Khơi thông dòng vốn tín dụng xanh cho logistics
Xanh hóa chuỗi cung ứng là yêu cầu bắt buộc để Hải Phòng đạt Net Zero 2050 và giữ thế cạnh tranh.
Khát vốn đầu tư
Với vị thế là cửa ngõ logistics quốc tế và trung tâm kinh tế biển hàng đầu của cả nước, Hải Phòng hiện có hơn 700 ha kho bãi, với hoạt động dịch vụ logistics duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân từ 20 - 23%/năm, đóng góp từ 13 - 15% GRDP thành phố.
Cùng sự bứt phá đó, áp lực về giảm phát thải carbon, tiết kiệm năng lượng và tối ưu hóa chi phí vận hành đang là yêu cầu cấp thiết đối với các doanh nghiệp logistics để hướng tới mô hình thành phố cảng xanh, hiện đại.
Thông tin tại Diễn đàn hợp tác Kinh tế Việt Nam - châu Á 2026 với chủ đề “Tăng trưởng kinh tế xanh tại Việt Nam trong bối cảnh và điều kiện mới” tổ chức ngày 12/5, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn, Phó Chủ tịch Hội khoa học Kinh tế Việt Nam, Nguyên Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam đã đặt mục tiêu giảm cường độ phát thải khí nhà kính trên GDP ít nhất 15% vào năm 2030 và ít nhất 30% vào năm 2050 so với năm 2014.
Ông Sơn nhấn mạnh việc xanh hóa các ngành kinh tế, sử dụng tiết kiệm năng lượng và tài nguyên, áp dụng kinh tế tuần hoàn, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số.
Theo đánh giá của Phó Trưởng Khoa Kinh tế kiêm Trưởng Bộ môn Logistics (Đại học Hàng hải Việt Nam) Phạm Minh Đức, việc chuyển dịch từ phương tiện vận tải đường bộ truyền thống sang vận tải thủy nội địa, đầu tư hệ thống thiết bị xếp dỡ chạy bằng điện, xây dựng kho bãi thông minh tiết kiệm năng lượng hay áp dụng hệ thống số hóa theo dõi phát thải đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn.
Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy phần lớn hoạt động xanh hóa mới chỉ dừng lại ở các tập đoàn lớn hoặc doanh nghiệp có tiềm lực mạnh, trong khi cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) lại đang gặp khó trong việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi.
Thực tế triển khai tại địa bàn cho thấy, các gói tín dụng xanh tại Hải Phòng đã có mặt và đang từng bước triển khai đối với lĩnh vực nông nghiệp, nhưng nếu xét riêng trong lĩnh vực logistics và phương tiện vận tải ít phát thải vẫn đang ở giai đoạn khởi động và nhiều khó khăn cần tháo gỡ.
Để các gói tín dụng xanh thực sự trở thành "cú hích", dòng vốn này cần được cụ thể hóa bằng các cơ chế thiết thực hơn từ phía tổ chức tín dụng (như nới lỏng tỷ lệ tài sản bảo đảm cho xe điện, ân hạn nợ gốc trong giai đoạn đầu chuyển đổi), kết hợp các chính sách hỗ trợ trực tiếp về thuế hoặc hạ tầng trạm sạc từ thành phố...
Chia sẻ từ góc độ thực tiễn, nhiều doanh nghiệp logistics cho biết, rào cản phần lớn xuất phát từ việc thiếu các cơ chế bảo lãnh vay vốn và các gói tín dụng trung, dài hạn có lãi suất phù hợp.
Do thiếu các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể để định nghĩa thế nào là "kho bãi xanh" hay "phương tiện vận tải sạch", các tổ chức tín dụng gặp nhiều khó khăn trong khâu thẩm định và quản trị rủi ro.
Thêm vào đó, áp lực từ các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường toàn cầu buộc doanh nghiệp phải chạy đua với thời gian, nhưng việc thiếu hụt nguồn lực tài chính đang làm chậm nhịp độ chuyển đổi xanh của toàn ngành.
Tài chính chuỗi liên kết logistics xanh
Thực tế cho thấy nhu cầu vốn đầu tư cho tăng trưởng xanh của nền kinh tế là rất lớn. Tuy nhiên, nếu thiếu những cải cách mạnh mẽ về khung khổ pháp lý, danh mục phân loại xanh và các công cụ hỗ trợ tài chính trực tiếp, mục tiêu chiến lược quốc gia sẽ khó về đích đúng hạn.
Ông Đặng Vũ Thành, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam cho rằng, chính sách tài chính cho logistics xanh cần được thiết kế một cách tổng thể. Hệ sinh thái này phải bao gồm sự kết hợp đồng bộ giữa tín dụng xanh, chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất, quỹ đổi mới công nghệ và đặc biệt là các cơ chế bảo lãnh vay vốn.
Từ góc độ tổ chức tín dụng, các chuyên gia và nhà quản lý ngân hàng cho rằng, việc giải ngân dòng vốn xanh không thể áp dụng máy móc. Dẫn chứng từ thực tiễn triển khai, theo đại diện Nam A Bank, tài chính xanh cần được tiếp cận theo hướng chia sẻ và hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi, thay vì chỉ tài trợ cho những dự án đã hoàn toàn đạt tiêu chí xanh.
Theo đó, ngân hàng cần tham gia ngay từ giai đoạn cấu trúc phương án đầu tư, lồng ghép các chỉ tiêu hiệu quả năng lượng, phát thải và quản trị ESG vào quá trình thẩm định.
Đặc biệt, mô hình tài trợ theo chuỗi liên kết hệ sinh thái (như việc kết nối dòng vốn tín dụng với dòng hàng, dòng tiền và dữ liệu vận hành xuyên suốt giữa kho lạnh, cảng biển và dịch vụ logistics) sẽ giúp tối ưu hóa chi phí, tăng tính minh bạch và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn diện cho doanh nghiệp.
Để khơi thông nguồn tín dụng xanh cho ngành logistics, trước hết các cơ quan quản lý nhà nước cần sớm hoàn thiện khung pháp lý, ban hành danh mục phân loại xanh và các tiêu chí định lượng cụ thể đối với ngành. Đây sẽ là căn cứ pháp lý quan trọng để các tổ chức tín dụng tự tin thẩm định, giải ngân và kiểm soát dòng vốn.
Cùng với đó, cần nghiên cứu phối hợp với các ngân hàng thương mại để thiết lập các quỹ bảo lãnh tín dụng, cung cấp các gói hỗ trợ lãi suất trực tiếp cho doanh nghiệp khi họ thực hiện đổi mới công nghệ, chuyển đổi phương tiện vận tải sạch hay phát triển hạ tầng cảng bến thủy nội địa.
Bên cạnh yếu tố nguồn vốn, việc hoàn thiện hạ tầng và đẩy mạnh số hóa dịch vụ công cũng đóng vai trò trợ lực quan trọng. Ngành hải quan và các cơ quan chức năng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT) vào thủ tục thông quan hàng hóa tại các cửa khẩu cảng biển nhằm rút ngắn thời gian, tối ưu hóa lộ trình di chuyển, giảm tiêu hao nhiên liệu và tiết kiệm chi phí cho doanh nghiệp.
Khi dòng vốn tín dụng xanh được khơi thông đúng hướng, logistics tại các vùng trọng điểm như Hải Phòng không chỉ vượt qua được rào cản tài chính trước mắt mà còn bứt phá mạnh mẽ, vươn lên trở thành hình mẫu chuẩn mực trong chiến lược phát triển bền vững của quốc gia.