'Bài toán' khó trong thu gom rác thải sinh hoạt ngoại thành
Thu không đủ bù chi, doanh nghiệp chưa mặn mà đầu tư là thực tế đang diễn ra trong hoạt động thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt tại khu vực ngoại thành Hải Phòng.
Nhà đầu tư, người lao động không mặn mà
Từ tháng 3/2026 đến nay, các thôn ở xã Tân Minh phải tự sắp xếp, bố trí nhân lực để thu gom rác thải sinh hoạt. Với 496 hộ, gần 2.000 nhân khẩu, thôn An Thạch phải bố trí 4 công nhân thực hiện việc thu gom rác. Thôn Tiên Thanh có 1.400 nhân khẩu, địa bàn trải rộng trên diện tích 6 km, hiện bố trí 5 công nhân thu gom rác. Phương tiện thu gom chủ yếu là xe ba gác thô sơ được gắn với xe máy.
Trước đây, việc thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt trên địa bàn do Công ty Dịch vụ môi trường Hoa Phượng đảm nhận. Tuy nhiên, từ ngày 18/3/2026, doanh nghiệp này chấm dứt việc thu gom, vận chuyển và xử lý rác tại thôn An Thạch nói riêng và xã Tân Minh nói chung. Nguyên nhân do mức phí dịch vụ hiện nay không đủ để doanh nghiệp bảo đảm chi phí vận hành.
Tương tự, tại xã Tiên Lãng, nhiều thôn phải tự tổ chức thu gom rác thải sinh hoạt thay vì có đơn vị dịch vụ đảm nhận như trước đây, như các thôn Quyết Tiến, Tiên Thanh, Khởi Nghĩa...
Theo đánh giá của một số doanh nghiệp, hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt, đơn giá dịch vụ thu gom rác tại khu vực ngoại thành hiện nay rất khó thu hút các đơn vị tham gia.
Bà Đoàn Thị Mơ, Giám đốc Hợp tác xã Môi trường - Dịch vụ thương mại Thành Vinh, đơn vị đảm nhận thu gom rác thải sinh hoạt tại các xã Kiến Thụy và phường Dương Kinh cho biết, đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt khu vực nông thôn và rất mong muốn tiếp tục hoạt động, mở rộng thêm địa bàn.
Tuy nhiên, việc áp dụng mức giá dịch vụ 6.800 đồng/khẩu tại khu vực ngoại thành theo Quyết định số 1654/QĐ-UBND không bảo đảm thu nhập cho công nhân thu gom rác cũng như lợi nhuận để các hợp tác xã, doanh nghiệp bao thầu dịch vụ này duy trì hoạt động.
Theo Quyết định 1654/QĐ-UBND, các hộ gia đình, cá nhân và cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp phát sinh chất thải rắn sinh hoạt dưới 300 kg/ngày tại các xã và đặc khu Bạch Long Vỹ phải đóng phí dịch vụ thu gom rác 6.800 đồng/người/tháng.
Tại thôn An Thạch, trước đây, giá dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt là 12.000 đồng/người/tháng. Hiện nay, mức thu giảm còn 6.800 đồng/người/tháng. Cùng với số nhân khẩu của thôn không nhiều, thu nhập của công nhân thu gom rác hiện chỉ khoảng 2,5 triệu đồng/tháng.
Anh Lê Văn Bột, công nhân thu gom rác tại thôn An Thạch chia sẻ, hiện người lao động sử dụng xe chở rác thô sơ, gắn thêm xe máy để kéo. Mỗi tuần phải thực hiện ít nhất 3 buổi thu gom, nên chi phí xăng xe cũng khá lớn, chưa kể lượng rác tăng cao vào những ngày lễ.
Cần có tháo gỡ đồng bộ
Báo cáo hiện trạng môi trường thành phố giai đoạn 2021 - 2025 chỉ rõ những vấn đề nổi cộm trong công tác quản lý rác thải sinh hoạt, nhất là tại khu vực ngoại thành. Việc đầu tư nâng cấp, cải tạo các bãi rác tạm thành bãi chôn lấp hợp vệ sinh còn gặp nhiều khó khăn. Công tác phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn cũng chưa thuận lợi do hạ tầng thu gom, vận chuyển chưa đáp ứng yêu cầu đối với các nhóm chất thải sau phân loại, đặc biệt là chất thải thực phẩm.
Về nhân lực, người lao động của các doanh nghiệp thực hiện dịch vụ thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt cơ bản được đào tạo, hướng dẫn. Trong khi đó, người lao động tại các tổ, đội, hợp tác xã thu gom ở địa phương còn hạn chế về nhận thức trong thu gom, phân loại rác. Hầu hết các xã, tổ, đội ở địa phương đều thiếu thiết bị vận chuyển chuyên dùng, chủ yếu sử dụng phương tiện, thiết bị lạc hậu; một số đơn vị còn gặp khó khăn về hạ tầng thu gom, vận chuyển.
Tại khu vực phía tây, mức phí thấp khiến các đơn vị thu gom gặp khó khăn trong đầu tư trang thiết bị và chi trả nhân công, dẫn đến tâm lý không mặn mà với công việc đang thực hiện.
Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 không khuyến khích đầu tư cơ sở thực hiện dịch vụ xử lý rác thải sinh hoạt chỉ phục vụ trong phạm vi một đơn vị hành chính cấp xã. Rác thải sinh hoạt phải được xử lý bằng công nghệ phù hợp, đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật môi trường. Tuy nhiên, tại khu vực ngoại thành hiện nay, mô hình tổ, đội thu gom rác thải sinh hoạt với quy mô chỉ 1 - 2 người/tổ vẫn rất phổ biến.
Để giải quyết những vấn đề trong thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải tại khu vực ngoại thành, cần có cơ chế phù hợp. Với mức phí hiện nay, tình trạng này không những chưa được khắc phục mà chất lượng dịch vụ còn có nguy cơ đi xuống.
Theo bà Đoàn Thị Mơ, Giám đốc Hợp tác xã Môi trường - Dịch vụ thương mại Thành Vinh, trước mắt, thành phố cần xem xét điều chỉnh tăng mức phí dịch vụ thu gom, vận chuyển, bảo đảm hoạt động của các cơ sở cung cấp dịch vụ.