Vì sao phải tiếp tục in bổ sung tới 3 triệu bản sách giáo khoa?

Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo in thêm gần 3 triệu bản sách

Trong báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi Thủ tướng Chính phủ, Bộ này cho biết, tính đến 17 giờ ngày 20/9, tổng nhu cầu sách giáo khoa năm học 2026 - 2027 khoảng gần 246 triệu bản; số sách còn thiếu đã giảm từ gần 2,8 triệu bản ngày 15/9 xuống còn gần 800.000 bản; khoảng 99,69% tổng nhu cầu đã được đáp ứng, số còn thiếu khoảng 0,31%.

Đến ngày 24/9 (trước thời điểm cam kết với Thủ tướng Chính phủ 1 ngày), số lượng sách phát hành thêm đã cung ứng đủ.

Hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiếp tục in bổ sung và cung ứng về các địa phương từ nay đến hết ngày 30/9 khoảng gần 3 triệu bản sách.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, lý do tiếp tục in tới gần 3 triệu bản sách giáo khoa là để đáp ứng nhu cầu phát sinh của học sinh và các thư viện nhà trường qua các kênh phát hành (của nhà xuất bản và các nhà sách tại 34 tỉnh/thành phố); đồng thời, có nguồn sách giáo khoa bổ sung dự phòng khi có thiên tai, bão lũ và các tình huống thực tế.

Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đảm bảo nguồn sách tại các đầu mối phát hành, đại lý, cửa hàng để đáp ứng đầy đủ, kịp thời nhu cầu phát sinh trong năm học, bao gồm nhu cầu mua bổ sung, sách giáo khoa tập 2 và các nhu cầu thực tế khác. Đối với nhu cầu phát sinh, nhà xuất bản đã đảm bảo phân phối tại các cửa hàng, địa điểm cung ứng để đáp ứng nhu cầu phát sinh của học sinh và có thể mua trực tiếp hoặc trực tuyến.

Bộ cũng chỉ đạo Sở Giáo dục và Đào tạo hướng dẫn các cơ sở giáo dục thông báo đầy đủ, kịp thời đến học sinh, cha mẹ học sinh về các điểm bán, địa chỉ mua trực tuyến, đầu mối hỗ trợ, hướng dẫn phương thức đăng ký và thời gian giao sách (đối với đơn đặt sách qua các nền tảng trực tuyến của hệ thống, nhà xuất bản bảo đảm cung cấp sách trong vòng 24 giờ kể từ khi tiếp nhận đơn đặt hàng hợp lệ).

"Một chính sách giáo dục chỉ thực sự trọn vẹn khi quyền lợi của người học được bảo đảm đúng lúc"

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho biết: Bảo đảm đủ sách giáo khoa cho học sinh phải được nhìn nhận là một nhiệm vụ bảo đảm điều kiện học tập, trong đó có trách nhiệm quản lý nhà nước và trách nhiệm của các đơn vị sản xuất, cung ứng. Không thể giao toàn bộ trách nhiệm ấy cho riêng nhà xuất bản. Tuy nhiên, xác định trách nhiệm phối hợp cũng không có nghĩa là làm mờ trách nhiệm của từng chủ thể.

Theo thông tin Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cung cấp, tình trạng thiếu sách cục bộ liên quan đến dự báo nhu cầu, đặt hàng, sự gián đoạn của kênh đăng ký và khả năng bổ sung sách tại một số địa bàn. Những thông tin này cần được đối chiếu với dữ liệu của cơ quan quản lý, nhà trường và đơn vị phát hành để xác định chính xác điểm nghẽn.

Về cơ chế, bà Nga cho rằng Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xác định rõ đầu mối điều phối, bảo đảm thông tin về việc sử dụng sách và các chính sách liên quan được cung cấp kịp thời. Sở Giáo dục và Đào tạo tổng hợp, kiểm tra nhu cầu trên địa bàn; cơ sở giáo dục nắm nhu cầu thực tế của học sinh; đơn vị phát hành chịu trách nhiệm về đặt hàng, phân phối và thông tin tồn kho. Nhà xuất bản phải chủ động xây dựng phương án sản xuất, dự phòng, cảnh báo rủi ro và thực hiện các cam kết cung ứng.

Nhà xuất bản khó có thể tự nắm đầy đủ mọi biến động của từng địa phương. Nhưng với vai trò chuyên môn của mình, nhà xuất bản cũng phải nhận diện được những biến động lớn, yêu cầu bổ sung thông tin và báo cáo sớm khi thấy nguy cơ thiếu sách. Trách nhiệm phải được phân định theo từng khâu, nhưng kết quả phải được kiểm chứng ở từng học sinh.

Đưa ra giải pháp để mọi học sinh có đủ sách, theo Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, thay đổi căn bản là thiết lập một quy trình bảo đảm sách giáo khoa có thời hạn, có đầu mối chịu trách nhiệm và có khả năng xử lý sớm nguy cơ thiếu sách.

"Trước hết, cần xây dựng lịch cung ứng hằng năm theo tiến độ lùi từ thời điểm học sinh phải có sách. Từ đó xác định mốc dự báo ban đầu, cập nhật nhu cầu, hoàn tất các thủ tục mua sắm đối với nguồn ngân sách, tổ chức sản xuất và giao nhận. Lịch này phải tính đến thời gian vận chuyển, phân phối đến trường và một khoảng dự phòng để xử lý phát sinh. Không thể lấy ngày khai giảng làm thời điểm bắt đầu kiểm tra xem học sinh còn thiếu những gì.

Thứ hai, cần có cơ chế điều chỉnh nhu cầu và dự phòng hợp lý. Tuyển sinh, chuyển trường có thể làm thay đổi số lượng sử dụng nên kế hoạch phải cho phép bổ sung theo những mốc rõ ràng. Mức dự phòng cần dựa trên dữ liệu, đặc điểm địa bàn và khả năng tái sử dụng sách để vừa bảo đảm đáp ứng, vừa tránh lãng phí. Trách nhiệm, chi phí điều chuyển và thời hạn giao bổ sung cần được xác định trước.

Thứ ba, phải bảo đảm các kênh tiếp cận sách thuận tiện. Nếu một kênh đăng ký thay đổi hoặc gián đoạn, phải có phương án thay thế và thông báo sớm. Nhà trường cần nắm tình trạng có sách của học sinh, hướng dẫn phụ huynh tiếp cận nguồn cung phù hợp; việc hỗ trợ này phải công khai, tự nguyện, tránh ép mua kèm tài liệu ngoài nhu cầu.

Thứ tư, cần đo kết quả bằng tỷ lệ học sinh có đủ sách theo môn học cần dùng, số trường còn thiếu và thời gian xử lý thiếu sách. Tôi đề nghị quy định rõ đầu mối theo dõi tại Bộ và địa phương; mỗi trường hợp thiếu phải có người tiếp nhận, phương án khắc phục và hạn hoàn thành. Quốc hội, Hội đồng nhân dân có thể giám sát việc thực hiện chính sách, sử dụng kinh phí và kết quả bảo đảm sách cho học sinh trong phạm vi chức năng của mình.

Trước mắt, nơi nào còn thiếu cần rà soát đến từng đầu sách, từng trường để điều chuyển và bổ sung ngay. Sau đó phải đánh giá nguyên nhân, làm rõ trách nhiệm theo quy định và cam kết có liên quan; không dừng ở một báo cáo rút kinh nghiệm chung chung.

Yêu cầu tăng sản lượng chỉ giải quyết được khâu in. Điều chúng ta cần bảo đảm là toàn bộ quá trình, từ dự báo đến khi sách thực sự đến tay học sinh. Một chính sách giáo dục chỉ thực sự trọn vẹn khi quyền lợi của người học được bảo đảm đúng lúc", bà Nga cho hay.