Khi cha mẹ trẻ nuôi con khác thế hệ trước

Trẻ được lắng nghe thay vì phải nghe lời

Những cha mẹ trẻ, đặc biệt là nhóm cuối Gen Z (sinh năm 1996 - 2000), đang mang đến hành trình nuôi dạy con những trải nghiệm khác với các thế hệ trước. Lớn lên cùng internet, mạng xã hội và những quan niệm cởi mở hơn về giáo dục, họ có xu hướng lắng nghe con nhiều hơn, tôn trọng cảm xúc, khuyến khích trẻ bày tỏ ý kiến và tự đưa ra lựa chọn.

Trước đây, trong nhiều gia đình, một đứa trẻ được xem là ngoan thường gắn với những tiêu chí quen thuộc như biết nghe lời, lễ phép với người lớn, chăm học và tuân thủ nền nếp gia đình. Cha mẹ thường là người quyết định phần lớn những vấn đề liên quan đến con, từ việc học tập đến sinh hoạt hằng ngày.

Ngày nay, bên cạnh việc dạy trẻ lễ phép và giữ nền nếp, nhiều gia đình quan tâm hơn đến cảm xúc, khả năng giao tiếp và tính tự lập của con. Thay vì yêu cầu trẻ phải lập tức ngừng khóc hoặc làm theo lời người lớn, một số cha mẹ lựa chọn tìm hiểu nguyên nhân khiến con buồn, tức giận hoặc không thoải mái. Khi trẻ mắc lỗi, cách xử lý cũng có xu hướng chuyển từ quát mắng, đánh phạt sang giải thích, đặt ra giới hạn và giúp trẻ hiểu hậu quả từ hành vi của mình.

Chị Vũ Thị Hương Thảo, sinh năm 1997, hiện sống tại Hải Phòng và có con 5 tuổi cho biết, vợ chồng chị cố gắng duy trì thói quen trò chuyện với con trước khi đưa ra cách xử lý.

“Tôi muốn con hiểu vì sao việc đó đúng hay sai, chứ không phải chỉ làm vì sợ bố mẹ. Có những lúc con phản ứng mạnh, mình cũng phải học cách bình tĩnh và nghe con nói trước”, chị Thảo chia sẻ.

Sự thay đổi này còn thể hiện qua nhiều lựa chọn trong đời sống gia đình. Trẻ được cha mẹ hỏi ý kiến về môn học yêu thích, hoạt động cuối tuần hoặc những sở thích cá nhân. Bên cạnh đó, cha mẹ cũng có thêm nhiều nguồn thông tin để tìm hiểu về tâm lý trẻ em và các phương pháp giáo dục thông qua sách, internet và các cộng đồng phụ huynh.

Chị Trần Lệ Trang, phụ huynh của bé Đỗ Khánh Hưng, học sinh lớp 3A7, Trường Tiểu học Nguyễn Văn Tố, có cách dạy con khá khéo léo. Theo chị, điều quan trọng không phải là ép con học thật nhiều hay đặt kỳ vọng vào thành tích cao, mà là sớm nhận ra sở thích, năng khiếu của con và tạo điều kiện để trẻ được khám phá.

Gia đình chị chú trọng hình thành cho con thói quen tự học, tính kỷ luật nhưng vẫn bảo đảm thời gian vui chơi, nghỉ ngơi. Khi con tham gia các cuộc thi, cha mẹ luôn động viên, tạo niềm vui để con trải nghiệm thay vì đặt nặng việc phải đạt giải. Nếu kết quả chưa như mong đợi, cha mẹ đồng hành, cùng con phân tích để rút kinh nghiệm thay vì chê trách, la mắng. Cách làm này giúp Khánh Hưng ngày càng tự tin và đạt nhiều kết quả tốt trong học tập.

Cách nuôi dạy mới không có nghĩa những giá trị truyền thống trở nên lỗi thời. Lễ phép, biết chia sẻ, tôn trọng người khác và có trách nhiệm vẫn là những nền tảng cần thiết trong quá trình trưởng thành của trẻ. Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở cách cha mẹ truyền đạt. Thay vì yêu cầu trẻ thực hiện chỉ vì “người lớn nói”, cha mẹ có xu hướng giải thích rõ hơn để con hiểu lý do đằng sau mỗi nguyên tắc.

Khi đầu tư cho con trở thành một cuộc đua

Không chỉ cách giao tiếp với trẻ thay đổi, kỳ vọng của nhiều gia đình đối với sự phát triển của con cũng ngày càng rộng hơn. Bên cạnh việc học văn hóa, trẻ có nhiều cơ hội tiếp xúc sớm với ngoại ngữ, thể thao, âm nhạc, hội họa, STEM và các lớp kỹ năng. Việc trải nghiệm nhiều lĩnh vực giúp trẻ khám phá sở thích, rèn luyện thể chất và nhận ra thế mạnh của bản thân.

Nếu trước đây, sự quan tâm của nhiều gia đình chủ yếu tập trung vào điểm số, nền nếp và cách ứng xử thì hiện nay, khái niệm “phát triển toàn diện” được nhắc đến nhiều hơn. Tuy nhiên, từ mong muốn mang lại những điều tốt nhất cho con, một áp lực mới cũng có thể hình thành.

Một ngày của trẻ có thể bắt đầu bằng giờ học ở trường, sau đó là các lớp ngoại ngữ, thể thao hoặc nghệ thuật. Cuối tuần tiếp tục với những lớp học kỹ năng. Mỗi hoạt động đều có giá trị riêng, nhưng khi lịch học ngày càng kín, “phát triển toàn diện” đôi khi dễ bị hiểu thành việc trẻ phải biết càng nhiều càng tốt.

Sự phát triển của mạng xã hội cũng khiến việc so sánh giữa những đứa trẻ trở nên dễ dàng hơn. Hình ảnh các bạn nhỏ cùng độ tuổi có thể nói ngoại ngữ thành thạo, chơi nhạc cụ, tham gia các giải thể thao hoặc sở hữu nhiều kỹ năng khiến không ít phụ huynh băn khoăn liệu con mình có đang chậm hơn bạn bè.

Từ cuộc đua điểm số vốn quen thuộc, áp lực đôi khi chuyển sang một hình thức khác: cuộc đua về kỹ năng và trải nghiệm.

Vì vậy, một tuổi thơ được xem là “phát triển toàn diện” không nhất thiết phải được đo bằng số lượng lớp học trẻ tham gia hay số kỹ năng trẻ sở hữu. Điều quan trọng hơn là những trải nghiệm đó có phù hợp với sở thích, khả năng và nhịp phát triển riêng của mỗi đứa trẻ hay không.

Sự khác biệt giữa các thế hệ trong cách nuôi dạy con là điều khó tránh khỏi. Mỗi thời kỳ có điều kiện sống, quan niệm và những mối quan tâm riêng. Những giá trị về nền nếp, lễ nghĩa được thế hệ trước coi trọng và cách tiếp cận đề cao đối thoại, cảm xúc của cha mẹ ngày nay đều cần được cân bằng.

Bài toán đặt ra không hẳn là lựa chọn cách nuôi con của thế hệ nào tốt hơn, mà là tìm được sự cân bằng giữa nền nếp và tự do, giữa định hướng và lắng nghe, giữa việc tạo cơ hội cho trẻ phát triển và tránh tạo thêm áp lực.

Bởi cuối cùng, điều trẻ cần không chỉ là được trang bị thật nhiều kỹ năng cho tương lai, mà còn là một tuổi thơ có đủ thời gian để trải nghiệm, vui chơi và lớn lên theo nhịp riêng của mình.

MAI LINH