Đánh thức dòng chảy ký ức giữa lòng thành phố

Trải nghiệm di sản tại Bảo tàng

“Xem tài liệu, video, kết hợp tận mắt thấy các hiện vật, chúng em như được ngược dòng thời gian trở lại với từng giai đoạn hình thành và phát triển của Nhà hát thành phố…”, em Vũ Minh Đức, học sinh Trường THCS Hồng Bàng xúc động bày tỏ khi tham gia chương trình giáo dục di sản “Dấu ấn Nhà hát thành phố” do Bảo tàng Hải Phòng phối hợp Ban Chỉ đạo hè phường Hồng Bàng tổ chức cuối tháng 8 vừa qua.

Không còn là những tiết học lý thuyết trên lớp, lịch sử được mở ra sống động qua các hoạt động trải nghiệm thực tế. Học sinh được tìm hiểu về một công trình kiến trúc quen thuộc giữa lòng đô thị nhưng chứa đựng chiều sâu lịch sử, văn hóa. Qua hệ thống tư liệu, chuyện kể, phần thi kiến thức, trò chơi tương tác và hoạt động thực hành, Nhà hát thành phố hiện lên không chỉ là nơi diễn ra các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, mà còn gắn với những dấu ấn lịch sử hào hùng và truyền thống “Trung dũng - Quyết thắng” của thành phố Cảng.

Đồng hành cùng học sinh, cô giáo Vũ Ngọc Anh, Trường THCS Hồng Bàng chia sẻ: “Việc được chạm vào lịch sử qua từng hiện vật, câu chuyện sống động giúp các con hiểu hơn về quê hương. Từ đó, tình yêu và lòng tự hào khi được sinh ra, lớn lên ở một thành phố giàu truyền thống sẽ tự nhiên thẩm thấu vào tâm hồn các con”.

Đánh giá hiệu quả cách làm mới, Phó Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Nguyễn Thị Hồng Hà khẳng định, đưa học sinh đến bảo tàng không chỉ là hoạt động ngoại khóa mà còn là phương thức giáo dục trực quan, sinh động. Thông qua chương trình kết hợp học tập và trải nghiệm, lịch sử được kể bằng những câu chuyện gần gũi, góp phần khơi dậy tình yêu quê hương, nâng cao ý thức gìn giữ di sản trong học sinh.

Mô hình giáo dục trực quan này tiếp tục được mở rộng tại Bảo tàng Hải Phòng cơ sở 2. Vào dịp hè và kỷ niệm các ngày lễ lớn, nơi đây tổ chức nhiều hoạt động phong phú, kết hợp không gian trưng bày với tương tác trực tiếp. Các hoạt động viết thư pháp, khám phá di sản, tìm hiểu làng nghề truyền thống, tham quan trải nghiệm giúp công chúng, nhất là học sinh, sinh viên, tiếp cận lịch sử và văn hóa tự nhiên, cuốn hút.

Đổi mới tư duy bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Trong định hướng phát triển văn hóa của đất nước giai đoạn mới, công tác bảo tồn, bảo tàng đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ: không chỉ lưu giữ quá khứ mà còn chủ động đưa di sản trở lại đời sống đương đại, để di sản được tiếp cận, trải nghiệm và lan tỏa trong cộng đồng.

Tại cuộc làm việc với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về công tác bảo tồn, bảo tàng ngày 19/8/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ bảo tồn thụ động sang chủ động kiến tạo ký ức quốc gia; đồng thời xây dựng kho dữ liệu văn hóa số quốc gia theo hướng thống nhất, liên thông, có thể kiểm chứng và sử dụng lâu dài.

Thực hiện Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị và cụ thể hóa những định hướng này, Bảo tàng Hải Phòng từng bước đổi mới phương thức bảo tồn, giới thiệu và phát huy giá trị di sản. Trong đó, chuyển đổi số được xác định là hướng đi quan trọng để mở rộng không gian tiếp cận lịch sử, văn hóa. Theo Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Bùi Thị Nguyệt Nga, đơn vị đang tập trung đổi mới toàn diện tư duy trưng bày, kết hợp công nghệ hiện đại để đưa giá trị di sản đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

“Bảo tàng tuyệt đối không thể chỉ là một kho lưu trữ tĩnh lặng hay một điểm đến thụ động, mà phải trở thành một không gian giáo dục mở, sinh động, tương tác đa chiều và kết nối mạnh mẽ với cộng đồng. Năm 2026, Bảo tàng Hải Phòng phấn đấu có một trưng bày chuyên đề trên môi trường điện tử…”, Giám đốc Bảo tàng Hải Phòng Bùi Thị Nguyệt Nga cho biết.

Sau hợp nhất, Bảo tàng Hải Phòng có 2 cơ sở, với hệ thống trưng bày được duy trì và từng bước đổi mới theo hướng trực quan, hấp dẫn. Cùng các trưng bày cố định, những chuyên đề theo chủ đề, sự kiện và thời điểm tạo thêm cơ hội để công chúng khám phá lịch sử, văn hóa Hải Phòng. Việc đưa trưng bày lên môi trường điện tử sẽ mở rộng không gian vượt ra ngoài giới hạn của hai cơ sở.

Người dân, du khách ở xa, kể cả những người chưa có điều kiện trực tiếp đến bảo tàng, có thể tiếp cận hiện vật, tư liệu và câu chuyện lịch sử. Đây cũng là một trong 3 nhiệm vụ chuyển đổi số ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hải Phòng triển khai trong năm 2026, cùng với triển khai hệ thống thông tin nguồn và xây dựng trang thông tin điện tử Thư viện thành phố Hải Phòng.

Từ những trải nghiệm trực tiếp dành cho học sinh đến các trưng bày có thể tiếp cận trên môi trường số, Bảo tàng Hải Phòng từng bước thay đổi cách kể câu chuyện lịch sử. Khi bảo tàng không chỉ lưu giữ ký ức mà còn chủ động kết nối, tương tác và giáo dục cộng đồng, di sản sẽ tiếp tục có đời sống mới trong xã hội hiện đại.