Giữ 'kho báu xanh' Cát Bà bằng công nghệ số
Xây dựng cơ sở dữ liệu các loài động, thực vật và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra phương thức mới trong bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn quốc gia Cát Bà.
Quản lý đa dạng sinh học bằng dữ liệu số
Năm 2026 đánh dấu 40 năm thành lập Vườn quốc gia Cát Bà. Trên diện tích hơn 17.362 ha, những cánh rừng núi đá vôi, vùng đất ngập nước, các áng, tùng và hệ sinh thái biển quanh quần đảo đang lưu giữ nguồn tài nguyên sinh học đặc biệt của Hải Phòng.
Đến nay, Vườn quốc gia Cát Bà ghi nhận 4.120 loài động, thực vật rừng và biển, trong đó có 156 loài đặc hữu, nguy cấp, quý, hiếm được pháp luật Việt Nam và quốc tế bảo vệ.
Cùng với các biện pháp tuần tra, bảo vệ rừng, bảo tồn rạn san hô và huy động cộng đồng tham gia giữ gìn tài nguyên, phương thức quản lý đa dạng sinh học tại Cát Bà đang có sự thay đổi rõ nét. Các kết quả điều tra, bản đồ, tư liệu nghiên cứu từng bước được số hóa, kết nối trên một hệ thống dữ liệu chung thay cho cách lưu trữ phân tán trước đây.
Một trong những bước tiến đáng chú ý trong năm 2026 là Vườn quốc gia Cát Bà xây dựng phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học của Khu dự trữ sinh quyển thế giới quần đảo Cát Bà. Khoảng 1.300 loài động, thực vật đã được cập nhật vào hệ thống.
Theo Phó Giám đốc Vườn quốc gia Cát Bà Phạm Văn Phúc, việc hình thành cơ sở dữ liệu giúp công tác quản lý tài nguyên chuyển dần từ ghi nhận, xử lý từng vụ việc sang theo dõi có hệ thống. Dữ liệu số kết hợp với khảo sát thực địa cũng tạo cơ sở đánh giá tác động của du lịch, khai thác tài nguyên và biến đổi khí hậu đối với từng khu vực, sinh cảnh.
Điều này đặc biệt cần thiết đối với Cát Bà - nơi có cả hệ sinh thái rừng và biển, địa hình núi đá vôi chia cắt mạnh, nhiều khu vực khó tiếp cận và yêu cầu bảo tồn rất khác nhau.
Việc số hóa dữ liệu càng có ý nghĩa khi Hải Phòng đang xây dựng dự thảo Chiến lược phát triển bền vững Khu dự trữ sinh quyển thế giới quần đảo Cát Bà giai đoạn 2024 - 2035 và kế hoạch hành động giai đoạn 2026 - 2030. Một hệ thống thông tin đầy đủ, thường xuyên cập nhật sẽ hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách, cân bằng giữa bảo tồn thiên nhiên, sinh kế cộng đồng và phát triển kinh tế.
Đưa AI vào giám sát rừng, biển
Bên cạnh việc số hóa dữ liệu đa dạng sinh học, Vườn quốc gia Cát Bà đề xuất UBND thành phố 6 nhiệm vụ về ứng dụng chuyển đổi số và AI trong kiểm kê, quan trắc, quản lý dữ liệu sinh học, giám sát tài nguyên và phát huy giá trị thiên nhiên.
Theo Giám đốc Vườn quốc gia Cát Bà Nguyễn Văn Thịu, thành phố định hướng xây dựng Vườn quốc gia Cát Bà trở thành trung tâm bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và di sản có tầm vóc quốc gia, quốc tế, hướng tới hình mẫu bảo tồn gắn với phát triển bền vững. Giá trị của công nghệ sẽ không chỉ nằm ở số lượng dữ liệu được số hóa hay số phần mềm được đầu tư, mà ở khả năng biến dữ liệu thành công cụ phục vụ quản lý, cảnh báo sớm và đưa ra các quyết định bảo vệ tài nguyên sát thực tế. Đó cũng là cơ sở để Cát Bà gìn giữ lâu dài “kho báu xanh”, đồng thời phát huy giá trị của Khu dự trữ sinh quyển thế giới và Di sản thiên nhiên thế giới trong quá trình phát triển bền vững.