Siết quản lý đất công ích, ngăn vi phạm kéo dài

Sai phạm được xử lý sớm

Sáng 25/9, phường An Hải tổ chức tháo dỡ một công trình xây dựng trên đất công thuộc đầm Xi, Tổ dân phố Trang Quan. Trước đó, lực lượng chức năng phát hiện công trình nhà cấp 4, vách tôn mạ màu, mái lợp tôn, diện tích khoảng 50 m².

UBND phường đã thông báo, yêu cầu tổ chức, cá nhân là chủ công trình xuất trình giấy tờ liên quan đến việc sử dụng đất trước ngày 20/9. Tuy nhiên, hết thời hạn không có tổ chức, cá nhân nào đến nhận là chủ công trình và cung cấp hồ sơ. UBND phường sau đó tổ chức xử lý công trình vi phạm theo đúng quy định pháp luật.

Tình trạng lấn chiếm đất, san lấp trái phép, xây dựng công trình sai quy định trên đất nông nghiệp, đất công ích, hành lang giao thông, đê điều… vẫn diễn biến phức tạp, nhất là tại những khu vực đô thị hóa nhanh hoặc có lợi thế về giao thông. Tuy nhiên, thời gian gần đây, các địa phương đã chủ động kiểm tra, kịp thời ngăn chặn và xử lý vi phạm ngay khi phát sinh.

Ngày 4/9/2026, qua kiểm tra thửa đất số 439, tờ bản đồ số 3 tại thôn Lý Đông, UBND xã Kẻ Sặt phát hiện một hộ dân xây dựng nhà trái phép trên đất công do UBND xã quản lý, diện tích khoảng 60 m². UBND xã yêu cầu hộ dân dừng xây dựng, tự tháo dỡ công trình vi phạm và khôi phục hiện trạng ban đầu. Hộ dân sau đó đã chấp hành tháo dỡ phần công trình lấn chiếm.

Phát huy vai trò, trách nhiệm của chính quyền cơ sở

Việc quản lý chặt chẽ đất công ích là yêu cầu cần thiết. Thực tế cho thấy, quản lý quỹ đất này chưa chặt chẽ có thể dẫn đến khiếu kiện kéo dài, gây bức xúc trong nhân dân. Một số vi phạm phổ biến là người dân sử dụng đất, xây dựng công trình kiên cố trong thời gian dài nhưng không được phát hiện kịp thời. Chỉ đến khi phát sinh tranh chấp, đơn thư hoặc thực hiện thu hồi đất để triển khai dự án, nguồn gốc và quá trình sử dụng đất mới được làm rõ.

Trong công tác giải phóng mặt bằng dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, một số trường hợp trồng cây trên đất thuê của UBND xã dù hợp đồng đã hết hạn, không được gia hạn nhưng vẫn tiếp tục sử dụng. Một số trường hợp khác tự ý chuyển đất công ích sang đất ao nuôi trồng thủy sản mà không được phép.

Tại phường Gia Viên, khi thu hồi đất, giải phóng mặt bằng dự án đường Đông Khê 2 (đường Lê Quang Đạo), cơ quan chức năng xác định một hộ dân đã xây dựng nhà kiên cố trên đất công ích do địa phương quản lý và sinh sống ổn định nhiều năm. Những trường hợp này gây khó khăn cho công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án.

Theo Luật Đất đai 2024, đất công ích là quỹ đất nông nghiệp được lập qua các thời kỳ để phục vụ nhu cầu công ích của địa phương như xây dựng các công trình văn hóa, thể dục thể thao, vui chơi, y tế, giáo dục, chợ, nghĩa trang và các công trình công cộng khác; xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương, nhà đại đoàn kết; bồi thường, giải phóng mặt bằng…

UBND cấp xã được cho cá nhân tại địa phương thuê đất công ích để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản thông qua đấu giá quyền sử dụng đất. Thời hạn mỗi lần thuê không quá 10 năm.

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý quỹ đất này, ngày 15/12/2025, Văn phòng UBND thành phố ban hành văn bản số 13215/VP-NNMT, yêu cầu UBND các xã, phường, đặc khu thực hiện đầy đủ các quy định của Luật Đất đai và các nghị định hướng dẫn. Trong đó, tập trung hoàn thiện, cập nhật cơ sở dữ liệu đất đai, quản lý hồ sơ địa chính số theo chuẩn quốc gia; tăng cường quản lý quỹ đất công, đất công ích và đất chưa sử dụng.

Các địa phương phải lập đầy đủ danh mục, hồ sơ quản lý quỹ đất, cập nhật vào hệ thống dữ liệu đất đai số, không để xảy ra buông lỏng quản lý, sử dụng sai mục đích hoặc gây thất thoát tài sản công. Các trường hợp lấn chiếm, sử dụng đất công trái phép phải được xử lý kiên quyết; trường hợp vượt thẩm quyền phải kịp thời báo cáo UBND thành phố.

Chủ tịch UBND thành phố cũng yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất tại các khu vực có nguy cơ vi phạm cao như đất ven đường giao thông, ven sông, kênh, ven biển, đất đồi rừng, ao hồ và đất nông nghiệp dễ bị chuyển mục đích trái phép. Các trường hợp vi phạm phải được công khai theo quy định.

Thực hiện chỉ đạo này, các địa phương đã triển khai nhiều giải pháp. Tháng 4/2026, UBND xã Yết Kiêu rà soát, thống kê, lập danh mục và hồ sơ quản lý toàn bộ quỹ đất công, đất nông nghiệp công ích và đất chưa sử dụng trên địa bàn. Địa phương đồng thời kiểm tra các hợp đồng cho thuê, cho mượn đất công; phân loại các trường hợp hết hạn, còn hạn, ký không đúng thẩm quyền, vượt thời hạn và sử dụng sai mục đích để đề xuất phương án xử lý.

Ngày 30/7, UBND xã Nam Sách triển khai đấu giá quyền sử dụng đất cho thuê thuộc quỹ đất công ích để sản xuất nông nghiệp năm 2026, với tổng diện tích hơn 15.967 m².

Việc các địa phương thực hiện nghiêm quy định về quản lý đất công ích, đồng thời rà soát, thống kê đầy đủ hiện trạng quỹ đất, góp phần ngăn chặn và xử lý kịp thời các vi phạm, hạn chế tình trạng sai phạm kéo dài.