Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc mùa thu qua ký ức người con xa xứ

Tiếng trống hội dội vang đồng bãi

Mùa thu này, cụ Nguyễn Văn Tiềm (82 tuổi, sống tại Melbourne, Australia) lại nhớ về những mùa hội Côn Sơn - Kiếp Bạc vào thập niên 60 của thế kỷ trước. Đó là những ký ức thiêng liêng của tuổi thơ, theo cụ suốt những năm tháng xa quê.

Trong ký ức của cụ Tiềm và những người cùng thế hệ, Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc những năm 1960 có quy mô nhỏ nhưng ấm cúng, tôn nghiêm. Khi ấy, phương tiện giao thông còn hạn chế, làng mạc quanh vùng sông Lục Đầu vẫn bình yên, nguyên sơ.

Từ đầu tháng tám âm lịch, không khí chuẩn bị lễ hội đã rộn ràng khắp các xóm làng. Người dân tự tay dọn dẹp nhà cửa, may sắm áo mới và sửa sang kiệu thờ.

“Ngày đó, lễ hội chưa có nhiều hàng quán hay hạ tầng hiện đại như bây giờ, cũng không có loa đài quảng bá rầm rộ. Người đi hội chủ yếu là người dân trong vùng hoặc từ các khu vực ven sông Lục Đầu chèo thuyền sang. Chúng tôi đi bộ vài cây số trên những con đường đất đỏ nhưng trong lòng rất háo hức. Tiếng trống hội từ đền Kiếp Bạc vang vọng qua đồng bãi, chỉ nghe thôi cũng cảm nhận rõ sự linh thiêng”, cụ Tiềm bồi hồi nhớ lại.

Nghi lễ khi ấy diễn ra trang nghiêm, mực thước. Sáng sớm, khi sương thu còn đọng trên những đồi thông Côn Sơn và dải cỏ ven sông Thương, đoàn rước kiệu bắt đầu xuất phát. Không có xe cơ giới, mọi việc đều dựa vào sức người. Những thanh niên khỏe mạnh, được tuyển chọn kỹ lưỡng trong làng, vinh dự khiêng kiệu bát cống trong tiếng nhạc réo rắt. Sự thành kính hiện rõ trên từng gương mặt của đoàn người đi theo.

Lễ hội khi ấy là cầu nối giữa đời sống tâm linh và sinh hoạt thường ngày. Trong hương trầm giữa ngàn thông Côn Sơn hay bên dòng Lục Đầu Giang, người dân gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, gia đình êm ấm. Lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh mà còn là dịp để cộng đồng gắn kết, sẻ chia và gìn giữ những nét đẹp văn hóa qua nhiều thế hệ.

Gìn giữ khoảng trời thiêng liêng

Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội với những hoạt động dân gian gần gũi. Không có sân khấu hoành tráng như các lễ hội mùa thu hiện nay, hội xưa thu hút người dân bằng những trò chơi truyền thống như đấu vật, cờ người, chọi gà, đập niêu và đặc biệt là các cuộc đua thuyền trên sông.

Cụ Tiềm kể, điều ông nhớ nhất là những trận cờ người dưới bóng cây cổ thụ trước đền Kiếp Bạc. Các cụ cao niên mặc áo dài đen, khăn xếp, ngồi bên bàn cờ lớn trên mặt đất, xung quanh là các chàng trai, cô gái trong trang phục tướng sĩ. Mỗi nước cờ được cân nhắc kỹ lưỡng giữa tiếng hò reo, trầm trồ của người xem.

“Chúng tôi ngày ấy thích nhất là xem đấu vật và bơi thuyền”, cụ Tiềm mỉm cười nhớ lại. “Trên sới vật, tiếng trống rộn rã, những đô vật khỏe mạnh thi đấu trong tinh thần thượng võ khiến ai cũng tự hào. Còn trên sông Lục Đầu, các giáp thi bơi thuyền rẽ nước vun vút. Những hoạt động ấy không chỉ để vui chơi mà còn tái hiện hào khí Đông A, nhắc nhở thế hệ sau về truyền thống giữ nước của dân tộc”.

Trải qua hơn nửa thế kỷ, lễ hội đã có nhiều thay đổi. So với quy mô và diện mạo hiện đại ngày nay, ký ức về lễ hội những năm 1960 mang đến một góc nhìn khác về giá trị của lễ hội.

Ngày nay, Côn Sơn - Kiếp Bạc đã trở thành di sản văn hóa thế giới. Lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc cũng trở thành di sản văn hóa phi vật thể, thu hút đông đảo du khách, góp phần phát triển du lịch và kinh tế địa phương. Hạ tầng, công nghệ trình chiếu nghệ thuật và các tour du lịch di sản ngày càng phát triển, giúp giá trị văn hóa được lan tỏa rộng rãi hơn.

Cụ Tiềm nói: “Bây giờ qua ti vi hay mạng internet, tôi thấy lễ hội hoành tráng, tổ chức rất bài bản. Đó là niềm vui lớn cho quê hương. Nhưng trong ký ức của những người già như chúng tôi, cái vị "thu xưa" - mùi khói rạ hòa lẫn hương trầm, tiếng trống chầu văn mộc mạc giữa đêm thu Kiếp Bạc - vẫn là một khoảng trời thiêng liêng”.

Mùa thu lại về trên vùng đất Côn Sơn - Kiếp Bạc. Dù thời gian làm thay đổi hình thức tổ chức và không gian lễ hội được mở rộng, giá trị cốt lõi vẫn nằm ở tấm lòng hướng về nguồn cội.

Với những người con xa quê như cụ Tiềm, ký ức về Lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc những năm 1960 vẫn là sợi dây gắn bó với quê hương, gìn giữ những giá trị văn hóa và đời sống tâm linh qua thời gian.