Từ quy hoạch hôm nay đến Hải Phòng Net Zero

Thành phố Hải Phòng đang lấy ý kiến nhân dân đối với Quy hoạch chung thành phố đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Trong những vấn đề được quan tâm, xây dựng đô thị xanh, đáng sống, thích ứng với biến đổi khí hậu và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” không còn là câu chuyện xa xôi.

Một quy hoạch tốt không chỉ trả lời thành phố sẽ phát triển ra sao mà còn phải trả lời thành phố sẽ sống như thế nào trong vài chục năm tới.

Hải Phòng đang đứng trước một giai đoạn phát triển chưa từng có về quy mô không gian và động lực tăng trưởng. Thành phố vừa có lợi thế của đô thị cảng, công nghiệp, logistics, kinh tế biển, vừa có thêm dư địa lớn để phát triển đô thị, dịch vụ và công nghiệp công nghệ cao. Nhưng phía sau tốc độ tăng trưởng ấy là áp lực ngày càng lớn lên hạ tầng, năng lượng, giao thông và môi trường đô thị.

Đô thị càng mở rộng, nhu cầu đi lại càng tăng. Khu công nghiệp càng phát triển, nhu cầu điện và vận chuyển hàng hóa càng lớn. Cảng biển càng sôi động, số lượng phương tiện và hoạt động logistics tăng theo. Những khu đô thị mới mọc lên đồng nghĩa với nhu cầu xây dựng, tiêu thụ năng lượng, cấp nước, xử lý nước thải và rác thải cũng nhân lên. Nếu vẫn phát triển theo phương thức cũ, tăng trưởng kinh tế có thể đồng nghĩa với gia tăng phát thải.

Đây chính là thách thức lớn nhất đối với đô thị Hải Phòng trên con đường hướng tới Net Zero.

Theo định hướng chuyển đổi xanh, thành phố Hải Phòng đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm ít nhất 43,5% phát thải khí nhà kính so với năm 2020 và đến năm 2045 đạt, duy trì mục tiêu phát thải ròng bằng “0”. Những con số ấy cho thấy mục tiêu đã được xác lập. Nhưng để biến mục tiêu thành hiện thực, điều quan trọng hơn nằm ở cách thành phố tổ chức không gian phát triển.

Quy hoạch vì thế có ý nghĩa đặc biệt. Một tuyến đường được mở ra không chỉ tạo thêm khả năng kết nối mà còn quyết định dòng phương tiện và lượng phát thải trong nhiều năm. Một khu đô thị mới không chỉ cần nhà ở mà phải có giao thông công cộng, cây xanh, mặt nước, trường học, dịch vụ và không gian công cộng. Nếu những yếu tố đó không được tính ngay từ đầu, đến khi đô thị hình thành rồi mới khắc phục sẽ rất khó và tốn kém.

Với Hải Phòng, bài toán khó hơn bởi thành phố phải đồng thời phát triển cảng biển và công nghiệp, những lĩnh vực có nhu cầu năng lượng lớn và phát sinh lượng phát thải đáng kể.

Những năm gần đây, thành phố dành nhiều nguồn lực cho công viên, vườn hoa và không gian công cộng. Trong 5 năm, thành phố đưa vào sử dụng 16 công viên, vườn hoa mới và triển khai thêm 33 dự án với tổng mức đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng. Những khoảng xanh ấy không chỉ làm đẹp thành phố mà còn tạo ra không gian sinh hoạt, cải thiện môi trường và góp phần hình thành chất lượng sống.

Nhưng đô thị xanh không đơn giản là có thêm cây. Nếu người dân phải di chuyển quá xa giữa nhà ở, nơi làm việc, trường học và dịch vụ thì nhu cầu sử dụng phương tiện cá nhân vẫn tăng. Nếu khu đô thị thiếu giao thông công cộng thì những con đường mới sẽ nhanh chóng chịu áp lực. Nếu công viên được xây dựng nhưng thiếu quản lý, bảo dưỡng và kết nối với các không gian khác, giá trị của công trình sẽ không được phát huy đầy đủ. Bởi vậy, xây dựng đô thị xanh không thể chỉ dừng ở việc tăng thêm cây xanh, công viên, mà phải được tính từ quy hoạch đất đai, giao thông, hạ tầng đến cách tổ chức các khu dân cư.

Một Hải Phòng hướng tới Net Zero cũng cần một hệ thống dữ liệu đủ tin cậy để biết mình đang phát thải ở đâu, từ lĩnh vực nào và giảm được bao nhiêu. Không thể giảm thứ chưa đo được. Không thể đánh giá hiệu quả của chuyển đổi xanh nếu thiếu những con số cụ thể về năng lượng, giao thông, chất thải, nước thải và phát thải của từng lĩnh vực. Đây cũng là điểm mà quy hoạch và quản trị đô thị phải gặp nhau. Mỗi quyết định đầu tư, mỗi dự án phát triển không gian cần được nhìn thêm dưới góc độ phát thải và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hải Phòng có những lợi thế đặc biệt để làm điều đó. Thành phố có biển, hệ thống sông ngòi, vùng cửa sông, đảo Cát Bà và những hệ sinh thái có giá trị. Nếu được bảo vệ và phục hồi đúng hướng, đây không chỉ là tài sản môi trường mà còn là một phần năng lực chống chịu và hấp thụ carbon của thành phố.

Con đường tới Net Zero chắc chắn không dễ dàng. Thành phố không thể vừa tăng trưởng nhanh, mở rộng công nghiệp, phát triển cảng biển, đô thị hóa mạnh mà không phải đối mặt với những đánh đổi về năng lượng, đất đai và môi trường. Net Zero cũng không có nghĩa là giảm tốc độ phát triển. Vì thế, Net Zero không phải câu chuyện của riêng năm 2045. Nó bắt đầu từ những quyết định được đưa ra từ hôm nay.

HẢI MINH