Chặn thuốc lá điện tử, bảo vệ giới trẻ

Theo số liệu Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố mới đưa ra hiện có từ 3 - 5% số học sinh từng thử sử dụng thuốc lá ít nhất một lần. Con số không lớn nếu chỉ nhìn trên một bảng thống kê. Nhưng với lứa tuổi học sinh, mỗi trường hợp sử dụng thuốc lá, nhất là thuốc lá điện tử, đều đáng lưu ý. Bởi đây là giai đoạn các em đang hình thành thói quen, cách ứng xử và nhận thức về sức khỏe của chính mình.

Không ít học sinh bắt đầu từ tò mò, từ lời rủ rê của bạn bè hoặc tâm lý muốn thử một sản phẩm đang được nhắc đến nhiều trên mạng xã hội. Điều đáng nói, phía sau ấy vẫn là nicotine và nhiều chất khác có thể gây hại cho sức khỏe.

Nicotine là chất gây nghiện. Với trẻ em và thanh thiếu niên, nguy cơ càng đáng quan tâm bởi não bộ vẫn đang phát triển. Việc tiếp xúc với nicotine có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của não, khả năng tập trung, học tập và kiểm soát hành vi. Người sử dụng cũng có thể hình thành sự lệ thuộc mà ban đầu không nhận ra. Khí dung của thuốc lá điện tử không đơn giản là hơi nước.

Tùy sản phẩm, trong đó có thể chứa nicotine, các hợp chất hóa học, kim loại và những chất gây kích ứng đường hô hấp. Sử dụng lâu dài có thể ảnh hưởng đến phổi và hệ tim mạch. Một số trường hợp tổn thương phổi liên quan đến thuốc lá điện tử đã được ghi nhận tại nhiều quốc gia.

Với học sinh, tác hại còn nằm ở nguy cơ hình thành thói quen sử dụng nicotine từ rất sớm. Một lần thử có thể không gây ra biểu hiện rõ rệt. Nhưng nếu tiếp tục sử dụng, nhu cầu nicotine tăng dần, việc bỏ thuốc sẽ khó khăn hơn.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhiều lần cảnh báo về việc sử dụng thuốc lá điện tử ở trẻ em và thanh thiếu niên. WHO cho rằng nicotine gây nghiện và có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của người trẻ. Các sản phẩm thuốc lá điện tử cũng có thể khiến những người chưa từng hút thuốc tiếp xúc với nicotine và làm tăng khả năng tiếp tục sử dụng các sản phẩm thuốc lá khác.

Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Thủ tướng Chính phủ sau đó ban hành kế hoạch triển khai, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tổ chức thực hiện nghiêm quy định này.

Tại Hải Phòng, Sở Y tế và các đơn vị liên quan đã tích cực triển khai các hoạt động phòng chống tác hại thuốc lá. Điển hình hằng năm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố tổ chức từ 40 - 50 cuộc truyền thông tại các trường học ở các xã, phường, đặc khu, tập trung chủ yếu vào học sinh từ 13 - 17 tuổi. Các địa phương cũng đẩy mạnh triển khai hoạt động này trên địa bàn.

Tuy nhiên chỉ có sự vào cuộc của cơ quan chức năng trong công tác tuyên truyền, giáo dục phòng chống thuốc lá điện tử trong giới trẻ là chưa đủ. Bởi thuốc lá điện tử không chỉ xuất hiện tại các cửa hàng. Môi trường mạng đang trở thành một kênh mua bán thuận tiện, trong khi việc kiểm soát khó khăn hơn. Vì vậy, cần kiểm soát cả những hình thức quảng bá, chào bán và giao dịch trên mạng để ngăn sản phẩm bị cấm tiếp cận học sinh.

Trong trường học, việc phát hiện học sinh sử dụng thuốc lá điện tử là cần thiết, nhưng phòng ngừa vẫn quan trọng hơn. Các em cần được cung cấp thông tin rõ ràng về nicotine, tác hại của thuốc lá điện tử và quy định pháp luật, đồng thời được hướng dẫn cách từ chối khi bị rủ rê. Những nội dung này cần được thực hiện thường xuyên, gắn với thực tế học sinh thay vì chỉ tập trung vào các đợt truyền thông riêng lẻ.

Ở tuổi vị thành niên, sự tò mò và ảnh hưởng từ bạn bè có thể khiến các em thử một sản phẩm mà chưa lường hết hậu quả. Cha mẹ cần quan tâm đến những thay đổi trong sinh hoạt, cách giao tiếp và các mối quan hệ của con để kịp thời trao đổi, định hướng. Sự đồng hành và cách ứng xử phù hợp sẽ giúp việc phòng ngừa hiệu quả hơn những lời trách phạt khi sự việc đã xảy ra.

Cùng với đó, cơ quan chức năng cần kiểm soát chặt nguồn cung, nhất là trên môi trường mạng; kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi mua bán, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử theo quy định. Khi sản phẩm đã bị cấm, việc để học sinh vẫn có thể dễ dàng tiếp cận cho thấy công tác quản lý cần được thực hiện từ nơi cung cấp đến người sử dụng.

Con số 3 - 5% học sinh từng thử sử dụng thuốc lá vì thế cần được nhìn nhận như một cảnh báo. Điều quan trọng không chỉ là giúp các em biết thuốc lá điện tử có hại, mà phải ngăn sản phẩm này trở nên dễ tiếp cận, đồng thời tạo môi trường để học sinh có đủ thông tin và kỹ năng nói không với thuốc lá ngay từ lần đầu được mời sử dụng.