn hình thức văn bản phù hợp, bảo đảm lộ trình thực hiện có tính khả thi.

Về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Thứ trưởng Tuấn lưu ý cần chú trọng nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, từng bước làm chủ công nghệ phương tiện sử dụng năng lượng xanh, công nghệ lưu trữ và cung cấp năng lượng cho phương tiện giao thông.

Cùng đó, lưu ý các hướng nghiên cứu, ứng dụng pin nhiên liệu, sản xuất hydrogen xanh, xây dựng trạm nạp hydrogen xanh; nghiên cứu sử dụng nhiên liệu sinh học, nhiên liệu tổng hợp, nhiên liệu hàng không bền vững và nhiên liệu hàng hải bền vững. Đây là những hướng năng lượng mới cần được đánh giá về tiềm năng, vai trò và khả năng ứng dụng trong tương lai.

Thứ trưởng Tuấn nhấn mạnh, việc tham vấn ý kiến các cơ quan, tổ chức, chuyên gia và doanh nghiệp có ý nghĩa quan trọng trong quá trình hoàn thiện dự thảo Quyết định, góp phần xây dựng chính sách chuyển đổi năng lượng xanh phù hợp với thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống giao thông vận tải xanh và bền vững.

Theo báo cáo của bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng, các định hướng phát triển hạ tầng sạc, trạm dừng nghỉ, cảng xanh, sân bay xanh, đường sắt điện khí hóa và logistics được đặt trong mối liên kết giữa nguồn cung năng lượng, hạ tầng và phương tiện.

Trong các lĩnh vực giao thông, đường bộ và giao thông đô thị ghi nhận mức độ chuyển đổi phương tiện điện rõ nét hơn, đặc biệt tại các đô thị lớn.

Đến tháng 6/2026, phương tiện điện chiếm khoảng 6,1% trong tổng số hơn 6,3 triệu phương tiện được báo cáo. Ô tô con chiếm 97,3% tổng số phương tiện điện; xe máy điện tăng trưởng khoảng 28% mỗi năm.

Đối với các nhóm phương tiện vận tải khác, cả nước có 3.893 ô tô tải điện, 47 đầu kéo điện, 2.502 ô tô khách điện, chủ yếu là xe buýt đô thị và 8 ô tô chuyên dùng điện.

Những con số này cho thấy quá trình điện hóa phương tiện đã diễn ra, song chưa đồng đều giữa các nhóm. Xe tải, xe khách đường dài và phương tiện chuyên dụng vẫn còn nhiều dư địa chuyển đổi.

Cùng với phương tiện, hạ tầng sạc cũng từng bước được mở rộng. Đến nay, cả nước có 15.024 trạm/cổng sạc, gồm 5.331 điểm sạc nhanh và 9.693 điểm sạc chậm, hiện diện tại 34/34 tỉnh, thành phố. Trên mạng lưới cao tốc, quốc lộ, hạ tầng sạc đã có mặt tại 125/215 tuyến.

Tuy nhiên, tại các trạm dừng nghỉ, số điểm sạc đã vận hành còn hạn chế. Đến tháng 5/2026, mới có 4/21 trạm dừng nghỉ vận hành hệ thống sạc, trong khi 8 trạm đang lắp đặt.

Hạ tầng phục vụ xe buýt điện cũng đang được phát triển. Hà Nội có 13 depot phục vụ 717 xe buýt điện và 41 tuyến; TP.HCM có 5 depot với 56 trụ sạc siêu nhanh.

Trong lĩnh vực giao thông đô thị, cả nước có 1.946 xe buýt điện trên tổng số 8.428 xe buýt, đạt tỷ lệ 23,1%. Trong đó, Hà Nội và TP.HCM có 1.849 xe buýt điện trên tổng số 4.642 xe; các thành phố trực thuộc Trung ương khác có 37 xe trên 995 xe; 27 tỉnh còn lại có 60 xe trên 2.791 xe.

Đối với taxi, số liệu báo cáo ghi nhận 61.171 taxi điện trên tổng số 86.274 taxi, tương ứng tỷ lệ 70,9%. Kết quả này cho thấy taxi điện đã có mức độ hiện diện đáng kể trong cơ cấu phương tiện vận tải đô thị.

Không chỉ đường bộ, chuyển đổi năng lượng mở rộng sang đường sắt, đường thủy, hàng hải, hàng không.

Song song với điện hóa phương tiện, phát triển đường sắt đô thị được xác định là một hướng nâng cao năng lực vận tải hành khách công cộng.

Hà Nội đang khai thác tuyến Cát Linh - Hà Đông dài 13,1km và đoạn Nhổn - Cầu Giấy dài 8,5 km; đồng thời khởi công xây dựng mới 7 tuyến với tổng chiều dài 342 km.

TP. Hồ Chí Minh đang khai thác tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên dài 19,7 km và đã động thổ xây dựng mới 3 tuyến với tổng chiều dài 71,1 km.

Đối với đường sắt, quá trình chuyển đổi năng lượng đang được triển khai thông qua nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển các tuyến mới theo hướng điện khí hóa.

Nhiên liệu sinh học đã được thử nghiệm trên đầu máy D12E và D9E. Kết quả báo cáo cho thấy lượng phát thải CO₂ giảm 40%, SO₂ giảm 98,5% và NO₂ giảm 99,1%.

Thử nghiệm nhiên liệu B5 trên tuyến Hà Nội - Hải Phòng cho thấy đầu máy hoạt động ổn định, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Đến nay, đã khởi công đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt điện khí hóa Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và Hà Nội - Quảng Ninh; đồng thời nghiên cứu phương án chuyển đổi đầu máy diesel, toa xe phát điện sang sử dụng năng lượng không phát thải.