Bóng chuyền nữ Việt Nam và 'bài toán' xây nền móng cho tương lai

Không chỉ là câu chuyện của vài cá nhân

Sau giai đoạn 2023-2025 đạt nhiều thành tích nổi bật, bóng chuyền nữ Việt Nam trải qua 9 tháng thi đấu không như kỳ vọng trong năm 2026. Những kết quả liên tiếp tại AVC Cup, SEA V.Cup, giải vô địch châu Á và ASIAD đặt ra câu hỏi về tính ổn định và hướng phát triển lâu dài của đội tuyển.

Trong giai đoạn 2023-2025, đội tuyển nữ Việt Nam có bước tiến đáng ghi nhận với 3 chức vô địch AVC Cup, hạng 4 giải vô địch châu Á 2023, hạng 4 ASIAD 2023, vô địch SEA V.League chặng 2 năm 2025 và lần đầu giành quyền tham dự giải vô địch thế giới năm 2025.

Những thành tích đó tạo nên một giai đoạn đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, đội tuyển liên tiếp nhận những kết quả không như mong đợi. Sự tương phản giữa hai giai đoạn đặt ra vấn đề: liệu thành công trước đó có tạo ra tâm lý chủ quan, hay những hạn chế về nền tảng phát triển đã bắt đầu bộc lộ khi đội tuyển phải duy trì thành tích ở mức cao?

Không thể phủ nhận những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến kết quả thi đấu. Đội tuyển thiếu một số trụ cột như Như Quỳnh, Kiều Trinh, Lâm Oanh. Phong độ của những cầu thủ quan trọng như Trần Thị Thanh Thúy, Khánh Đang cũng chưa đạt mức cao nhất. Bên cạnh đó là những hạn chế về chiến thuật và khả năng điều chỉnh trong một số thời điểm của ban huấn luyện.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào những nguyên nhân này sẽ khó lý giải đầy đủ sự sa sút của đội tuyển.

Một đội bóng không thể duy trì thành công bền vững nếu phụ thuộc quá nhiều vào một vài cá nhân. Cũng không thể kỳ vọng một lứa cầu thủ dù có chất lượng tốt sẽ duy trì thành tích cao trong nhiều năm mà không có lớp kế cận đủ khả năng thay thế.

Thực tế cho thấy bóng chuyền nữ Việt Nam đang có một thế hệ cầu thủ chất lượng, góp phần tạo nên những bước tiến trong vài năm qua. Nhưng thành công của một thế hệ không đồng nghĩa với việc nền tảng của cả hệ thống đã đủ mạnh.

Đây mới là vấn đề cần được nhìn nhận nghiêm túc sau những kết quả không như kỳ vọng trong năm 2026.

Cần đầu tư từ gốc

Muốn đội tuyển quốc gia duy trì thành tích, trước hết phải tạo được nguồn cầu thủ đủ dồi dào và có chất lượng. Điều đó đòi hỏi bóng chuyền học đường và bóng chuyền phong trào được quan tâm đúng mức, qua đó mở rộng nguồn tuyển chọn ngay từ cơ sở.

Ở cấp câu lạc bộ, công tác đào tạo trẻ cần được đặt ở vị trí trung tâm. Các đội bóng không chỉ hướng đến thành tích trước mắt mà phải có chiến lược phát triển cầu thủ dài hạn. Đội ngũ huấn luyện viên trẻ cần được nâng cao chuyên môn, trong đó có thể tính đến việc mời các chuyên gia đến từ những nền bóng chuyền phát triển để xây dựng phương pháp đào tạo bài bản.

Cùng với con người là điều kiện tập luyện. Các câu lạc bộ cần từng bước đầu tư trang thiết bị hiện đại, ứng dụng dữ liệu trong theo dõi và đánh giá cầu thủ. Những lĩnh vực như thể lực, dinh dưỡng, hồi phục và phân tích chuyên môn cũng cần được chú trọng hơn thay vì chỉ tập trung vào các bài tập kỹ thuật truyền thống.

Việc tạo điều kiện cho cầu thủ tập huấn, thi đấu ở nước ngoài cũng rất cần thiết. Những chuyến đi như vậy không chỉ giúp nâng cao chuyên môn mà còn giúp vận động viên làm quen với cường độ thi đấu và những yêu cầu chiến thuật ở trình độ cao hơn.

Khi có nguồn cầu thủ tốt từ các câu lạc bộ, đội tuyển quốc gia mới có điều kiện nâng cấp về chuyên môn. Đội tuyển cần những đợt tập huấn đủ dài tại các nền bóng chuyền hàng đầu để cầu thủ được cọ xát thực tế.

Cùng với đó là yêu cầu nâng cao chất lượng ban huấn luyện. Việc bổ sung các chuyên gia có kinh nghiệm quốc tế, nếu phù hợp, có thể giúp đội tuyển tiếp cận thêm những phương pháp huấn luyện, phân tích đối thủ và tổ chức chiến thuật hiện đại.

Đây cũng là khâu mà bóng chuyền nữ Việt Nam còn nhiều việc phải làm. Nguồn lực tài chính hạn chế khiến các câu lạc bộ khó đầu tư đồng bộ cho đào tạo trẻ, trong khi đội tuyển quốc gia chưa có điều kiện duy trì thường xuyên những chuyến tập huấn dài ngày ở nước ngoài hay tiếp cận đầy đủ các điều kiện tập luyện hiện đại.

Nếu chỉ tập trung thuê ngoại binh để cải thiện thành tích câu lạc bộ trong ngắn hạn mà thiếu đầu tư cho đào tạo trẻ, nguồn cầu thủ kế cận sẽ khó được bổ sung đều đặn. Khi một thế hệ bước qua đỉnh cao phong độ, đội tuyển có thể lập tức đối mặt khoảng trống về nhân sự.

Nhìn sang Thái Lan, bóng chuyền nữ nước này đã có quá trình đầu tư và phát triển kéo dài nhiều năm, qua đó xây dựng được hệ thống đào tạo và nguồn cầu thủ có tính kế thừa. Đội tuyển Thái Lan thường xuyên duy trì vị trí trong nhóm mạnh của châu Á và có khả năng cạnh tranh ở sân chơi quốc tế.

Đây là một quá trình dài, không thể tạo ra chỉ bằng thành tích của một thế hệ cầu thủ hay một vài mùa giải thành công.

Với bóng chuyền nữ Việt Nam, những thành tích đạt được trong giai đoạn 2023-2025 cho thấy tiềm năng và chất lượng của cầu thủ trong nước. Nhưng những kết quả không như kỳ vọng trong năm 2026 cũng cho thấy những giới hạn cần được nhìn nhận thẳng thắn.

Điều quan trọng lúc này không phải tìm một nguyên nhân duy nhất cho chuỗi kết quả sa sút, mà là nhìn lại toàn bộ hệ thống. Từ đào tạo trẻ, câu lạc bộ, chế độ đãi ngộ, cơ sở vật chất đến chuyên gia, huấn luyện viên và môi trường thi đấu quốc tế đều cần được tính toán trong một chiến lược thống nhất.

Có nguồn lực tài chính là điều kiện quan trọng, nhưng nguồn lực chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng một chính sách đầu tư dài hạn và cách làm căn cơ. Nếu muốn bóng chuyền nữ Việt Nam duy trì thành công, từng bước thu hẹp khoảng cách với nhóm hàng đầu châu Á, cần bắt đầu từ việc xây dựng nền móng đủ vững.

Thành tích của đội tuyển quốc gia vì thế không nên chỉ được đo bằng một vài giải đấu. Quan trọng hơn là khả năng tạo ra một hệ thống có đủ chiều sâu để sau mỗi thế hệ, bóng chuyền nữ Việt Nam vẫn có lực lượng kế cận và tiếp tục tiến lên.

TT (theo TTXVN)